Citation
Namakalin Christ

Material Information

Title:
Namakalin Christ
Alternate Title:
Imitatio Christi
Creator:
Thomas, à Kempis, 1380-1471 ( Author, Primary )
Melanesian Mission press ( contributor )
[ Church of England. Diocese of Melanesia] ( contributor )
Place of Publication:
Guadalcanar, British Solomon Islands
Publisher:
Melanesian Mission Press
Publication Date:
Language:
Austronesian (Other)
Measurements:
235 pages ; 18 cm

Subjects

Subjects / Keywords:
Church of England
Mota language -- Texts ( LCSH )
Spatial Coverage:
Pacific Ocean -- Vanuatu -- Torba Province -- Mota Island
Coordinates:
-13.85 x 167.7

Notes

General Note:
Translated into the New Hebrides language, Mota
General Note:
Responsibility: Thomas a Kempis me rave, alo tau 1441

Record Information

Source Institution:
SOAS, University of London
Rights Management:
All applicable rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier:
5363620 ( OCLC )

Downloads

This item has the following downloads:


Full Text
THOMAS A KEMPIS.
NAMAKALIN
CHRIST
^British J^olontint ^shuths r Printed at the Melanesian Mission Press, Guadalcanal-. 1929.




NAMAKALIN CHRIST.




Mux
JtAGA I XOL AXAX . Cn i: 1ST
a Melaxesia,
WA
Kaka sage muxka Ketatasiu ALO
boLoWJA TETE PasO LAI.




Namakalin CHRIST
THOMAS a KEMPIS
me rave - -
alo tau 1441.
>
0 manigiu o Raverave iloke me pirin vela o tanun tar ape we tataga Namakalin Jesus, nau me ge ilo si a rave leas ilo vavae ta Mota, si a pirin mulan ikamiu nia wun.
* J. M. S.
Siota,
LENT. 1928.
British Solomon Islands :
Printed at the Melanesian Mission Press, Guadalcanal. 1929.




THOMAS HAEMMERLEIN me wota alo tau 1380 a Kempen, o vanua ta Holland, wa o manigiu ilonc me logia vagae was Thomas ta Kempen, si alo vavae talo we tuai wa, Thomas a Kempis.
Tamana tana ravevena wa iragai nol talo imana me tataga tine-garo nalman Christ ; i tasina, John, o moemera, me van si a school amaira Retatasiu talo Togara Tuwale (The Brothers of Common Life), o vavtig tanun we toga tuwale magesera, si a sike ape we gagapalag mun God wa si a vatvafcogo o natmera win tataga nalman Jesus.
Alo tau 1393 i Thomas me van aia mulan, wa alo ni me school paso, ni me nom mot si ni pul mona amaira Retatasiu win, wa me van ilo masaoi neira me toga magesera aia, natauwen S. Agnes nane, wa alo tau 1414 me tanovia mun Priest amaira.
Alo non o togara amaira Retatasiu ni me sike tinegaro ran o Imc taniniga, wa tarna alo tau 1441 ni me rave non o nonomia win apena alo Book iloke.
Alo tau 1471 ni me mate, natauna sanavul laveavat o numei tuwale veta.




(1)
O Book o Moai.
0 YAVAR-VATANAY NJN, 7'Z? PIRTR APR TOGARA TATA) YVI.
TAVALIU I.
A
^Pp v‘e Gt1a Marcnuu Hoke.
1.
“ Tsei qe tataga Inau, ni gate van alo silsiliga.” Hoke zzazz o vavae nanion Christ, wa Ni we vatanau inina nia, inina te tataga tarnavea. namaknlina wa Non o togara (si nina qe maws o tur Lolomaran), wa si Ni lav lue nina nan val niatev loloqozz.
0 manigiu iloke, narnonina ran si a la o tinegaro vagae apo we nonom rorozzo ape togara namon Jesus Christ.
2.
0 Liz/.e-vatogo narnon Christ we wia sal nan o liz/.e-vatogo nol namora tanun z/azz we rozzo ; wa si ta narnatevun Christ amensei, i gene ilone te ilo suar aia o tnr an tuna tape vui.
Panava, vagaqoqo o tanun zzazz we rozzotag val qozz wnn o Lea we Wia, wa gate qalo ilo nalolora, o manigiu o Vui non Christ tagtagai amaira.
Nazz si isei we maros ran wo ilo vaglala mantag ape vavae zzazz naraon Christ, namona sin la o tinegaro si a ora goro non o togara sin tama o togara namon Christ.
a


2
Namakalix Christ.
3.
Te pirin gasavai iniko, si ko te kakakae lai vag o menaro ape Trinity wun ; si ta tagai o nompepewu alololoma, we tamaike ko we an u mag i Trinity ?
0 vavae ??a?/> we menaro gate varo?/o, gate ge taniniga. o tanun ; panava o togara we matartoga we ge ineia si ni mera-tape mun God.
Nan we maros we rowotag o tnr Nomleas sal nan we gilala lai ape we gaganag ape nomleas si we tamavea.
Si ko qe gilala matapulea o Kaverave we Rono nol, wa o vavae nol namora menaro, te pirin gasavai iniko Ilia, si ko qe tete tape God, wa we toga asau nan Non o sogov ?
Val gene nun we sagesaru ran, panava iloke vires te qale toga ti, o Tapeva mun God wa o Laplapasag munia magasena.
Iloke o fur moe-menaro, si a nom vasigtag o marama iloke wa si a sir sala. ape Marana tavunana.
4-
O gene sagesaru gap was, si a tataga ape savasava //ft// te pea, si te matmatueg avnnara.
() gene sagesaru gap was, si a sikesike ape tano-liwoa //a??., si ape tanun //a//, te nom mava inina.
O gene sagesaru gap was, si a tataga o toroniva imn talo visogoi, wa te mawraawui ape gene nun te veveg rarakut inina nia anaisa.
0 gene sagesarn gap was, si a maros o esuva we maul, wa te nom mataketake o wgara we ro?io.
0 gene sagesaru gap was, te nonom vires ape togara nake iloke, pa tete ilo vaglala ape gene v&n te wesu ma.
0 gene sagesaru gap was, si a tape sal o gene ??a?/ te pea gaplot, wa tete togtogoa ilo masaoi o qaraqara te galava we togar aia.
5.
Tur nomkel vagaqoqo o vavae tenegag iloke wa, “0 matai gate toqo mun o gene m\n ni we mat-matarag, wa o qoroi gate uravag o gene ii&n ni we ronotag.”
Tur la o tinegaro si a lareag nan nalolomiu o tapeva ape gene nnn te ilo lai, wa tur vusiag kel ape gene nun tete ilo lai.


0 Book o .Moat. • 3
Ape irnsei qe tataga o toroniva nan talo visogoi we ge pnlna nalolora kel, wa tete ilo snar lai o Sogov won God.
TAVALIU II.
Ape we c/g noinpepewv ltel inina.
1.
Val matev tanun we maros o gilaglala, panava o gilaglala we pirin gasavai si ta tagai mu law o line momogo God ?
Tete ava lai, i mawmawuitag we toga snr siwo wa we momogo God, we wia nan i menaro we sotal kelua, wa, alo ni we sikesike ape gene n&n alo tnka, gate ora goro non o togara kel.
Isei we gilala mantag namatevnna kel, we qeteg nompepewu wa we nom vasigtag kelua, wa gate maros si o tanun nan a log wia ineia.
Si nau. qe gilala lai valval gene nan alo marama, panava o Tapeva tagai amenau, te pirin gasavai inau nia alo Nagon God ? Ape Ni te veveg inau tataga nok o gagapalag nan.
•2
Ka gevtag o toroniva ape we menaro sal, ape iake o matiko-tiko wa o meregaleva nan we qoqo.
Ka menaro we maros ran si o tanuti nan a nonom ape lieira tama. si neira we lolomaran aneane, wa si a loglogira was ra Vatvatogo.
Panava o gene nan we qoqo apena, o gilaglala apena gate pirin/ ilo o atai.
0 tur qure ineia we sikesike vagvagaute ape gene nun we sea nan o sava tea we pirin ape non o vaesnva.
0 vavae nan we qoqo gate ge toqo o atai ; panava o togara we wia we ge mulemnle o loloi, wa o toqai we m afar toga wo ge isei ni sov naapenft alo nagon God.
Tama ko we menaro sal, tama ko we gilala sal, tamaine gina te veveg sal iniko, si nom o togara tete wia sal apena.
0 manigiu done, nipea sotal kelnko ape sava gilaglala tea ta amaiko, ape nom o lolomaran me sogov raka sage ti muniko, te ge iniko we nompepewu sal, wa we gogogolo sal,


4 Nama kalis Christ.
Si ko qe 110110m was ko we gilala. ape gene nan we qoqo, ka ilo vaglala mulan ape gene zzazz we qoqo qale toga ko gate gilala ilo tea apena.
Nipea tira lne alo nagora sul tama isei we menaro, panava ka vava vagae wa, “ In an o qure gese.”
Ape sa ko we sotal keluko nan rasei we sea, ape o tanun nan we qoqo ti we menaro sal wa we lolomaran sal ape Raverave ?za?/ we Rono ?
Si ko qe maros o tur menaro wa o tur lolomaran, ka sike vagae si a toga pata nan o sul /?a??, wa si n'eira a nonom ma-taketake gese apeniko.
4.
0 moe lolomaran, wa ilone te pirin raka sage inina, was o tur gilaglala wa o tur nom sikesike ape nina kel.
Iloke mula?/ o tur lolomaran, si a nom mataketake ape nina kel wa si a nom mava wa a ge ronoga irasei we sea.
Si ko te ilo isei we masu ilo ganganor we lava, si we gaga-gapalag o sava tea we tatas sal, nipea we sotal kelnko nia, ape ko gate gilala apeniko kel te toga taniniga lai o qo/z, nivisa ti.
Nina nol we mageregere, pa we wia si ko te nonom apeniko kel si gate isei we mageregere sal naniko.
TAVALIU III.
Ape Line Nnn,
1.
Turwia, gai, o tanun ilone o Nun we vatanaua, gate mun o vavae nan wa o letters zzazz. te sagesaru, panava mun o nonomie-nun we tur.
Naniatevunina wa nonina o nonomia nan. we galegale vaga-qoqo inina, wa we mana ape we ilo suar o gene o tapai vires.
We pirin gasavai si a varsike wa a varkesa aneane ape gene nan we vagis me map pata ti nan nina ? Ape tete veveg qalo inina alo Qon Veveg ilone, o manigin nina gate gilala apena.
0 tur line qaqae iloke si a gevtag o moe gene zzazz, we pirizz ran inina nia, wa si a nononom sal ape gene nan we vagis wa o vivtig alolora, Namataliina apena, pa nina gate iloilo,


0 Book o Moai.
o
2.
0 sava, gai, munina, o 'vavae nan we tole namora menaro ? 1 gene ilone, i Vavae te Galava we vavava mania, ni gate maros niulan o vavae wa o nonomia nan we tar.
Nan i Vavae tuwale ilone, val gene iim we rowolue, val gene nan we vavava i Tnwale ilone ; Ineia i Qetegiu we vavava mulan muniua.
Itagai tea isei, asau nan i Vavae ilone, we gilala mantag si we veveg taniniga lai.
I gene ilone, val gene n&n we tuwale apena mnnia, we map siwo val gene nan ape tuwale vires, we sagarag val gene nan tama tnwale vires, ni te sov naatana nia, wa te toga tamata nia amen God.
E, God ! Iniko o Nun, Ka nit tuwale inan amaiko alo tapeva tete paso lai !
Naatak we nala ape we vasvasogo wa we ronronotag o gene nan. we qoqo. Amaiko gese we toga val sava tea inan we
j maros mnn pulak si we tor on apena.
Ra vatvatogo nol a gevtag nor o toretore, val gene tin ni toga rorono alo Nagoma ; Ka vava magesema, Iniko ninn nau.
3.
Tama isei o tanttu we toga tuwale wora amaia kel, wa lialo-Jona we sike ape gene tuwale wora gese, tamaine gina ni we gilala matapuna lai o gene nan we qoqo nan wa we mava nan, o mauigiu ni we taur mona o marmararan pe lolomaran tavunana ma.
0 atai we matartoga, we taniniga, wa we tira maremare, gate leralera lai ; uwe, si ta gagagapalag ape gene nan we tar, o mauigin ni we gagapalag vires ape ge ronoga God, wa we toga rorono, toga tamata alololona kel, wa gate sike ilo ape ineia kel alo non o gagapalag tea.
0 sava we tira goroko wa we anumagiko raka sage nan o < toroniva nan talo loloma kel, gate mate tiqa ?
O matai tanun wa i gene we taniniga we nonom rorono amoa alo toqana kel ape gene nan ni te gagapalag alo maea anaisa.
Non o nonomia nan gate rave ineia tataga o marosiva //an talo mala toroniva nan, panava ni we ora goro neira tataga o line vatanau tape lolomaran we taniniga.


6 Namakalin Christ.
Isei we vagvagalo sal nan i gene we la o tinegaro sin lalakete nan ineia kel ?
Namonina si a sike ape ike vagae, si a lalakete nan inina kel, wa si val cjo/t nina a rnaremare sal, wa a van taso nan alo mate-sale-taniniga.
4.
Me lor tnwale, alo val inatai gene tape togara iake, o takele. mala gene ti; wa gate amenina o lolomaran ti, panava o takele loloqoM qale toga mula/t.
0 nompepewn wra o lolomaran apeniko kel, iloke o matesala we ni?ia amen God, rakasage nan o sikesike ape menmenaro we vagis.
Panava, nipea nom vasigtag o menaro ; wa nipea jmstup o gilaglala ape sava tea. Iloke nol we wia, wa God we vatanau inina nia, panava o toqai we matartoga wa o togara we taniniga we wia sal vagae.
Panava, o manigiu o tanun h&h we qoqo we sike o menaro Bal nan o togara we taniniga ; o manigiu ilone we galegale vagaqoqo ineira, wa ineira we taur o rusarusag tagai ran si manmantagai gap ape nor o mawmawui nol.
5.
Eke ! sa si o tanitn nan te la o tinegaro ape we gil reag o ganganor wa ape riv o taniniga, tama neira we la ape sikesike 0 gilaglala ! Si ta tamaine o gene nan we tatas o tapai nan, o gene nan we ge tutuag o tapai nan, wa o togara alo imara rono nan te wia nan ilokenake.
We nun, alo Qon Veveg, tete varvarus inina ape raverave nan nina me vasogo ti, panava ape gene na.it, nina me gagapalag ti. Gate si nina me toretore mantag si tagai, panava si nina me toga taniniga si tagai.
Gaganag lue, gai, munau, avea ilokenake ra Vatvatogo nan tara Gagapalag ?/,a?z, ko me gilala mantag ti ineira, alo ineira qale esuesu, qale vatvatanau o sul ?
Ilokenake irasei we sea we pute alo nor o tano-pute na/z, wa gate nononi ilo wun ape neira. Alo iueira qale esu me nom mava ineira, pa ilokenake isei gate ronotag nasasara.


0 Book o Moai,
6.
Eke, gai ! pa o ronoga talo marama iloke we sagesaru gaplot ran. Sa si nor o togara me sar ape nor o lolomaran ! si ta tamaine, nor o tinegaro pe giiaglala me p.irin ranura.
0 tanun pnlvisa, gai, we pea o manigiu nor o gilaglala we ae, ape neira gate nonom ape we laplapasag mun God.
Wa o manigiu neira me iloraka o tano-liwoa raka sage nan o togara nompepewu, nor o nonomia naw me wawae.
Ineia i tur gene we liwoa, ineia nane we liwoa vag o Tapeva.
Ineia i tur gene we liwoa, ineia nane we manmantagai munia kel, wa gate nonom sal ape sava tano-liwoa tea.
Ineia i tur gene we lolomaran, ineia nane we nonom ape gene ?iau talo marama iloke tama o masoko, si ni te lav lai i Christ.
Ineia i tur gene we menaro, ineia nane we gagapalag o maros non God wa we gevtag non o marosiva liol.
TAVAL1U IV.
Ape Lolomaran Wa o Nononi-taiwmaie ape nonina o • Gagapalag,
1.
Gate wia si nina a ti/zqoro ape val vavae wa val lionomia, panava te sike matanur, sike nuruur ape gene ?ia?/, tataga o
’ maros non God.
E ! magarosa inina ; namatevunina we mageregere wa vaga-qoqo inina -we maros ran we nomtup o tatas apensei we sal nan o wia.
lragai nane ra tur tauun, ineira qa gate uomtup valval roroi neira we ro/totag nausei nausei, ape neira we gilala si o matev tanun we mageregere we kata ape tatas, we ava vagaqoqo alo vavae /ta/o
•s
2. • •
Iloke o tur lolomaran, was nipea gagapalag solsol tea, wa nipea kata sal ape nonl o nonomia uau.
Wa nipea lav vasgot valval roroi, wa nipea gaganag lue gap-lot munsei we sea o sava tea ko me ro/totag, si we nomtup wuu,


8
Namakalin Christ.
Varvaras i gene we matanur wa we lolomaran, wa sike vagae o line vatvatanau amensei we wia naniko, wa nipea tataga nom o nonomia nan-.
0 togara we taniniga we ge lolomaran o tanun mun. God, wa we ge si ni te lolomaran ape gene n&n we qoqo.
Tama o tanun we nompepewu kelua wa we toga sur siwo mun God, tamaine gina ni te matanur alo non o gagapalag, wa te qaraqara vag o tamata wa o lolo-tapeto.
TAVALIU V.
Ape ive Vasogo o Haverave ice Hono,
1.
Ka sike o Nun wa nipea o lineul alo Raverave win, we Rono. Ka vasogo val takele Raverave we Rono mun o matevui we tama namatevun i gene me rave ti.
Nina te sike alo Raverave nwi> o piriniva talo vui raka sage
nan o menaro pe toretore.
Nina te vasogo o raverave n&n tape gene nan we rono, gate tape gene n&n we vagis gese.
Nipea nonom apen i Raverave, si ni we menaro aneane si tagai, pa ka vasvasogo o manigiu vires ko we tape o tnr Nun.
Nipea varvarus wa, Isei si isei me vava tamaike ? panava, 0 sava ni me vava ?
0 tanun nan we sagesaru, panava o Nun namon i Lord we toga galava. God we vava munina alo masaoi we seasea nan, wa gate ilo o nago tanun.
Vagaqoqo namatevunina we ge tutuag inina alo inina we vasogo o Raverave nan- we Rono, ape nina we maros we nonom wa we sikesike ape gene ?^an ilone we wia muniua si nina a mapvitag nan nalolonina.
Si ko qe maros o piriniva tape Raverave nan we Rono, ka vasogo vag o nompepewu, o lolo-matartoga wa o tinegaro, wa nipea mun o maros si rasei we sea te logiko i lolomaran.
Sike vagaqoqo, wa ronotag, o vavae nwi namora tanun ?tan we wia, nipea nom vasigtag o Vavae Tenegag namora Tamara-gai, ape gate rave siwo gap, wa o manigiu tagai apeua.


0 Book o Moai.
9
TAVALIU VI.
Aye Toronto a nan.
1.
Si isei qe toron sal ape sava tea, gaplot nalolona we matiko-tiko ran.
I gene we sotal kelua wa i mansom tete toga tamata lai. Ra masara tara lolo-pepewu we toga tuwale vag o tur tamata.
Si isei gate ge mate tiqa non o toroniva nan, we meregale gaplotua, wa we lalakete nania mun o gene nan we manmanta-gai wa we mataketake.
I lolo-mageregere wa i gene qale kata ape visogoi wa o gene u&n talo marama iloke, we gona ran munia si ni irvitag qet o toroniva n&n ta iake.
0 manigiu ilone, .si ni we sike si a irvitag o gene nan ilone, vagaqoqo ni we ronovivtig apena, wa we lologagara gaplot alo isei qe tira goro non o marosiva.
2.
Wa si ni qe tataga non o maros, gaplot o lolowono we gege ineia, o manigiu ni me ukeg kelua mun o gene n&n gate pirm ilo ape tamata ni me sike ti apena.
Tamaine, we ilo suar lai o tur lolo-tamata mun o ora goro toroniva nan, gate mun o tataga apena.
0 tamata tagai alo lolon i gene talo visogoi, wa isei qe kata ape gene nan tavarea ; panava i gene talo vui, we lolofcitin vires, ni we ilo suar lai.
TAVALIU VII.
Ape we Gevtag o Noin-nerei nan te Sagesaru wa o Sotaliva.
1.
I genu itagai, ineia we lnabueg avunara tanun nan, si avune gene tin tea.
Nipea we apemaragai ape we laplapasag muu rasei we sea mun o tapeva sur i Jesus Christ, si alo qe nom mataketake iniko alo marama iloke.


10
Na'makalin Christ,
Nipea we matueg avunama kel, nava avunan God magesena.
Ka gagapalag tama we lai muniko, wa God te piri/t 110m o marosiva we wia.
Nipea matueg avune nom o gilaglala, si avune menaro nora tanun nan, pa raka sage ka matueg avune Sogov non God, ape Ni we pirin ra nompepewu, wa we la sur rasei we sov avunara kel.
2. •
Nipea sotal keluko ape pulama te qoqoqo wun, si ape ra sogoma we liwoa wun ; panava o manigiu God we sogov ma val gene nan, wa raka sage o manigiu Ni we maros ran we la at Ineia kel muniko.
Nipea sotal keluko o manigiu naturiama we maremare wun, si natarapema we lulum wun ; ape o gopae mantagai gap we ear ape we ge tagea qet.
Nipea sotal keluko o manigiu ko we menaro si we lolomaran wun, nan ko wa ronotag o lologagara non God apena, ape Ni we ukeg muniko o sava tea te wia amaiko.
3.
Nipea lionom ilo si ko we wia sal isei we sea, nan wa lai wun, si alo Nagon God, Ineia nane we gilala o nonomie-tanun nan, iniko te tatas wun nan neira nol.
Nipea sotal keluko si ko me gagapalag man tag tea, ape o line-veveg non God we sea nan o li/te veveg nora tanun nan, wa vagaqoqo Ni we nustup o gene nan neira we maros.
Si ta sava tea we wia. amaiko, ka nonom vagae si we qoqo sal amairasei we sea, tamaine gina o nompepewu te toga nev alo loloma.
Tete vivtig ilo iniko si ko qe toga sur siwo alala^e tanun nol, pa te vivtig aneane ko, si ko qe maros we liwoa goro isei tuwale.
Ra nompepewu we toga tamata vagae vag o qaraqara, panava alo lolorasei qe sotal kelura, o matawolowolo wa o lologagara gap.


0 Book o Moai.
11
TAVALIU VIII.
Nipea Pulpiit. sal aviensei.
].
Nipea natoqama we tawala goro valvalsei, panava ka sikesike ape nom o nonomia n&n amaira lolomaran tarasei we momogo God.
Nipea kakakae vagaqoqo sal amaira lumagav gap, si amaira lawn ?zau.
Nipea vava malumlum gese mun ra meresom ; nipea we maros we toga vagae amaira liwoa vires.
Ka pulpul amaira nompepewu. wa ra sur si wo, amaira taniniga we momogo God, wa ka varvavava amaira ape gene n&n te pirin naatama nia. Nipea pulpul ilo amaira retavine nan, panava ka nom mava ra retavine nan we wia alo i Lord.
, Ka maros ran we pulpul amen God gegese wa amaira Angel nwi anaua, wa ka irvitag o pulpul sal amaira tanun n&n.
2.
Namonina si a tape valvalsei ; pa gate wia si a oraora gap amaira.
Vagaqoqo, o tanun sul we kakakae apensei si namatevuna we wia aneane ; inina, wun, gate gilala tiqa ineia, panava si nina te sagaragia, nina tete tape lai ineia.
Vagaqoqo, nina we nonom si o tanun we maros we pulpul amenina; panava o tur nun was ni gate maros namatevunnia, alo ni me ilo vaglala veta was we savai.
TAVALIU IX. •
Ape Tocjara Sur Siwo.
1.
We wia sal si a toga alalane lea nan, sur si wo munsei we liwoa goro nina, wa si tete lai munina a tataga nonina o maros gap.
We wia sal munsei si ni ronotag nan si ni vatran.


12
Nam a kalix Christ.
0 tuaniu we toga sur siwo o manigiu tete lai muneira si a toga sea, gate o manigiu o tapeva. Iragai n&n iloke we mero, we leleasag, we wutoto gaplot. Isei tete toga wasawasa lai si ni ta tete toga sur siwo mun o lolomasekeseke wa o tinegaro ape tapeva mun God.
Ka van avea avea tama ko we maros, ko tete ilo suar lai o mapsag, panava alo togara sur siwo vag o nompepewu alala^e panensei we liwoa goroko. 0 nonomia gap wa o mule kelkel gap, me meregale veta o tanun tar.
2.
We nun ran, valsei we gagapalag vag o lolomasekeseke o gene n&n we sar ape non o marosiva ; wa we maros ran we pulpul amairasei we nom saratuwale amaia.
Panava si God ta amenina, namonina, alo tuan masaoi, si a gevtag nonina o nonomia ?zan o manigiu o pultuwale alo tapeva.
Isei we lolomaran ran, si ni te gilala qet lai o gene nol iloke ?
0 manigiu iloke, nipea we matmatueg sal ape nom o nonomia c nan, pa ka ronotag masekeseke o nonomia ?ian namorasei we sea.
Si nom o nonomia we wia wun, pa ko we gevtagia na manig God, wa we tataga o nonomia nan namorasei we sea apena, te wia nan m'uniko.
3.
Nau me ronotag vagaqoqo si we wia sal si a ronotag wa si a tinti/iqoro nan si a vatvatanau.
We lai wun, si nom o nonomia we wia nan ; panava si ko qe siriga, wa tete mawui goro isei we sea si ta manigiu tea apena, iloke *o vaglala ape sotaliva wa o matev was vat qale toga ti alo loloma.
’ TAVALIU X.
Nipea nom o Vavae nun to qoqoqch
1.
Tama te lai muniko, ka gevtag o varkesa nwn talo marama j ape o varkesa min tape gene nan talo marama, si ta sike apena mun o nonomia we taniniga gese wun, we ge tutuag aueane isei.


0 Book o Moat. 13
Ape vagaqoqo we ge pulua nia nalolonina, wa mnn o nonom sal ape gene n&n we sagesaru mulan.
Vagaqoqo, alo nan me vava lue veta, nan me maros ran si nan me toga rorouo, wa si na me toga magesek.
Ape sa nina we maros vagaqoqo tamaine si a vavava wa si a kakakae amensei, ape, vagaqoqo, alo me ge tamaine, nina gate toga rorono kel panava mun o lolowono wa o nomleas ?
0 manigiu apena nina we maros aneane a varkakakae was, ape nina we nonom si a var pulpnl nia, wa a gaganag lue o gene ?ian wa o nonomia n&n we qoqo we mavat nalolonina.
Wa nina we maros aneane we nononom wa we kakakae ape gene n&n ilone nina we maros si we toron apena, wa o gene ??an ilone we gege wa we anumag inina.
2.
Panava, magarosa inina, vagaqoqo inina we kakakae ae, gate ilo suar ilo o piriniva nia, ape o pulpul avarea iloke we ge tagea
* vagaqoqo nan nina o tur tamata tavunana alo lolonina.
0 manigiu ilone, namonina si a matag goro wa si a tataro nan nonina o togara wa wawae.
Si ta lai wa ta wia muniko si a vavava, ka vavava ape gene nan te varpiri?i vires.
0 matevui we tatas wa o titatala ape gene na?/ we wia mun nina kel, we pirin aneane o kakakae gap.
Panava o var vavava ape gene nan we ro?/o, wa talo vui, we varagai ran o atai, wa raka sage alo irasei we nom saratuwale apena we vug tuwale alo i Lord.
TAVAL1U XI.
Ape we sike o Tamata wa ire maros ran we poapoa taso (tlu Vui.
Nina te ilo suar lai o tur Tamata si nina ta tete nonom sal ape vavae nan wa ape gagapalag” na?i namorasei we sea; o gene nane gate tira ran munina.
Isei te toga maul alo Tamata gasavai, si ni we van togtogoa ape gene na?? namorasei we sea, wa we sike o gagapalag na??


14
Namakalin Ctipist,
we sea, wa ni gate nonom ilo ape gene nun we tira ape neia kel, si we nonom manmantagai vires ape.na ?
Tur wia irasei we nonom ape gene tuwale wora, ape neira te qaraqara vag o tamata we poa.
2,
Ape sa o tuarasei amaira Ro??o n&n me taniniga sal tamaine, wa we nom suar lai tamaine ape gene ??a?? non God ?
0 manigiu neira me la o tur tinegaro si a ge tagea nan neira o toroniva n&n talo marama,; wa o manigiu ilone, mun nalolora nol, neira me katakata maremare apen God, wa me toga asau nan o marama mun o gagapalag we ro??,o.
Nina we tataga sal nonina o toroniva nan, we nonom sal ape gene nan we sagesaru.
Vagavisa, gai, nina we lalakete ran nan o ganganor tuwale gese ? Nina gate lolotitin ran ape we poapoa alo taniniga valval qo??,, wa o manigiu ilone nina qale toga maraarir si sawtutun gap alo gene nan we rono.
3.
Si o matev tanun ta mate qet alo lolonina, wa gate gonatag alo toqanina ti ; nina te ro??otag lai o gene nan we rono, wa te nonom lai ape gene na?i ta Vunana.
0 moe gene wa o tur gene we tira goro nina nia was nina gate sal mot tiqa nonina o toroniva na?/, wa o marosiva ganganor nan, wa nina gate sike si a van pata alo matesale taniniga ilone, ra Rono n&n me vanvan alolona amoa ; wa alo sava mateawota ti we mantagai we qalo inina, nalolonina we wono gaplot apena, wa nina we vusiag kel mun o tanun n&n si neira a ge masur kel inina.
4.
Si nina qe ge ilo, tama rasei we vavaka, si a tira maremare alo vagalo, tete ava lai pa nina te ronotag o Sogov non God tavunana sin pirin inina.
Ape i Gene ilone we la muilina o masaoi pe vagalo, si nina a lailai, Ineia nane we taurmate vagae sin piri?i rasei nol we vagalo maremare wa we matueg avnne Non o Sogov.
Si nina qe nonom ape nonina o togara alo Loglue was, si a


0 Book o Moat, ‘ 15
plrin ape Line Tataro ??aw gegese ; gaplot nonina o lolo-tani-niga te pea.
N’amonina ran si a map o parapara ape tnr garin, wa paso nan, me lav lue nina nan o toroniva //a??, naatanina a toga tamata lai.
5.
Si val tan nina te tara savrag qet o ganganor tuwale gese, gaplot nina te tnr gene we taniuiga ran.
Panava ilokenake, vagaqoqo inina we ilo vaglala si gate tamaine ; panava si namatevunina me wia sal wa me matartoga sal alo qetegiu, nan ilokenake a tagir, o tan ??an we qoqo me paso veta.
N’amonina si nonina o tinegaro wa o piriniva a poapoa valval qow ; panava ilokenake nina we nonom was o gene te mamakei apena, si o takelei gese tape nonina o tinegaro ta amoa qale toga ti.
Si nina ta mano ora goro namatevunina alo qetegiu, paso nan nina te gagapalag lai a tagii1 man o qaraqara wa o masekeseke.
6.
We gona ran si a gevtag o linai na?z nina me tataga maul apena ; panava we gona sal si a leasag goro nonina o marosiva n&n.
Panava si ko qe tete lalakete goro o gene ua?/> we mantagai wa we mataketake, ko te lalakete gasavai goro o gene ?zan we mava nan ?
Leasag goro nom o marosiva n&n alo qetegiu, wa gevtag val linai we tatas, nan wa mantagai ti, mantagai ti, neira te tur-salemoa iniko ilo gene n&n we gona ran.
Eke ! si ko me nonom gese ape o tamata we poa tamavea muniko kel, wa o qaraqara we poa tamavea munrasei we sea, ko te taur lai mun o togara we taniniga ; nau we nonom mok, si ko te ilogoro sal nan amoa nom o muleva talo Vui.


16
Namakalin Christ.
TAVALIU XII.
Ape Mateawota nan ire pirin tamavea.
1.
We wia, alo tuan masaoi, si o mateawota wan te qalo inina, wa o tuan gene wan te anumag inina ; ape vagaqoqo mun iloke o tanun nan we nonom raka sage ape atara kel, wa we ilo vaglala si neira we toga tawu gegese iake, wa si gate wia si neira a matueg ilo avnne sava tea talo marama iloke.
We wia, alo tuan masaoi, si o tanun nan a leasag inina, wa si a nom tatas si a nom mataketake ape nina ; wa iloke mulaw, alo nina me raaros gese we gagapalag o gene ?za?z we wia.
0 gene nan iloke we pirin inina si a toga nompepewu nan, wa nan nina wa sov ape nina kel ; ape alo we tamaine nina we sike raka sage mun God, si Ni gaganag we tira ape nina, alo tanun nan we veveg inina wa we nom vasigtag inina, wa gate ilo suar o sava tea we wia amenina.
' 2.
Wa o manigiu ilone, we wia mun o tanun si ni vatira kelua marernare avunan God, wa paso nan m tete maros sal o piriniva nora tanun nan.
Alo o matai tanun we toga mamagarosa, si we meregalea, si we anumagia mun o mala nonomia nan, alo frfasaoi ilone ni we ilo vaglala mantag nan amoa si ni we maros tamavea o piriniva non God, ape ni we gilala ilokenake si asau nan God ni tete ge lai o sava matai gagapalag tea.
Wa alo masaoi ilone mulan, ni we lolowono, ni we awoawo, ni we tataro, o manigiu o rarakut me gege ineia.
Alo masaoi ilone ni we ?zala ape qale esuesu, we toron ape matea te wesu munia, si ni pea, ni toga lai amen Christ.
Alo masaoi ilone, ni we ilo qalo ran si isei tete ilo suar lai o tur togara we wasawasa wa we tamata alo marama iloke.


0 Book o Moat.
17
TAVALIU XIII,
Ape wo tirci gnro Meregnlpra nan.
1.
Ain nina qale toga alo marama iloke, nina tete toga naan lai nan o mateawota wa o meregaleva naw.
Tama me rave ti alo raverave ape Job wa, “ Gate togara na-mora tanun nan a marama o vagvagalo vires p ”
0 manigiu ilone we tira mun valsei si ni ilo vaglala ape we meregale gasavai ineia, wa si ni mamata vag o tataro, nan i Satan wa ilo suar o masaoi ape we meregale ineia, ape Satan gate matur ilo, pa we van kel kel we sikesike ni te kur lai isei.
Gate isei we wia sal si we rono sal, panava o meregaleva we qalo mu la?/. ineia, wa tete lai si nina a toga asau ran nan o meregaleva.
2.
Panava vagaqoqo o meregaleva we piriw lai inina, si ta gege aneane, ta mavat aneane inina nia ; ape mun o meregaleva we ge nompepewu o tanun, we ge wenewene ineia, we vatvatanaua.
Ra Rowo nol me ro/lotag o mateawota wa o meregaleva z/azz. we qoqo, wa me ilo suar o matai gene nia.
Naw irasei gate tira goro lai o meregaleva ?/,azz, namatevura me ris tatas nia, wa neira me masu nia nan o Esu.
Gate vavt-ig tanun we rozz.o sal, gate masaoi we pupuel sal, panava o meregaleva zzazz, wa o mateawota z/azz te niz/a aia mu la?/.
3.
Tagtagai ran isei, o meregaleva tete qalo lai ineia alo ni qale toga lake siwo ; o manigiu o qetegiu apena alo lolonina veta, ape nina me wota vag o matev ganganor.
Si o meregaleva tuwale si o mateawota tuwale ta itagai, o tuara te leasia, wa nina te roz/ovivtig vagae, ape nina nol me masu veta nan o taniniga.
0 tanun nan. we qoqo we ge ilo si a toa nan o meregaleva ?zaz/ ; panava we masu sal nan amoa apena.


18
Namakaltn Chbtst.
Mnn o toatoa gese nina tete lalakete lai, panava mun o rrwo-malumuaga wa o nompepewu we nun nina we maremare lai nan nonina o tavalalea,
4.
Si isei qe toa vires nan o meregaleva, wa gate sal reag nagarina ran, te piri/z mantagai gap ineia nia ; we nun, o meregaleva zzazz te kel ma suria gaplot nan, wa non o togara te tatas nan amoa.
Mantagai ti, mantagai ti, wa mun o malumuaga wa o ronovirig, mun o piriniva non God, ko te lalakete gaplot sal nan si ko qe vagvagalo wa qe matueg avunama kel.
Alo we meregaleko, ka sike vagaqoqo o pirizziva namora lolomaran, wa nipea veveg solsol isei o meregaleva qe qaloa ; panava ka vava masur kelua, tama ko te maros isei te ge muniko kel.
5.
0 qetegiu tape mala meregaleva nol was o nomvaruarua wa o nomqerqeret ape God.
Tama o aka, o turwose tagai apena, we taptapagole avea avea mun o rep zzazz, tamaine gina o tanun, o tinegaro tagai amaia wa we taavaava gese, we meregalea mun o gene zzazz we qoqo.
0 av we ge ilo ape talai, tamaine gina o meregaleva we ge ilo ape tanun we taniniga.
Vagaqoqo nina gate gilala o sava nirfa we ge lai, panava o meregaleva we gaganag lue munina namatevunina kel.
Nava namonina si a mamata, wa raka sage alo meregaleva zzazz qara qalo gap inina ; ape te lai ran munina si a lalakete nan o tavalalea alo qetegiu, alo gate ukegia tiqa si ni van pata ilo lolonina, panava we gatogoroa alo ni qale toga ape mateima, qara qeteg gap we nizznizz.
0 manigiu iloke, isei me vava wa, “ Ka un o pei apena alo qeteg gopae, nan i gismana wa tugtug ma.”
Nazz alo qetegiu we qalo o nonomia gap, paso nan o nom sikesike apena, paso nan o toroniva apena, paso nan o tarasa apena, paso nan o ganganor ran.
Tamaine gina, mantagai ti, mantagai ti, nonina o Tavalalea we tatas, we van pata ran, si nina qe tete tira goroa alo qetegiu.
Wa tama isei qe maul ape we tira goro, tamaine ni we mageregere ape we vagalo mona, wa o tavalalea we maremare sal goroa.


19
0 Book o Moaj.
6.
0 tuaniu we ronotag o meregaleva nan we poa alo neira we qeteg we tataga Christ, o tuaniu a tagir.
0 tuaniu ti we anuanumagira vag o meregaleva vagae, valval qonira.
0 tuaniu ti we ronotag vires o meregaleva nan we mantagai; iloke nol Ave sar ape lolomaran wa line taniniga non God, i Vareg apena. Ape Ni we veveg lai ape matevura tanun n&n wa nor o togara, wa we aseg mun val valsei tama we wia mun neira Ni me iloraka ti ineira.
0 manigiu ilone, gate wia si nina a gevtag o nomqerqeret solsol alo we meregale inina, panava raka sage ti, a tataro mun God apena, si Ni sogov ma munina o piriniva alo val togara we mamagarosa; ape we nun, tama S. Paul me vava ti, Ni te la ma, vag o meregaleva, o tano-rowolue, si nina a rono-X virig lai.
0 manigiu ilone, namonina si a la sur naatanina alala??e panen God, alo valval meregaleva wa mateawota tea, ape Ni te vaesu wa te lav raka ran ra nompepewu.
8.
Mnn o meregaleva wa o mateawota nan, Ave ge ilo vaglala ape tanun nan si neira a Avia nan apena, wa nor o rusarusai ni poa sal nia, Ava nor o sogov nan a sinasina lue raka sage nia.
Wa gate gene we mava si ta mamakei apena, si o tanun qale kata maremare ape gene nan we wia alo ni gate ronovivtig ilo; panava si, alo vatitne mateawota nan-, ni Ave ronomalumuaga, ni te.nom nerei lai si ni Ave poapoa vag o taniniga.
0 tuaniu Ave toga wasawasa nan o meregaleva nan Ave poa, panava alo gene nan Ave mantagai, tama Ave qalo valsei val qon, neira gate tira lai ; tamaine we ge nompepeAVU ineira, si V' neira tete matueg ilo avunara kel alo gene nan Ave mava, ape neira we tutuag tamaine ape gene n&n avo mataketake ran.


20
Namakaltx Christ.
TAVALIU XIV.
Nipen Veveg Solsol.
1.
Ka sagsagarag namatevuma kel, wa nipea veveg ilo ape gagapalag /?aw namorasei we sea. Si isei qe veveg i tuarasei, ni we gagapalag matila, vagaqoqo ni we ava, vagaqoqo we ganganor ; panava si isei qe veveg kelua wa we nunug kelua, non o gagapalag we uravag nawoana.
Vagaqoqo nina we veveg ape gene now. tataga nonina o nonomia gap, ape o marosiva munsei we ge pea vagaqoqo nonina o mana pe veveg taniniga.
Si nina qe tape vagae Cod mun o toqai we matartoga vires, tete gege lai inina vagaqoqo, tama we ge alo nina we tataga o nonomia n&n tape visogonina.
2.
Panava vagaqoqo o savatea we toga pata alo lolonina, si we qalo nina nan avarea ma, wa nina we van tataga gap.
0 .tanun nfin we qoqo we tataga gese nor o maros, panava neira gate gilala si we tamaine.
We nonom si neira we toga vag o lolo-tamata, alo gene n&n we qalora tama neira we maros wa we nononom, panava si ta qalora tama neira gate maros, gaplot we gege wa we anumag aneane ineira.
0 manigiu val tanun we veveg wa we nonom seasea, we qeteg vagaqoqo o varleasag ??a?? amaira pulpulsala ?/a?? wa tagvanuara nan, wa amairasei mulan we maros we toga taniniga, we toga rono vires.
We gona si a gevtag o li?/ai nan talo we tuai, wa isei gate maros we van taso nan ni we ilo lai.
Si ko we matueg avune nom o menaro si nom o tinegaro raka sage nan avune mana ilone we mulevag iniko sur siwo mun Jesus Christ, si a ronotag nalinana ; te maul aneane ko gai lolomaran ; ape God we maros si nina te tur tanun anana nan, me lawalawa vag Non o Tapeva, si nina a rowolue nan o ga-rotrot namon o inenaro namora tanun rwi.


0 Book o Moai.
TAVALIU XV.
Ape Giujapaleuj nun tape Tapeva.
1.
Gate lai ran muusei si ni ge o mala gagapalag tea o nianigiu o sava tea talo marama, si o manigiu o tapeva munsei o tanun; panava, si ta pirin nia isei we mamagarosa, we lai si a gevtag galtag o matai gagapalag wun, si te leas mun o. gagapalag tea we wia nan.
Ape tamaine, tete vava lai si o matai gagapalag me pea, pa-nava si me ris nia o gagapalag we wia sal.
Asau nan o Tapeva o mawmawui talo marama iloke gate pirin ilo isei, panava o sava tea me gagapalag ti mun o Tapeva, si ta mantagai aneane wa mataketake aneane alo nagora tanun nan, we uravag na tur woana.
Ape God we towo raka sage ape tapeva we savai isei we gagapalag nia, nan ape gagapalag nivisa ni we ge. I gene we tape aneane, ineia nane we gagapalag aneane.
2.
Si isei qe gagapalag man tag, we tama si non o gagapalag we qoqo.
Isei we gagapalag mantag ? Ineia nane we gagapalag raka sage mun ra retatasiu nan munia kel.
Vagaqoqo ko we nonom was, “ 0 tapeva iloke,1’ panava o toroniva talo visogoi vires, o nianigiu o tanun o tapai gese we gagapalag lai asau nan o matev tanun, o tataga non o maros kel, o nom nerei o rusarusai, wa o nonomia ape neia kel.
3.
Si o tur Tapeva we nun ta amensei, i gene iloke gate sikesike ilo ape neia kel, panava ni we maros vires si, alo val gagapalag, o ronoga non God te poapoa.
Milan, ni gate matawolowolo apensei, ape ni gate sike tea si a pirin kelua ; wa ni gate qaraqara ape neia kel, pa we maros raka sage si ni qaraqara alo God.


NAMAKALiX Clin (ST.
Ni gate 110110m si o sava tea we wia we van ma nan o tanun matapuna, pa we vet was, nan God ma; ape nan Ineia val gene zzazz we rowolue tama o pei nan o matevuravura pei, wa alo Ineia ra Rozzo nol we mapmapsag, tama alo nor o tur qaraqara ran.
Si ta tawene tuwale gese tape tur Tapeva amensei, ni te ilo vaglala si o gene nol talo marama we sagesaru gaplot, wa gate pirizz ilo isei.
TAVALIU XVI.
Ape we r anomaul napuyarasei we sea.
1.
Si ta sava tea apena isei tete wurvag lai alo lolona kel, si amensei we sea namona si ni ronomaul apeua, God gai map ris mona.
Ka nonom was we wia wun tamaine si a ge ilo ape nom o J., roftomalumuaga, ape asau nan o rozzomaul tete lionom aneane lai ape nonina o gagapalag we wia zzazz.
Panava, namoma. ran, alo gene zzazz tamaine we gege iniko, si a tataro mun God Ni sogov ma muniko o pirizziva si ko te rozzotag lai o gene n&n iloke mun o lolomasekeseke.
2
Si me gol vatanau veta isei vatuwale si vagarua ape pugana, wa ni gate gevtag non o mala gagapalag, nipea varkesa amaia; pa ka mapua qet ilo Panen God, si Non o maros ni lai, wa Na-sasana ni ronoga amaira anana nol, ape Ni we gilala mantag si a ge o tatas ni ris wia nia gasavai.
Ka la o tinegaro si a rozzomaul ape pugarasei we sea wa ape gene zzazz namatevura we mageregere apena, si ta sava tea; ape amaiko mulazz o pugai zzazz we qoqo, irasei we sea te rozzomaul apena mora.
Si ko qe tete ge ris lai namatevuma kel sin tama ko we maros, ko we nonom tamavea si isei we sea te tama ko'we maros alo valval sava tea ?
Nina we maros si valsei we sea te wia ran, panava niua tete wurvag mantag lai namatevunina kel.


0 Book o Moai.
23
3.
Nina we maros o veveg we maremare te qalo irasei we sea, panava gate maros si isei te veveg ilo inina kel.
Nina gate maros si irasei we sea a toga wasawasa gap, pa liina gate maros ran si isei a rot goro inina.
Si ta pugai tagai tea amaira tanun nol, nina te rouomaul tamavea ape pugara tagvanuanina, namanig God ?
4.
Panava ilokenake God me vareg tamaine, si a vatogo nina ape we varveverag narezienina ; ape tagtagai ran isei apena napugana tagai, si nareuena tagai; isei gate sar matapuna, isei gate tur lolomaran matapuna, namonina si a vartapetape, a varvaragai, a varpirizz,.a varvatogo, a varvatanau vires.
0 tano-mateawota nan we ge ilo vaglala mantag ape nama-tevunsei, ni we taniniga, we maremare tamavea.
Ape tano-mateawota ztazz- gate ge mageregere isei nia, pa we gaganag lue ran ape matevuna we savai.
TAVAUU XVII.
J pc ice toy a asau nan o tanun suL
1.
Namoma si a sike si a visarag nom o marosiva z/,azz alo gene zzuzz. we qoqo, si ko qe maros we toga tamata, toga vag o tapeva amairasei we sea.
Gate gene we mataketake si a togatoga alo vavtig namorasei we ro/io si amaira Retatasiu nan, wa si a toga pulpul tamaine, o varkesa tagai ; wa te toga nev tamaine ko gai mate.
Tur wia, gai, i gene ilone me toga mantag tamaine, wa me mate vag o masekeseke tamaine.
Si ko we maros we van taso at wa we poapoa alo lizze taniniga, tama we tira ran muniko, ka nonom apeniko kel tama i tawu alo vanuara tavalalea, tama o salavano ran a marama.
Namoma si a rozzomalumuaga si o tanun n&n viq nonom apeniko tama si o qaqae namanig. Christ alo marama iloke, si ko we maros we togatoga alo vavtigiu tea namora rozto.


24
Namakai.in Christ.
Tete pirin si ko to sarn goroko man o siopa mm, wo wmo, si man o sava vaglala tea apena ; panava si namatevuma a ris rau, nom o toroniva nan a mate ran ; iloko vires we ge o tanuu ni rono.
Si isei wo sike apo sava tea wo sea, wa gate ape God mago-sena wa ape we vaesu naatana koi, ni te ilo suar vires o lolo-Avono wa o ronovivtig.
Wa isei tote toga maul vag o tamata, si ni ta tote sike si a maumantagai nan ra retatasiu noi, ni laplapasag gcgese amaira.
3.
Ko rue van pata ilo Vavtigiu iloko, gate si a liwoa, panava si a laplapasag. Ka gilala, gai, was me loglog iniko apena si ko te ronovirig, te mawmawui lalaktera, gate si a toga maran wa te var kakakae.
Tamaine gina, iake we gego o tanun tama o gold alo av Ave lawalawa.
lake isei tete lira lai, si ni ta tete ge pepewu kelua muii na-lolona nol uamanig o Tapeva non God.

TAVALIU XVI11.
inakalira TainUuina we Remo.
1.
Ka nononom ape niakaliu we mana ra Tamanina we Romo me map ti munina, amaira qa o tur togara we taniniga wa we rono me si//asi//,a lire ; wa ko te ilo vaglala si ilokenake nonina o gagapalag we tagai si mantagai gap alo qon nan iloke.
Eke ! pa nonina o togara we tamavea, si we sarig mun namona ?
Ra Rono tara pulsalan Christ me laplapasag mun i Lord mun o malinsala Ava o marou, mun o mamarir wa o mamasa, mun o mawmawui Ava o ?/ala, mun o mamata goro wa o gagara mamasa, mun o tataro wa o nonom pe gene ?/an Ave ro?io, mun o rarakut wa o vava vasigtagira.


0 Book o Moai.
25
2.
Vaga visa wa we mava tamavea o rozzovivtig zAa/z, wa o ramie ut z/azi me qalora Saia nan, ra Martyr wan, ra Vatvatogo zAazA, tara Q ilo war wan, tarasei nol we sea me sike si a tataga nama-lekan Christ ?
Ape neira me wustup naesura alo marama iloke si neira a kokor gorora ilo Esuva ti tuai.
Ka tamanina alo vanua vauameag qa, neira me tataga o lizzai we mava tamavea, gai, wa me ora goro kelura tamavea ? Vaga visa wa we maul tamavea me meregalera ? Vagavisa.me gege neira mun napanera tavalalea ? Vagavisa wa mun o tinegaro tamavea neira me tataro mun Gocl ? Mun o sava gagara ma-masa nazz, neira me qisa/A kelnra ? We tamavea nor o tinegaro we lava si o vatira kelura alo line taniniga ? Nor o vagalo we tamavea, gai, si a lalakcte lai nau o toroniva uaw talo visogoi ? We matartoga wa we taniniga tamavea nor o nonomia nol mun God ?
Alo qale maran neira me mawmawui, aloqow neira gate gevtag ilo o tataro gate paso lai; wo nun, alo neira we mawmawui, neira gate gevtag ilo o tataro talo nonomiu
Neira gate gagapalag matila ilo, pa valval masao qozi me qatutui sal muneira ape gagapalag mun God.
Wa o manigiu o nononom ape gene wazz we rozzo we neremot muneira, neira me titatala ape gar o sinaga ape turiara kel.
Neira me gevtag o lizAe mansom, o tano liwoa z/azz, o ronoga, ra pulsajara, tara sogora zz-azz-. Neira gate maros o sava tea talo marama iloke mun pulara, me taur vires tama we sasarita gap ape qale esuesu nia, ineira gate tataga sur naturiara kel panava mun o lolowono apena.
0 manigiu ilone, ineira me masara ape gene wazA talo marama, panava me meresavasava aneane alo lizAe taniniga wa o togara we rono.
Avarea neira we masara, me malizzsala ; panava alo lolora ineira me toqovag o sogov wa o piriwiva non God.


26
Namakalin Christ.
4.
Neira ra tawu gap man o marama, panava ra pulsalan God we meratape.
Muneira kel tama itagai, o marama iloke me nomvasigtagira, panava neira we matavires wa we meratape alo nagon God.
Me vatira ineira alo nompepewu we nun, me togatoga sur siwo gese, me tatale vag o tapeva wa o ronomalumuaga ; wa o manigiu ilone neira me poapoa *val qon alo Vui, wa me wia sal alo Nagon God.
Me sogov ti ineira muniua mun o makaliu munra rono nol, si mun o uononom ape neira nina a la o tinegaro sal ape we sike o togara we uravag o sogov nan talo Vui, wa tete tataga ilo irasei namakalira o lolotitin tagai amaira, si a togatoga gap.
5.
Me poa tamavea, gai, o tinegaro namorasei talo vavtigiu we we rono nan alo qetegiu ran ?
Neira we toron tamavea ape tataro ? Neira me varsike tamavea si a poapoa vag o taniniga ? Me ora goro tamavea uaturiara kel ? Me ronotag wa me tataga tamavea nalinarasei we liwoa gorora ?
Namalekara qale toga ti, wa we gaganag we tira si ineira ra tur tanun nan we rono wa we taniniga, me vagvagalo vag o tinegaro neira gai vara siwo o marama alalane ranora.
Panava, ilokenake, we nom mava isei gate mala gagapalag, wa isei we gagapalag tama ni me vatavata veta apena wa gate wutoto apena.
6.
Eke 1 naqoninina nake ; we lolo-sawtutun gap, o tinegaro tagai -apena ; gaplot nina me sasaroro nan o tinegaro namora talo we tuai, wa me tamaike ilokenake si nina we nala gaplot ape togara iloke o manigiu nina we mamarir wa we maran.
Sa si o toroniva ape li?6e taniniga gate matur qatwono alo loloma, ape me ilo veta vagaqoqo namakalirasei we rono wa we taniniga tamaine!


0 Book o .Moai.
TAVALIU XIX.
Ape Toyara namora Ivetatasiu we Jiono.
1.
We sar ape togara nonsei we wia amaira rono si ni valakas vag val gagapalag we wia, si alo lolona kel ni te tama o tanun nan ta avarea we nonom ape neiak
We nun, we tira munina si nalolonina a wia sal nan natara-penina, o tanun rwn qa te sagarag lai ; ape God we sagarag inina, wa namonina si a nom mava raka sage Ineia, nina ta toga avea avea, wa te mulemule mun o toqai we matartoga, tama ra Angel alo Nagona. .
Namonina val qon si a vatavata we garaqa tama me nom mot ti, wa si a la o tinegaro nan, tama si qarig nake ran nina qara qeteg we tataga o Linai, nina vava wa,
“ God, Ka pirin inau, alo nok o vatavata we wia iloke, alo gagapalag we rono muniko, wa Ka ge si na qeteg mantag qarig nake ; ape o sava tea 11a me ge veta wun, we tama itagai gap.”
Tama nina me nom mot ran, tamaine te lailai munina o togara we taniniga ; wa isei we maros o piriniva we poa, namona ni la o tinegaro we poa.
Ape si i geue me nom mot ran we ava vagaqoqo, i gene ilone we nononom gap mun o tiuegaro o tapai gese, te tamavea munia, gai ?
Vagaqoqo nina gate gagapalag lai tama nina me nom mot apena, pa si nina te gevtag gap o li?zai taniniga tea, naatanina te ilo vaglala apena vag o lolowono.
0 tanun gate gagapalag lai o gene n&n ni me nom mot apena namanig non o lolomaran kel, panava mun o Sogov non God, ni we matueg vagae avunara ape val sava tea ni we ge ilo apena.
Ape, “ Natoqan o tanun te nom vasarig ape non o vanoga ; nava i Lord te aveave namalekana.” Gate lai mun o tanun ni vareg ape matesalana kel.


28 Namakaux Ghklst.
3.
Si nina qe gevtag galtag o tuan li?/,ai, si ape gapalag tea mun Gocl, si ape we piri?z tasinina, napuganina tagai.
Panava si nina qe gevtag gap, si namanig o matev mara//,, napuganina ran alo Nagon God, wa we vivtig nina kel. Nina te ge vagae val gene te lai munina, ape valsei we ava vagae mun o gene nau we qoqo.
Panava namonia vagae si a nom mot ape tuan liuai nan, wa raka sage o sava linai te piriu nina nia alo we tira goro o mere-gale va tea we anumag raka sage inina.
Nina te sike suar, te nunug nina kel ape nonilia o togara alo nagora tauuu uau wa alo Nagon God, ape iloke tatarua we piriw inina alo li/te taniniga.
4.
Si ko qe tete nunug- keluko vagae, ka ge tamaiue alo tuan masaoi n&u ; wa tete ava lai, vatuwale val qon, alo matava si alo ravrav.
Alo matava ka nom mot ape nom o gagapalag talo maran, wa alo ravrav ka nunug keluko ape gene il&u ko me ge ti, ape nom o vavae n&n, nom o gagapalag n&u wa nom o nonomia nan; ape we lai wun si ko me ava vagaqoqo goro God si o tanun n&n.
Ka rot goroko tama isei we vavaka goro o mala meregaleva n&n namon Satan, ka ora goro nom o toroniva n&n, wa ko te mana goro lai nia o matev visogoma we leleasag.
Nipea togatoga mara?/, gap ; ka vasvasogo, si ka raverave, si ka nonom ape gene ?/a/t we rono, si ka tataro, si ka gagapalag tea ape we pirin rasei we sea.
Ape we ora goro naturiama kel, ka ge tamaine mun o menaro, ape val line-ora-goro gate wia mun val tanun.
5.
Si nom o line-ora-goro we sea nan nalinara retatasiu nol, ka map pata moma, alo imama kel.
Pa nipea gevtag ilo o line-ora-goro namora sul, o manigiu ko we maros sal nalinama kel ; panava alo me ge qet o gene na?/, we tira muniko si a ge, paso nan ka ge magesema tama we wia muniko.
Valsei gate tataga lai o line-ora-goro tuwale wora, pa o tuara we piri?6 iloke wa o tuara we pirn ilone.


0 Book o Moai. 29
0 linai nwi we sea we sar ape qon nan we sea • o tuanin alo qon gap nan, o tuaniu alo qo?z- nan we rono.
Alo meregaleva ta qalo inina, o tuaniu. we wia ; wa alo nina we toga tamata o tuaniu ti we pirin.
0 tuaniu we pirin alo nalolonina we wono, o tuaniu alo we masekeseke.
6.
Alo mne Qon, we Rono nan we rasu ma, we wia si a qeteg we garaqa o linai n&n we wia, wa te paere raka sage o tataro namora Rono nan-
Nan o tuara Qon we Rono gai nina o tuara, ka nom mot ape sava linai we wia, tama si arivtag veta nonina o rowolue nan o marama iloke wa te nina ape Qon malakalaka tavunana tete paso lai.
0 manigiu ilone, alo Qon n&n we Rono, namonina si a ge taurmate kel inina wa te toga rono nan, wa te kata maremare nan ape linanina, tama si gaplot nina te lav nan napanen Gocl o rusarusai tape nonina o gagapalag.
7.
Panava si o qon ilone gate rasu ma, nina nonom tamaike wa, Nina gate taurmate mantag tiqa, nina gate sar tiqa ape lenas liwoa ilone te nanalue anaisa alo lolonina alo qon we'sar apena, wa nina a la o tinegaro sal si a ge taurmate kel inina ape qon rowolue ilone.
“ Tur wia i rowrowovag ilone,” i raverave *o Lea we Wia we vava wa, “ i tagina te mule ma te iloa we mamata goro ; Nau we vava mun kamiu wa, ni te vonogia avune pulana nan.”
TAVALIU XX.
Ape we maros o Togara roroiw, we magesei.
& 1.
Ka sike o masaoi we sar apena, wa ka toga magesema si a nonom vagaqoqo ape o lolo mamagarosa non God.
Nipea nonom ape gene »au we vagis, panava ka vasogo o raverave nan te piriniko pe nomleas raka sage nan pe menaro.
Si ko qe gevtag o kakakae gap wa o mule kelkel gap, wa o


30
Namakat.tx Ciiiust.
ronrozzotag o roroi we garaqa, ko te ilo suar lai o masaoi we qoqo ape we nononom ape gene n&n we wia.
Ra Rozzo liwoa ?za?z me gevtag o vugtuwale ?zan namora tanun nan, alo me lai muneira, wa me maros raka*sage o togara magesei amen God.
2.
I tuarasei me vava wa, “ Vagae alo na me togataga amaira tanun wa??, nau me kel ilo imak o tanun we tatas nan amoa.”
Wa nina te ilo suar si we nun tamaine, alo nina we varkaka-kae maul; we mataketake sal si a vava o vavae o tagtagai ran, nan si ape vavae n&n we qoqo sal.
We mataketake si a toga alo imam a kel, nan si a toga wia avarea.
O manigiu ilone, si isei we maros we nina ape gene wan talo Vui tape line taniniga, namona si ni ge tama Jesus me ge mona, ni van vitag o sul wa o tanun ?zaz?- we tar.
I gene tuwale vires we rowolue lai ape nagora tanun wa qale toga wasawasa, ineia nane we maros sal we toga alo imana kel asau nan nanagora tanun n&n.
I gene tuwale vires we vavava wasawasa lai, ineia nane we maros sal we toga rorono.
I gene tuwale we riga goro wasawasa lai, ineia nane we maros we toga sur si wo.
I gene tuwale we vatrnzz wasawasa lai, ineia nane we maros sal we roMrowotag.
o
»>.
Tsei gate qaraqara wasawasa si nalolona gate weneweue nan o ganganor.
Panava ira Rozzo nol me toga wasawasa alo ineira me morn ogo God.
Neira gate sov ape neira kel pa me toga nompepewu gese, pa namatevura me siz/asiz/a vag o taniniga wa o matai gagapalag zzazz, we tar.
Panava ra mala gagapalag we nonom si neira we toga wasawasa mun o sotaliva wa o nomrekereke, panava alo paspasoanai we galegale ineira nia.
Ko we nonom si namatevuma we wia, si we toga rorozzo vag o togara we taniniga gese ? Sowo, nipea nonom si ko te toga wasawasa galava alp ko qale toga iake si wo.


0 Book o Moai.
31
4.
Vagaqoqo, iragai nane, o tanun //.an me nom mava aneane ineira, me masu ilo meregaleva ?iaw we qoqo sal, o manigiu neira me matueg sal avunara kel.
0 manigiu ilone, we wia si isei te ronotag vagaqoqo o meregaleva nan wa o qatia nan namon i Tavalalea, ni nipea nonom si ni we toga wasawasa ran, wa we sotal kelua apena wun, ni nipea sike sal o gene na?z, we ge masur alo marama iloke.
Si isei ta tete sike ilo ape qaraqara nan we sage saru, wa tete ukeg kelua si ni toga rot amaira gene nan talo marama iloke ; eke ! pa nalolona te matartoga tamavea gai ?
Tur wia i gene we gevtag qet o surgologolo nol we sagesaru, wa we nonom vires ape gene nan namon God, wa ape gene nan te pirin naatana nia, wa we matueg gegese avunan i .Lord ; ni te togatoga maul vag o tamata alo matev tapeto.
o.
Isei gate sar ape qaraqara tavunana, si ni gate la veta o tinegaro ape lolowono ape pngana nol.
Wa si ko qe maros o tur lolowono we rono tape loloma, ka van pata ilo ninima, tipag o mate-ima goro o matikotiko nan talo marama, tama me rave veta wa, “ Alo ninimiu tur toga lolowono.” 0 manigiu ilone alo ninima ko te ilo suar o moe gene ilone te tagea vagaqoqo naniko alo ko we toga avarea.
Si ko we van pata vagaqoqo tamaine ilo ninima, ni te qeteg we neremot ran-muniko, pa si ko qe van pata alo qon o tapai vires, o nin te gogona muniko. Si alo ko we qeteg we tataga o linai ko te maros o nin ilone, wa te toga pata vagaqoqo alo-lona, gate maul te muniko tama tur pulsalama, wa te go masur aneane naatama nia.
6.
Alo togara rorono wa alo togara suspata, o atai we taniniga we pirin kelua, wa we lolomaran lai ape gene nan we vagis tape Raverave nan we Rono.
Ni te ilo suar aia o snrmata tama o pei lava, te vasug kelua nia valval qo//,, wa alo ni we toga asau nan o varkesa nan talo marama, tamaine gina ni we van pete// lai wa wo pulpul lai amen i Tin ineia.


32
Namakalin Christ.
Si isei we van reag nan ra sogona tara pul sal an a, God te van petenia, tara Angel zzazz. we rozzo anana.
We wia munsei o tanun si ni toga asau nan o sul wa ni ilogoro naatana kel, nan si ni 110m mataketake ape atana, uwe, si ni te gagapalag lai o vasasa zzazz wun.
We wia munsei tamaira rozzo zzazz, si ni tete van kelkel aneane, wa si ni tete maros we varilo vagaqoqo nanagora tanun zzazz.
/.
Ape sa ko .we maros we sagsagarag o gene zzazz gate wia muniko ? 0 marama wa o toroniva nan tapena we sagesaru gap.
0 matev visogoi amenina we ge inina si a maros we van avea avea, panava, me paso veta o vanoga, ko we mule vag kel ilo imam a o loloi me qisan si wo, wa o atai we matikotiko.
Vagaqoqo o rowolue vag o malakalaka we paso mun o kelkel vag o lolowono ; wa o ravrav vag o qaraqara mun o matava vag o surmata.
Tamaine gina val line qaraqara talo visogoi we qeteg malum-lum vires, panava alo paspasoanai we nit wa we ge mate vag o rozzovivtig.
0 sava ko te ilo lai avea we sea, wa tete ilo lai alo imam a ?
Ka sagsagarag o tuka wa o tano wa o ronronotar nol tapena, ape mun ilone zza/z me tizz val gene tea.
8.
0 sava ko te ilo lai te qale toga maul iake siwo ?
Ko we nonom wun si te ge toqo nom o marosiva zzazz ? pa tete lai ran.
Si ko te ilo lai valval gene tizz me lil goro namatama, o sava iloke nol, pa o gene we iloilo gap ?
Ka ate kalo namatama mun God avunana, wa ka tataro mun Neia si Ni nomvitag napugama nol wa o gene nol we wia ko gate gagagapalag ilo. J
Ka ukeg o gene zzazz we mataketake munra lolo-mataketake, pa, iniko gai, ka kata maremare ape gene zzazz God me vatrazz-iko apena.
Tipag goro namateimama kel, wa ka loglog ma Jesus i meratape.


0 Book o Moat 33
Ka togatoga amaia alo ninima, ape ko tete ilo suar lai o tamata we poa tamaine avea we sea.
Si ko gate mule kelkel veta, si ko gate ronotag o roroi gap, ko me kokor goro mantag sal o tamata wa o qaraqara talo loloi. Panava o manigiu ko we maros we tiz/tiz/qoro ape gene nan we garaqa, we sar gese muniko si naloloma. te mano wono apena.
TAVALIU XXI.
Ape tur Namleas talo Tjoloi,
1.
Si ko we maros we poapoa vag o line taniniga, ka togatoga vag o momogo God, wa nipea maros sal we rowolue. Ka ora goro namatevuma mun o tinegaro tataga o linai, wa nipea marmarae sal.
Ka sike vagae o 'tur nomleas, ape ko te ilo suar o tur piriniva nia.
0 Nomleas we ge ?zaualue o gene ?zau we wia we qoqo, panava o togara we tatas we ge tagtageagira gaplot.
Eke ! o tanun te qaraqara sal tamavea alo togara iake, si ni qe nomkel wa we nonom mantag ape ni me toga tawu gegese, wa naatana alo vatitne mateawota z/a?/ wre tar.
2.
Mun o lolo-mataketake wa o nononom gap ape puganina, nina we qeteg we loloqon ape tur togara ape atanina we lolo-wono tamavea, o manigiu ilone nina we marae gap, alo we tira ran munina si a tazztazz.
0 togara wasawasa we nun wa o qar'aqara we nun tagtagai ran apena, panava amairasei we momogo God mun o toqai we matartoga.
Tur wia i gene ilone we savrag qet o gene ??.an we ge tutuag kelua wa we nonom ape gene tuwale wora ran, o tur nomleas mun God.
Tur wia i gene ilone te gevtag lai val sava tea te ge pulua si te qisau siwo naatana.
Ka. vagalo maremare, o lizzai we wia we lalakete nan o li/zai we tatas.
n


Namakalix Chrtst.
34
Si ko qe tete anumag irasei we sea ape nor o gagapalag nan, neira tete annmagiko ape gagapalag namoma.
3.
Nipea sikesike ape gene nan uamorasei we sea, wa nipea sike. si a piriw ape gagapalag namora liwoa.
Ko ilogoro iniko kel amoa, wa ka gol vatanau iniko kel amoa nan ko wa gol vatanau ra pulsalama we meratape.
Si o tanun nan ta tete nom mava iniko, nipea we lolowono ape ike, panava ka nonom tamaike wa, “ 0 manigiu was na gate la o tinegaro si a toga mantag, toga matanur, tama we sar mun o tannn anan God, we tataga o liuai amaira ro»o naw.”
We wia vagaqoqo munsei, wa ni we toga wasawasa nan apena, si ni gate ilo suar lai o gene nan we qoqo te ge masur ineia alo marama iloke, wa raka sage o gene wan talo visogoi.
Panava si o gene nan te ge masur ta Vunana ma gate qalo ilo inina, si o tapai aneane gap ; iloke napuganina ran, ape nina gate sike mantag o tur nomleas, wa gate gevtag qet o gene na» we lulum tavarea wa o gene »a». we sagesarn tape marama iloke.
4.
Ka gilala vagae si ko gate sar ape gene masur nan ta Vunana ma, panava ape gene nan te ge rarakutiko ran.
Alo isei te ilo suar o tur nomleas nun, paso nan o marama nol we mava wa we gogona munia.
O matai tanun we ilo suar vagae lai o gene naw we tar ni to lolowono wa te tawtaw apona.
Ape si ni te nonom ape non o togara si ape togara nora pnl-salanA, ni we gilala ran si gate isei we toga lai iake asau nan o lolowono nol.
Wa tama ni we nunug tinegaro neia kel, tamaine gina ni we lolowono sal apena.
Napuganina wa nonina o ganganor nan, we mona goro naesu-nina tamaine nia, si alo masaoi nan o tapai vires, nina te nonom lai ape gene nan ta Vunana, we gaganag lue munina o manigiu o sa nalolonina te wouo ran wa nina te nomleas nun.


0 Book o Mom,
' 33
o.
3C Si ko ta nonom vagaqoqo ape matoftma nan ape nom o togara
iake te maul, tete ava lai pa ko te la o linegaro sal ape we
wnrvag nom o togara uol. o o
Si ko ta nononikel vagaqoqo nan npo rarakut. wnw. te gege iniko anaisa wun, nan we nononi mok si ko to lav vasgot rna-sekeseko o sava mawmawui tea. si o sava maleawota. tea te qaloko iake, wa tete gogolo apo we ora goroko ke) tnnii o sava linai tea we mava.
Panava o mn.nigin iniiia gate lav vasgot ilo o nonomia vbii tamaiue ilo lolonina,, wa. qale lionom gese ape gene mm nina we mares, o manigin ilone iuina qale mamarir nuke, wa o ti.no-garo tagai amenina alo line taniniga.
6.
Vagaqoqo o manigiu natnrianina we mamagarosa wa we leleasag tamaine was o tinegaro tagai alo lolonina.
Ka tataro vagae, vag o nompepewn, mnn i Lord, si Ni Rogov ma mnniko o tnr mat.ev noinleas nun, wa. ka vava tania i Prophet me vava ti wa, “ Ka. vanan inau mnn o sinaga tape tnniva; Ka. la. namak o surmata we ura sal."
TAVAL1U XXII.
A/m nun in it n Tot/ttrtt Mamar/arona.
1.
Ko ta toga avea avea tea, ko ta sike avea avea tea, pa ko te toga mamagarosa vagae, si ko ta tete sike ris mini God.
Ape wa ko wo lolowono sal alo ko gate lailai ape sava tea tama ko wo nonom wa, we maros ? Naw amensei val gene nan
» ni we marns ? Gate atnenan, gate arnaiko, gate amensoi tea a mararna.
0 laniin tagai ran a, marama, si ta Maranaga liwoa, si ta Bishop wnn, o lolowono wa o norn varuarna gate qalo ilo ineia.
Tamaine, isoi we toga wasawasa, sal F Tnoia, nano we gevtgg lai o sava tea. man God.


Sfi
N.ciakatjk Cubist.
2.
0 tanun n&n we qoqo, we mageregere wa we magologolo, we vava wa, “ Ilo i gene iloke si ilone, ni we toga qaraqara tamavea ! we meresavasava tamavea ! we liwoa tamavea ! we mana tamavea ! we ronoga tamavea ”
Panava ka ate kalo namatama, ka sagarag o tur meresavasava ta Vunana, wa ko te ilo vaglala si o gene n&n we ta?/o talo marama iloke, was o gene ?iaa te nom tagtageag apena. Neira we sagesaru gap ; si isei ta pulana tea apena, we mavat ineia nia, o manigiu ni we anumag kelua wa we gogogolo apena.
0 tanun gate toga qaraqara o manigiu napulana we qoqoqo, o gene n&n o tapai vires we sasarita munia.
Tama o tauun we maros ran o gene wan ta Vunana, tamaine gina o togara iake siwo we gona mania ; o manigiu ni we ilo vagi ala man tag sal si o matev tanun we naru, we tatas tamavea.
Ape, tete ava lai, a ganagana, a imaima, a matmatur, a mamata goro, a mawmawui, a mapmapsag, wa val gene tea we tira ape matev tanun, we mava ran mun i gene we taniniga, wa we ge nalolona ni wono nia, ape ni we maros ran we toga wasawasa nan, asau nan o matev ganganor nol.
3.
Ape we mavat aneane o tanun talo vui, mun o gene ??a??> tavarea, wa o gene y/a/t we tira ape turiai iloke.
O manigin ilone i Prophet we tataro mun o tinegaro si ni toga wasawasa lai nan o gene ?/a/z- iloke, ti vet wa, “ Ka- ge rowolue inau nan nok o togara we mamagarosa.”
Pa tur magarosa iragai ?/,ay/. ilone gate gilala si nor o togara we mamagarosa ; wa tur magarosa raka sage iragai n$n ilone we maros o togara iake we mamagarosa wa we sagesaru.
Ape o tuan tauun n&n apena, neira we toron aneane tamaine apena, panava mun o mawmawui si muu o paepaere neira tete taur lai o savasava tea mula/z, panava, tuwale apena, si neira ta togatoga lai iake ti galava, neira tete nonom ilo ape marana non God.
4.
Panava iragai //a?/ iloke we qaqae aneane, o nomtup tagai ran al.o lolora, me tavig roro ran ineira alo tano, si neira tete maros lai o sava tea gate talo t-ano ma,,


0 Book o Moai.
37
Tur magarosa ineira ilokenake, pa tur magarosa raka sage ineira a?/aisa, ape alo paspasoanai neira te ilo vaglala si o gene n&n neira me toron ti apena we sokorai wa we malkeke tamavea.
Panava ira Bono anan God tarasei nol we tape Christ alo nun, gate nonom ilo ape gene nun o visogoi we maros, wa o gene nan we tano alo marama iloke, panava me toron ran ape moe gene n&n tete sagesarn lai, mun o tur tinegaro wa o tur nom nerei.
Me ate kalo nor o marosiva na?t ape gene n&n tete sagesaru lai wa tefce ilo lai, si o marosiva ape gene h&h we ilo lai tete rave sur ineira ape gene nwi ta iake alalanana.
5.
E, tasik ! nipea norn qerqeret si ko te van taso lai alo line taniniga si tagai; o masaoi apena ti, o loa gate tul tiqa.
Ape sa ko we vava vagae wa, “ Bigrig, tiqa ti ? ” l AJo ko we toga mamagarosa ran, alo we gege aueane iniko, ilone o tur moe masaoi muniko.
Ko te van raveaglue o av wa o pei lava nan, wa paso nan ko te rowolue ilo tur tano mapsag.
Panava si ko ta tete ora goro keluko mun o tur tinegaro, ko tete lalakete lai nan o ganganor.
Alo nina qale mulevag kelkel o turiai we mageregere iloke, nina tefce toga lai asau naft o ganganor, asau nan o lolowono wa o ronovivtig.
Nina we maros ran we toga tamata lai, we wasawasa nan o togara mamagarosa nol; panava o manigiu, mun napuganina, noniua o loloqon ganganor me tagea, mun ilone mu la?/, me tagea o tur qaraqara.
0 manigiu ilone, namonina ran si a rono maul, si a nerei o magarosa non God, o matev ganganor iloke gai paso, wa o esu gai nolo siwo namatevunina we matemate.


38
Namakalix Christ.
6.
hike ! pa o matev tanun we mageregere tamavea, we toron jg vagae ape ganganor.
Qarig ko we vavaulul napugama ?z,an, a maran ko we gagapalag mulan o pugai ilone ko qara vavaulul ti.
Qarig ko we nom mot si a ilogoro mantag ape nom o togara, pa gate maul wa ko we togatoga tama si ko gate nonom ilo tea apena.
Tamaine gina, o tur manigiu apeua si inina te nompepewu ran, wa tete nom mava ilo lai namatevunina ti tuai ; o manigiu nina we mageregere tamaine wa nonina o nonomia we ris gap tamaine.
Wa mulan., si nina ta tete la o tinegaro vagae, we lai si te tagea gaplot o sogov tea, nina qara taur ti mun o piriniva non Gocl wa o mawmawui we soqosoqo wa we maul.
7.
0 sava te qalo inina alo paspasoanai, si nina we qeteg. we sawtutun gaplot aneane tamaine ?
Tur magarosa inina si nina we sike gaplot sal o mapsag, tama si o tamata wa o togara wasawasa apena veta, panava isei gate ilo tiqa o salitiu gap ape tur line taniniga alo nonina o togara.
Namonina te tama ra natmera gap, te qeteg we garaqa we sike ape line taniniga, si nina ta maros nerei lai o togara we mano wia anaisa, wa si nina a mano maremare ti alo gene n&n talo Vui.
TAVALIU X^III.
Ape we nunum ape Matea,
1.
Gaplot aneane naesuma te paso alo marama iloke ; ka nonom ape gene nan ta qaloko alo marama te wesu ma.
Qarig nak o tanun apeua iake ; maran ni me pea veta.
Wa alo nina gate qale iloiloa, gaplot nina gate nonoin ape neia mulan.
Eke ! o lolo-tanun we qure wa we was vat tamavea, gai, ni we nonom vires ape qarig nake loke, wa gate nonom raka sage ape gene naw te wesu ma !


0 Book o Moat. 39
Namoma si a ora goro nom o gagapalag' wa nom o nonomia nol tama si ko te mate qarig ran.
Si natoqama me matartoga ko tete gogolo sal o matea.
We wia sal si a toa nan o ganganor, nan si a sike si a toa nan o matea.
Si ko gate taurmate tiqa qarig, ko te taurmate lai tamavea a maran ?
Isei gate gilala ape maran ; ko we gilala gasavai si ko te qale esu. gai maran ?
2.
Te pirizz, tamavea si naesuma te maul, si nom o togara gate wia ilo nan ?
Tar magarosa inina, vagaqoqo napuganina we qoqo sal o manigiu naqozunina we qoqo, wa nonina o togara gate wia ilo nan.
Sa si nina me toga mantag ran o qozz- tuwale alo marama iloke !
0 tanun nazz, we vasogo o tau ziaw- ape kule neira me vusiag kel sur God tama si we qoqo ran ; panava nawoara tape togara we taniniga o tapai gap.
Tur wia i gene ilone, ni we nonom vagae ape qozz, mateana, wa valval qozi ni we ge taurmate kelua ape we mate.
Si alo sava qo//, ko te ilo isei we mate; ka nonom was, namo-ma mulazzz si a van ape matesala ilone azzaisa..
3.
Alo matava ka nonom si we lai si ko te mate alo gate qoz/« tiqa, wa alo me ravrav veta nipea nom mot ilo si ko te qale esuesu a marau.
Panava ka toga taurmate vagae, wa nom o togara te tamaine si o mate-ganawono tete qalo laiko.
O tanun ztazz- we qoqo we mate gaplot, alo ineira gate nom nerei ilo ; ape i Nat Tanun we wesu ma alo masao qozz- nina > gate nonom apena. •
Nan alo o paspasoane masaoi we nizza veta, ko te qeteg we nonom we sea nan amoa ape qozz, zzazz, me paso veta, wa te Jolo-wono aneane o manigiu ko gate ilogoro iniko sal nan, wa gate la o tinegaro sal.


40
Na.MAKAI.IN ClIPJST
4
I gene we matanur wa we qaraqara., ineia nane we maw-niawui ilokenake si, alo ni qale esu, ni te tama ni we maros i Lord te iio suaria alo mateana.
0 tur nom tagtageag o marama, o tur tinegaro ape we poapoa vag o taniniga, o tapeva ape line leasag kel, o nomleas vag o ronovivtig, o marosiva ape we ro?iotag o linai, wa tete leasag ilo, o ora goro kel inina, wa we lav vasgot o sava mateawota tea na manig o tapeva non Christ; iloke nol te pirin ran inina si nina a nom nerei lai o matea vag o qaraqara.
Alo ko qale esu mantag ko te gagapalag lai o matai gene we qoqo, panava alo ko we gopagopa na gate gilala si ko te go lai o sava.
0 tanun o tapai we wia vag o gopae, wa we wurvag ran nor o togara apena ; tamaine gina irasei wo mule kelkel vagae gate rono sal apena.
Nipea matmatueg avunara pulsalama si ra sogonja, wa nipea gevtag o altag-goVo naatama kel gai nina anaisa ; ape o tanun nan te loloqon apeniko gaplot nan ko we nom nerei.
We wia si a ilogoro apena amoa, wa si a ge o matai gagapalag tea amoa, nan si a matueg avune piriniva mora tanun nan.
Si ko ta tete ilogoro iniko kel ilokenake, isei te ilogoroko anaisa ?
0 qon nake loke o tur qon muniko, ape ilokenake o qon va-esuva, ilokenake o masaoi we tangemarmaros.
Eke ! pa magarosa iniko, ape ko we togatoga gap tamaike iake, alo we lai muniko si a taur mun pulama o esu galava anaisa !
0 qon te wesu ma, ko te toron ran alolona ape masao qon tuwale gese, ko te wurvag keluko alolona, wa na tete vatavata was te ukeg muniko o masao nomleas ilone.
Gai, meratape, nan o mateawota we poa tamavea ko te vaesu lai iuiko kel, nan o gogolo we poa tamavea ko te lav lue lai iniko kel, si ko te gogolo vagae wa te toga taurmate vagae ape matea ?


0 Book o Moat. 41
Ka la o tinegaro ilokenake si a togatoga tamaine, si alo qon mateama ko te qaraqara raka sage nan we gogolo.
Ka sikesike ilokenake si ko te mate lai mun o marama, si alo masaoi ilone ko te qeteg lai we esuesu amen Christ.
Ka sikesike ilokenake si a nom vasigtag ape valval gene tin, si alo masaoi ilone ko te rowolue wasawasa sur Christ.
Ka towotowos qarig naturiama kel mun o nomleas, wa alo masaoi ilone ko te sov mantag lai naapema.
7.
E ! qaqae iniko' ape sa ko we nonom si naqo//.ima te qoqoqo, ape ko tete vatavata lai muniko kel o qou si ta tuwale gese ?
Iragai pulvisa, gai, me galegale kelura, ape me wosag reag- * ira gaplot ran ?
Vagavisa, gai, ko me rouotag o roroi nan we tamaike wa, I gene iloke qara mate ti, i gene ilone me tul alo lama, i tuara me ge mot nanenena alo me mas nan o tangae we tole wun, i tuara ti me mate alo ni qale ganagana, i tuarasei ti alo ni we oraora ?
I gene iloke me mate mun o av, i gene ilone mnn o gasal, i tuara mun o gopae solorag, i tuara ti ra vuspal me vus ti.
Tamaine gina o matea o paspasoanai tape gene nol, wa na-esun valvalsei we tagea tama o niniai gap.
8.
Isei te nomkel apeniko alo ko me mate veta P Isei te tataro apeniko alo masaoi ilone ?
Ilokenake, gai, ka gagapalag ilokenake tama te lai muniko, ape ko gate, gilala lai ko te mate anaisa, wa mulan, o sava te qaloko ape kule mateama.
Ilokenake, natuk meratape, alo qale lai muniko, ka sogon tuwale muniko kel o moe gene tun, tete paso lai.
Nipea nonom ape sava tea we sea, panava ape ike gese, si a vaesu naalama kel, nipea toron ape sava tea we sea, panava ape gene n&n namon God gegese.
Ka ge raka ilokenake ra pulsalama muniko, mun o nom mava ra Rono anan God, wa mun o tataga namakalira; o manigiu, si alo te ge tagea iniko alo esu.va iloke, neira te lav vasgot iniko ilo ima nan te galava.


42
Namak ajun Cubist.
9.
Ka toga tania o salavano, o tano. togatoga tagai muniko alo marama, wa tama isei o gene ?/au talo marama iloke gate qalo ilo ineia.
Naloloma ni toga wasawasa, ni ate kalo mun God, ape itagai amaiko iake o vanua te toga galava.
Ka vatran at ilo vanua tete paso lai nom o tataro wa o surmata valval qo?£, si ape kule matea, naatama te sar ape we van vag o tur qaraqara sur i Lord.
TAVAL1U XXIV.
Ajje Qon Veveg, tea te goto tamavea ra Ganganor alolona,
1.
Alo val gene ?za?t ka nonom ape paspasoane qou, wa ape ko te tira lai tamavea alo nagon i Veveg ilone we maremare, ape tete ge malumlum nalolona mun o som, wa Ni tete ronotag lai o vavae we tul goro, pa we veveg vires tataga o lea wa o taniniga.
E ! tanun ganganor wa o qure ! alo tuan masaoi ko we gogolo ape nagonsei o tanun we lologagara ; ko te valui goro tamavea God, ape Ni we gilala nom o matev ganganor nol ?
Ape sa ko gate ge taurmate keluko ape Qou Veveg we liwoa ilone, o tanun tete tul goro i tuara alolona, tete valui goro leas i tuara, panava te gona ran mun valval sei si ni valui goro ape neia kel !
Ilokenake nom o rdnovivtig n&n we piri/i laiko, God te lav vasgot nom o surmata nau, te ronotag nom o awoawo, liom o lolowono we ge malumlum muniko namatevun God, wa we ge wenewene naatama kel.
2.
We wurvag aneane, we wurvag mantag i gene we ro/zornalu-muaga alo we gagapalag o gene we tatas suria. Ni we lolowono sal ape o malagagapalag namon o tavalalea nan ape non o lolowono kel, wa ni we tataro. vag o malakalaka apen ra tavalalea munia, wa alo toqana ni we nomvitag ran napugara, wa ni gate maul ilo ape wo paere amensei ni me gegea ti, o nomvitag kel j


0 Book o Moat.
43
namatevuna we gaplot sal ape mamagarosa nan ape lologagara, vagaqoqo ni we gege kelua si a ge ronoga G od nia, wa ni we ge si o turiai a toga sur siwo vagae mun o Vui.
We wia sal si a wurvag reag napuganina wa si a sal mot nonina o ganganor nan iake, nan si a kokor gorora ape Veveg te anaisa.
We nun, nina we galegale gese inina mun o toroniva sal tape visogoi.
o
O.
Te tiu o av ta Panoi mun o sava tea, si ta tete mun nom o ganganor n&n ?
Tama ko we malumlum muniko kel, wa ko we tataga o visogoi, tamaine gina te poa sal vag o rarakut nom o veveg anaisa, wa ko te sogon tuwale nia o lito ape av ilone.
Mun o gene nan isei me ganganor nia, mun o gene ran ilone te vevegia nia.
Mun o qatia n&n tape av te ara ra maran, rasei we ganagana soqosoqo te rarakut vag o malinsala wa o marou.
Te vasug rasei -we tape sal o visogoi wa o togara malumlum raun o puaka we si?z, wa o pei we punapuna ; rasei we ararike, tama ra kurut n&n we lera, te awoawo vag o tur lolowono.
4.
Tagai tea o ganganor, panava o tur veveg we sasarita apena.
Rasei me sotal kelura te apemaragai ran, ra mansom te ma-sara sal, te tantan ape napulara tagai.
0 ronovivtig ape masao qon tuwale gese aia te mava sal nan o leasag goro ta iake we sar ape tau nan we tar.
0 togara-rorono, o lolomasur tagtagai ran munrasei me veveg mateira aia, pa iake nina te mapsag gaitag lai nan o mawmawui wa te pulpul lai amairasei we tape nina.
.Ilokenake ka nonom aneane, ka lolowono ape pugama nol, paso nan, alo Qon Veveg ko te toga wasawasa lai alo vavtigiu namora atai ?ia?z we rono.
Nan alo masaoi ilone ra taniniga te tira raka, o gogolo tagai amaira, alo nagorasei me gege wa me anuanumagira ti iake.
Alo masaoi ilone i gene te tira ral^i pe veveg, ineia nane me ronotag nompepewu iake o line veveg namora tanun nan.
Alo masaoi iloue ra maaara tara nompepewu te soy ran ua-


fet
Namakalix Cubist.
apera, panava i gene me sotal kelua ti iake te toga alo vatitne gene n&n we ge ineia ni gogolo gegese.
5.
Alo masaoi ilone te /ia/^alue ma si i gene ilone me tur lolomaran, ineia nane me gilala si namona si te tama o qure wa te nom vasigtagia na manig Christ alo marama iloke.
Alo masaoi ilone val mateawota inina me ronovag ti, te ge inina a qaraqara ran, alo ra ganganor we toga rorono ti.
Alo masaoi ilone ra taniniga te malakalaka, pa ra mala-gaga-palag te lolowono.
Alo masaoi ilone i gene me qisan siwo navisogona kel te qaraqara sal nan i gene me toqovag o gene n&n we lulum.
Alo masaoi ilone o siopa namora masara te sinasina ran, wa o siopa we. terelawa te purepurei wa te malkeke.
Alo masaoi ilone te nonom sal ape paito gap nan ape imara maranaga n&n we valakas vag o gold.
Alo masaoi ilone o ronomalumuaga we ronomaul te mana sal nan o mana nol talo marama iloke.
Alo masaoi ilone o togara sur siwo nan te liwoa sal nan o menaro nol talo marama iloke.
6.
Alo masaoi ilone o tanun natoqana we taniniga wa we matartoga te qaraqara raka sage apena nansei we uravag o lolomaran ta iake.
Alo masaoi ilone o matev-vasigtag-som te mava sal nan o son! nol namon sei we meresavasava talo marama iloke.
Alo masaoi ilone te wia sal muniko ape ko me tataro tinegaro nan si ko me ganagana gese o gene nan we ta7io wa we neremot.
Alo masaoi ilone ko te malakalaka sal ape ko me toga rorono nan si nom o vavae n&n me qoqoqo.
Alo masaoi ilone nom o matai gagapalag te mana sal nan nom o vavae n&n we menaro.
Alo masaoi ilone o togara o linai we mava wa o nomleas nun te neremot sal nan val gene n&n we lulum talo marama iloke.
Namoma si a ronovivtig, mantagai iake, si a^aisa ko te toga wasawasa lai nan o tur rarakut aneane.
Ka ilo vaglala iake amoa o sava ko te ronovag lai anaisa.


0 Book o Moat. 45
Si ilokenake ko te rono vag lai o gene we mantagai gap, ko te ronovirig lai tamavea o raraknt tete paso lai ?
Si ilokenake o ronovivtig we mantagai gap we anuanumng aneane iniko, te tamavea muniko anaisa alo av ta Panoi ?
Ka nom mot ran was ko tete toga lai alo Paradise nirua; ko tete malakalaka lai ape gene nan talo marama iloke, wa mara-naga anaisa amen Christ mulan..
7.
Si gai nina ilokenake ran, ko me togatoga vag o gene nan we tano wa we lulum vires, te pirin gasavai iniko si ko te mate ilokenake ran ?
0 manigiu ilone valval gene tea itagai gap, panava iloke gese we mana, si a tape G-od wa si a gagapalag munia magesena.
Ape i gene qe tape God mun nalolona nol, ni gate gogolo o matea, ni gate gogolo ape te sar munia anaisa, ni gate gogolo o Qon Veveg, ni gate gogolo o Panoi, ape o tur tapeva we lav wasawasa isei mun God.
Panava i gene we toron ape ganganor, isei te mamakei ape ni we gogolo o matea wa o veveg ?
Panava si o tapeva gate mana sar si a tira goroko nan o ganganor, we wia si o gogolo o Panoi a vure lueko nan.
Ape si isei qe gevtag o gogolo God, ni tete toga wasawasa nev lai, ni tete toga taniniga maul lai, pa gaplot ni we masu ilo qat-tiatiag naraon i Satan.
TAVALIU XXV.
Ape we la o Tinegaro si a Wurvag nonina, o Togara nol.
1.
Ka mamata goro wa ka la o tinegaro alo nom o gagapalag mun God ; wa ka nonom vagaqoqo ape sa ko me gevtag o marama. Gate si ko te esu lai mun God, wa te niua lai ape tur togara talo Vui ?
0 manigiu ilone ka la o tinegaro .ape we van taso nia, ape gate maul wa ko te taur lai o rnsarnsai ape nom o mawmawui nnn ; tete qale toga ti o gogolo tea si o lolowono tea amaiko.


46
Namakaljn Christ.
Ka mawraawui mantagai gap iake wa ko te ilo suar o mapse giu te galava, we nun, o qaraqara tete paso lai.
Si. ko qale la o tinegaro we nun ape matai gagapalag zzazz, tete ava lai pa God te sar alezza muniko mun o maskara.
Ko te nom nerei lai si ko te lalakete ran ; panava nipea nonom sal si ko we wasawasa veta, nan nom o tinegaro wa pea, ape ko we sotal keluko wun.
2.
Me qalo tamaike munsei (alo ni me nom varuarua aneane, alo vatitne gogolo wa o nom nerei), si o nomqerqeret me qisazz siwo ineia ; wa ni me vatieqau vag o nompepewu alo Ima we Rozzo, alo nago Tano Oloolo, ti vet rorozzo munia kel wa, Sa si na me gilala veta si na te qale tira lai si tagai ! Gate maul, wa ni me rozzotag alo lolona o valui-goro namon God, ti vava wa, Si ko me gilala veta, ko te ge o sava ? Ka ge ilokenake o sava ko we nonom si ko fce ge si me tamaine, wa ko te tira lai.
Nazz mun iloke me sov kel naapena wa me varagai ineia, wa ni me ukeg kelua ran mun o marosiva non God, wa o nomqerqeret ilone me anumagia ti tamaine, me paso veta nania.
Wa ni gate maros niulazz si ni sikesike sal ti apena, si ni gilala lai o sava te qaloa azzaisa ; panava ni me la o tinegaro raka sage si ni lolomaran man tag lai ape gene zzazz God we maros, we wia wa we tan gem arfn arcs, wa we taurmate ran ape qetegiu wa paspasoanai tape valval matai gagapalag tea.
3.
il Ka sov ivunan Lord,” i Prophet me vet tamaike wa, “ wa ka gagapalag we wia ; ka toga goro o vanua, wa te ge toqo iniko mun o gene zzazz we wia'tapena.”
0 gene tuwale we ge goro vagaqoqo o tanun nan wa van taso alo Vui, wa nan o tur tinegaro ape we wurvag non o togara ; was o gogolo sal ape te gona wun, si namatevuna tete sar wun ape mawmawui wa ape vagalo ilone.
Panava irasei we la o tinegaro sal ape we lalakete nan o gene zzazz we mavatira wa we leasag gorora; ineira nane we van taso sal alo val togara we taniniga.
Ape tama isei we lalakete nania kel wa we leasag goroa kel alo vui, tamaine gina ni we ge si namatevuna we wia nan amoa, wa we taur mona o sogov we poa sal.
£


0 Rook o Moat.
47
4.
Panava gate gene tuwale gese mun valvalsei, nanona si ni ge mateia wa ni lalakete nania.
Ape si amensei o toroniva n&n we poa aneane, wa ni we la vagae o tinegaro wa gate raapsag ilo ape we lalakete nan ; we wia sal mania nan munsei we sea, o toroniva n&n anona gate poa ran, wa o manigiu ilone ni gate la o tinegaro sal, ni gate mawmawui aneane apena.
0 gene nirua we pirin aneane inina ape we wurvag namate-vunina was, si a van reag gaplot nan o gene tea namatevunina we toron tatas apena, wa si a la o tinegaro si nina a tanr lai o matevui we wia ilone inina we maros raka sage.
Ka la o tinegaro vagae si a gevtag o gene naw ilone alo loloma kel we anumag iniko alo ko we ilo vaglala ape neira amensei we sea.
5.
Sike o sava tea te pirin naatama nia, si ko qe toga avea avea tea ; wa si ko qe ilo si qe rowotag ape sava makalira we wia, ka la o tinegaro si a tataga.
Panava si ko we ilo o sava tea we sar ape we gol vatanau apena, ka la vagae o tinegaro nan ko wa gagapalag mom a tamaine ; wa si ko me gagapalag veta tamaine wun, ka la o tinegaro gaplot si a wurvag keluko.
Tama namatama we sagarag irasei we sea, tamaine gina ira-gai wan we sea we ilo vaglala apeniko. <
Eke ! pa we tangemarmaros wa we wia tamavea si a ilo ira Tietatasiu nol we la o tinegaro ape line taniniga, we toga man-tag, wa gate leleasag ilo !
Tamaine gina, we tatas tamavea, we ge lolowono isei tamavea, si a ilo ineira we togatoga gap, gate tataga o linai ?/,an, gate nonom ape gene n&n me .loglog ti ineira apena !
0 gene we ge tutuag ran iloke, si ineira we gevtag o gene we wia tape linara, wa we nonom tinegaro ape gene ittiu.
gate ukeg tea ilo panera.
6.
Ka nomkel vagae ape gene win ko me vatavata veta, wa ka map vagae goro matai na?/< tape atama i Vaesnko me wose-teterpania,


48
Namakalin Christ.
0 tur manigiu apena si ko te apemaragai alo ko we sagarag o togara non Jesus Christ, was ape ko gate la tiqa o tinegaro si a vasarsar mulazz iniko munia, iniko gai, me toga maul ti alo matesalan Cod.
Si isei o tanun we rozzo we la o tinegaro vagae, val qozz, si a tataga o togara tur rozzo wa o rozzovivtig namon Lord inina, ni te ilo suar soqosoqo aia o sava tea we tira ape neia kel wra we pirizzia, wa ni tete sike lai o sava tea we wia sal asau nan Jesus.
Sa si i Jesus vawo Wolowolo a van gaplot ma ilo lolonina, nina te lolomaran qet gaplot tamavea alo val gene zzazz we nun !
7.
Si isei we rozzo me uravag veta o tinegaro wa o lolotitin ni we lav vasgot wa we rozzotag masekeseke val gene me vatrazzia ti apena.
Panava i gene we lolo-mamarir, o tinegaro tagai amaia, o mateawrota zzazz we tar te qaloa, ni we toga alo vatitne gene zzazz we lakosa, o gene zzazz te ge masur nalolona tagai amaia, wa me 7-. gatogoroa veta nan wa sike o gene zzazz tavarea te ge taro kel natoqana nia.
Si isei talo vavtigiu we rozzo gate tataga o lizzai zzazz tapena, we lai ran si a ge tagea naatana nia.
I gene ilone we sike vagae o ‘togara we malumlum, o mawmawui tagai apena, ni te ilo suar gese o matikotiko talo loloi, ape o gene iloke si o gene ilone te anuanumagia vagae.
8.
E ! sa si gate mawmawui tea apena munina, panava mun navalanina wa mun nalolonina nol, a log ronoga i Lord Cod inina !
Sa si te lai muniko.- si ko tete ganagana, tete imaima, tete matmatur, pa si ko te logwia God gegese, te nonom vires ape gene zzazz we rozzo wa o gagapalag zzazz we wia ! Ko te toga malakalaka sal tamaine nan ko we toga ilokenake alo gene zzazz we qoqo ko we laplapasag mun naturiama nia qale toga ti.
Sa si ta gene zzazz iloke tagai, panava o gene zzazz we ge masur o atai ! o gene zzazz nane ko we namnam ilo ilokenake alo ma-saoi zzazz o tapai vires !


0 Book o Moat,
49
9.
Alo isei we nina ape togara iloke, si ni gate sike ilo o gene nan te ge masur natnriana nia mun o sava gene tin, paso nan ni we qeteg we ilo vaglala mantag ape qaraqara alo God. Paso nan o sava ta qaloa alo marama iloke te wia alo nagona, te sasarita munia.
Paso nan ni tete malakalaka ape gene nan we poa, ni tete lolowono ape gene n>an we man tagai, panava, mun o tur mat-matueg avunan God, ni we ukeg kelua qet suria, ape God o ronronotar nol munia, ape, amen God, o sava tea gate pea, gate mate, pa o ronronotar nol we esn munia, wa we tataga Non o qat-mawui gaplot.
10.
Ka nomkel vagae ape paspasoane qonima, wa si o qon n&n me paso tete kel mulan ma. Asau nan o tur nononom apena wa o tur tinegaro, isei tete ilo suar lai o tur togara we taniniga.
Alo ko we qeteg we lolo-mamarir, te qeteg muniko o togara mamagarosa.
Panava alo ko we gagapalag vag o tinegaro, ko te ilo suar o tur tamata, o mawmawui tete mava muniko, mun o piriniva tape Sogov non God wa o tape tape o li?/e taniniga.
I gene we uravag o tur tinegaro we toga taurmate ape val gene na?i te qalo lai ineia.
We gona sal si a tira goro o tortoron n&n talo visogoi wa o marosiva n&n we tatas, nan si a mawmawui maremare ran mun napanema.
Si isei qe tete gevtag o pugai na?i we mantagai, gate maul ni we masu ilo ganganor ran.
Panava, iloke o tur nun was, ko te malakalaka vagae alo ravrav, si ko me gagapalag mantag alo mar an me qale toga ti muniko.
Ka ilogoro keluko, ka vasosov keluko, ka goLvatanau keluko, wa o sava ta qalo irasei we sea, nipea gevtag ilo o altag goro naatama kel apena.
Tama ko we leleasag goro naturiama kel, tamaine gina ko te ilo suar lai si naatama te wia sal nia. Amen.
0 BOOK O MOAT ME PASO.


(50)
O Book o Varuei.
0 VAVAE-VASOSOV N/1N, TT’E TIRA APE GENE NJ.N TALO LOLOI.
TAVALIU I.
Ape Togara tape Loloi.
1.
“ 0 Marana non God alo lolomiu,” i Lord me vava tamaine ; wa we tira ran muniko si ka vusiag kel mun naloloma nol sur i Lord, wa si ka gevtag o marama iloke we mamagarosa, wa naatama te ilo suar o mapsagiva nia.
Ka sike si a nom vasigtag o gene tavarea, wa si a sike-sike vires o gene nan talo loloi, wa ko te ilo vgglala si o Marana non God me van pata veta ilo loloma.
Ape o Marana non God was o tamata wa o malakalaka, wa tete la lai o gene nan iloke mun ra ganganor.
Christ te van suriko, wa te gaganag lue muniko Non o tur li/ie masur, si ko qe ge taurmate *munia o ima we sar apena alo loloma.
Non o lenas wa Non o ronoga nol talo loloi ma, wa alo lolo-tanun Ni we maros ran si a togatoga.
Vagaqoqo Ni we vaatev o lolo-tanun, wa we vava amaia ape gene n&n we lulum, we ge masur kelua, we la munia o tur tamata, wa we toga amaia mun o pulpul, valsei te mamakei sal apeua.


0 Boor o Varuei.
51
2.
E ! atai taniniga ! ka ge taurmate naloloma kel mun i Gene Lag iloke, si, alo Non o lolomagarosa, Ni te van ma suriko wa te togatoga alo loloma.
Ape Ni me vava tamaike wa, “ Si isei qe tape Inau, ni to kokor Mok o vavae ?za??., wa kamam te van ma suria, wa te taur nomam o tano-togatoga amaia.”
0 manigiu ilone, ka lav vasgot Christ, pa ka tipag goro o mateima munrasei nol we sea.
Alo Christ te amaiko, ko we meresavasava ran, napulama we sasarita qet. Ni te piri??, vagae iniko tama we sar ape valval gene tea, wa tamaine, o manigiu tagai apena si ko te sov ape tanun na??,.
Ape o tanun ??,a??> we nom ris gaplot wa we pea gaplot, pa Christ ti qale toga galava, wa we tira maremare ape kikima gai ni??a o ulusui,
n
O.
Nipea matueg aneane avunara tanun ?ia?z, we mageregere wa we matemate ; we nun, nipea matueg avnnansei we ta??o muniko si we meratape muniko, wa nipea lolowono sal si alo tuan masaoi i gene ilone we anumag si we leasag iniko.
Irasei we tavaliu amaiko qarig, a maran vagaqoqo we tavalalea muniko, wa we nom ris kelkel tama o la??.
Ka matueg qet avunan God, ka mom ogo Ineia, ka tape Ineia, Ni. te valui goro leas iniko, wa alo valval gene tea Ni te ge tama te wia ran muniko.
lake o vanua te toga galava tagai amaiko ; wa ko ta toga avea avea ko te mule kelkel gap tama o salavano, ko tete mapsag lai, si kfK-ta tete nit tnwale naloloma amen Christ.
> 4.
Ape sa ko we sagsagarag o gene ??.a?? ta iake ? ape nom o tano-mapsag tagai iake. Avunan a nom o tur tano-togatoga ; namoma si a matarag gap o gene ??a?i talo marama alo ko we van taso alo matesalama.
0 gene nol we sagesaru, wa iniko amaira.
Ka la o tinegaro nan ko wa kata ape neira, wa nau wa rot goroko nia, wa taraaine ko te pea ran. Ka nonom vagae apen


Namakalin Christ.
i Tur Eleele, wa ka tataro vagae mun Christ si Ni magarosa iniko, wa nipea motmot ilo.
Si ta tete lai muniko si a nonom ape gene ?za?z we vagis ta Vunana, ka sov ape Rozzovivtig non Christ, ka toga niasekeseke alo Non o Mataqa zzazz, we rozzo.
Ape si ko ta toa vag o lizze taniniga sur o mataqa wa o vaglala zzazz tape Rozzovivtig non Jesus i Lord, ko te ilo suar o tur masur alo vatitne mateawota zzazz, wa ko tete mero si o tanun zzazz qe nomtagtageag iniko, si qe vava vasigtag iniko.
5.
Ape Christ mulazz, o tanun n&n me nomtagtageag Ineia alo marama iloke, wa alo Ni me toga mamagarosa ran, ra pulsalana me gevtagia, wa o tanun sul me tila galegale Ineia.
Si Christ me mawui ape we rozzovivtig wa ape we nomtag-tageagia, we lai muniko si a mero ape sava tanun tea ?
Me ilo suar vagae amen Christ ra tavalalea zzazz, wa rasei me gosgosorag Ineia ; wa ko we maros moma, gai, si valvalsei te pulpul amaiko, te pirizz, iniko ?
Ko te ilo suar tamavea o vilvilqat ape nom o rozzomalumuaga, si o sava tea we tatas tete qalo lai iniko ?
Si gate lai muniko si a toga rorozzo alo isei we tavalalea muniko, ko te sar tamavea ape we pulsalan Christ ?
Si ko we maros we inaranaga amen Christ, ka rozzovivtig araaia wa namanig 1 neia.
\6.
Si vatuwale vires ko me gilala mantag o gene zzazz we map pata amen i Lord Jesus, si me nimnim ilo ape Non o Tapeva we lava ; paso nan ko tete nonom ilo ape ko te toga masur si te toga lopsag gasavai, pa ko te qaraqara alo isei qe gosgosorag iniko, o manigiu isei we tape Jesus, ni we nomtagtageag ineia kel.
Si isei we tape i Jesus wa o Nun, o tur tanun anana qa alo lolona kel, isei nane, o tor toron kiskislag gate mana lai goroa ; i gene ilone te ris gaplot lai sur God, wa te ave kelua lai avune non o maros nol, alo lolona kel, wa ni te toga masur, toga ma-sekeseke galava,



0 Book o Varuej.
53
K Isei we veveg ape gene nan alo nun, wa gate tama o tanun nan we vava si we nonom apena, i gene ilone we matanur ran, wa me vatogo ti ineia mun God, gate amensei o tanun.
Isei qe toga rorono lai alo lolona kel, wa we nom mataketake ape gene n&n tavarea, ni gate maros vagae o Ima we Romo nan, wa o masao tataro n&n, pa te momogo lai i Lord, si ta tagai amaia o piriniva n&n iloke.
0 tanun talo vui we wurvag kelua gaplot si ni me ava tea, o manigiu ni gate ukeg kelua qet mun o gene n&n tavarea.
0 mawmawui si o gagapalag tea, tama me vatran ape sava masaoi tea, gate tira goroa lai, panava tama te lai munia, tamaine gina ni we riga goro non o line taniniga.
Si isei qe riga goro kelua mantag, wa namatevuna we taniniga, o gagapalag n&n we seasea, wa o matev leleasag namora tanun nan gate gege ilo lai isei.
Tama isei we la o tinegaro ape gene nan tavarea, tamaiue gina we gege ineia nia wa we tira goroa nan o line taniniga.

8.
Si we wia amaiko, wa si me ge wenewene ran iniko nan val matev ganganor, valval gene te qalo iniko, te mun o'piriniva vires ape we van taso lai alo line taniniga.
Panava o gene naw we qoqo we anumagiko ilokenake, wa vagaqoqo we gege iniko nia; o manigiu ko gate mate ran tiqa mun o matev tanun alo iniko, wa gate gevtag mautag tiqa o gene nol talo marama.
Gate sava tea we ge pulua sal, wa we rot goro sal nia o lolo tanun, tama o toroniva we kiskislag ape tanun tea.
Si ko ta tete maros o masuriva tavarea, ko te sagarag lai o gene nan ta Vunana wa naloloma te malakalaka lai apena.
L


5$
Namakaljx Christ.
TAVALIU II.
Ape Togara Sur Siivo.
1.
Nipea nonom aneane ape isei we tavaliu amaiko si we tavala-lea rnuniko, pa nonom raka sage ape nom o gagapalag, wa ka la o tinegaro si God te gagapalag saratuwale amaiko alo valval gene ko we ge.
Si natoqama, te matartoga, God te vagalo ape kikima.
Ape si God ta pirin isei, o tanun tete tavalalea lai munia.
Si ko te rono vivtig wa qale toga rorono, tete ava lai pa ko te ilo i Lord i piriniko.
Ni we gilala o masao qon, Ni we gilala tamavea Ni te vaesu-ko lai, wa o manigiu ilone namoma si a ukeg keluko ran ilo panena.
Namon God si a pirin wa si a vaesu nan valval matikotiko tea.
Vagaqoqo we piriu ran inina, we ge inina a nompepewu kel, alo isei we sea we gilala wa we gol vatanau inina ape puganina.
2.
Alo isei we ge pepewu kelua ape pugana, alo masaoi ilone ni we ge masur kel gaplot rasei we sea, wa we sar gaplot mun rasei ni me ge ineira a lologagara ti.
God wre tigoro wa we vaesu i gene we nompepewu, Ni we tapea, Ni we ge masur kelua, Ni we ate sur vunana, Ni we la munia o sogov n&n we lava, wa alo me paso o ge pepewu ineia, God we ave kaloa ti ilo lenasina.
Mun ra nompepewu Ni we gaganag lue Non o gene n&n we toga pata, wa we tursalemoa malumlum ineira wa wre loglogira si a tataga Ineia.
Si me valerag wun nalolon i gene we nompepewu, ni qale toga tamata, ape ni we matueg avunan God, gate avune marama iloke.
Nipea nonom si ko me, van taso vetatalo li?^e taniniga, si ko qe tete nonom apeniko kel si we sur siwo nan rasei nol we sea.


0 Book o Varuei.
TAVALIU III.
Ape NLatai Tamm we tapeto.
1.
0 moe gene was si ko te toga vag o tamata moma, wa paso nan ko te ge tamata kel lai irasei we sea.
0 tanun we tapeto we pirin sal nan i gene we menaro.
0 tanun, nalolona we gagara gaplot, we ge o wia ni ris tatas, wa we maros we nomtup o gene n&n we tatas.
0 matai tanun we tapeto, ni we ge ris val gene ni wia nia.
I gene we uravag o tamata ni gate nomvaruarua apensei ; panava i gene we mero wa we lolo-matikotiko, we ge taavaava ineia mun o nonomia nem we tatas we qoqo, wa ni tete ge ma-sur kelua lai, wa ni gate ukeg munrasei we sea si neira a toga masur mulan.
Ni we vava ape gene na?& me wia sal munia si ni toga rorono apena, wa ni gate ge o gagapalag nem we tira sal munia ni ge.
Ni we nonom ape we tira munsei we sea si ni ge tamavea, pa 0 gene nan we tira munia kel si ni ge, ni we gevtagira.
Ka la o tinegaro amoa si a ilogoroko kel, wa paso nan we lai si ko te la o tinegaro ape we pirin namatevun tagvanuama.
2.
Ko we menaro ran ape we vava ape sa ko me ge tamaine si tamaike, pa ko gate maros we ronotag isei we sea we vavava tamaine.
We wia sal si ko te veveg maremare iniko kel, wa te veveg malumlum i tasima.
Si ko we maros si isei tete mero muniko, nipea we mero, moma, munsei we sea.
Ilo ma, ko qale toga arasu nan o tur tapeva wa o nompepewu, ape o tur tapeva wa o tur nompepewu gate gilala ape we lolo-gagara munsei, si ape we mero munsei we sea, panava munia kel gegese.
Gate gona munsei si ni pulpul amaira matai tanun na??, we lolo-malumlum, ape iloke we wia mun val matev tanun, wa valvalsei we maros sal, o taw ita wa we tape sal irasei we nonom saratuwale amaia.


56*
N A M A K A J .IX C11KI ST.
Panava si a toga tamata lai amairasei we lolo-wasvat wa we varleasag, irasei qa gate niaros we tataga o linai, irasei gate nonom saratuwale lai amaiko ; iloke o matai gene, we wia ran, wa we tira ran mnn o tanun si ni .ge tamaine.
3.
0 tuan tanun nan apena, neira we toga tamata vagae alo lolora kel wa amairasei we sea.
* Panava o tuaniu ti apena, neira gate toga tamata lai alo lolora kel, wa gate ukeg munrasei si neira mulan a toga tamata. Iragai n&n iloke we anuanumag irasei we sea, panava neira we anuanumag raka sage ineira kel.
Panava o tuaniu ti, mulan, apena. Iragai na?i iloke we toga tamata mora, wa we la vagae o tinegaro si a lav kel irasei we sea ilo tamata mulan.
Panava nonina o tamata nol alo togara mamagarosa iloke we tira ran alo ike, si nina a toga rorono gese, wa tete mero ilo alo isei we leasag goro nonina o maros.
I gene ilone we gilala mantag ape we rouomalumuaga, ineia nane we gilala mantag ape we toga tamata alo lolona kel. I gene ilone we lalakete nania kel, we maranaga goro o marama, we pulsalan Christ wa namerein o Marana tavunana.
TAVAL1U IV.
Ape Tocjai ice matartoga wa o Linai ice vasartag,
1.
Mun o pane-manu nirua o tanun we gava kalo avune gene nan talo marama ; mun o toqai we matartoga wa o matevui we vasartag.
We wia si nonina o nonomia nol a vasartag, uonina o toroniva nol a matartoga. 0 matev vasartag we tursalemoa at sur God, o toqai we matartoga we nina lai amaia.
0 matai gagapalag tagai apena, te tira goroko nia, si ta tagai alo loloma o toroniva kiskislag.
Si ko we maros wa we sike gegese o marosiva non God wa si a gagapalag o gene n&n te pirin natagvanuama nia, naloloma te toga vrasawasa ran vag o tur masekeseke.


0 Book o Varuei.
• 57
Si naloloma ta nun wa ta taniniga, paso nan val gene tin te muniko tama si o tironin pe nom o togara wa o raverave tape line taniniga.
Gate sava tea me ti?& ti, si ta manmantagai aneane wa to nom vasigtag ran apena, panava ni we gaganag lue lai o lolo-wia non God.
2.
Si ko me toga mantag, me toga matartoga alo loloma kel, paso nan ko te ilo lai wa te gilala lai val sava tea, wa gate sava tea te tira goro lai iniko nan.
0 atai we matartoga we van raveaglue lai o Vunana wa o Panoi.
Si nalolonsei te tamavea, tamaine gina ni we veveg ape gene n&n avarea.
Si ta malakalaka tea alo marama iloke, tete ava lai i gene we lolo-matartoga we ilo suaria.
Panava si ta lolowono si ta ro>iovivtig apena, i gene nalolona gate matartoga, ineia nane we gilala ran apena.
Tama o talai, me map ti alo av, o waliai tapena we tagea, wa ni we sinasiwa vag o tutunsag ; tamaine gina i gene we vusiag nun sur God, we map vitag val matev marau wa me ge ris nia o tanun we garaqa.
3.
Alo isei we qeteg we mamarir, ni we qeteg we gogolo o mawmawui we manmantagai ran, wa we maros ran o masur tavarea.
Panava, alo ni we qeteg we lalakete ran nania kel, wa te tatale tama we sar munia alo matesalan God ; paso nan ni we nonom mataketake gap ape gene n&n ni me nonom apena amoa si we mava aneane.
TAVALIU V.
Ape ive nonom ape nina kel.
1.
Nina tete matueg aneane lai avunanina kel, o manigiu vaga-qcqo o sogov o tapai gese amenina wa o lolomaran o tapai mulaw.


58
Namakalin Christ.
0 marmararan o tapai vires alo lolonina, wa si nina ta tete la o tinegaro apena, o takelei mantagai ilone te tagai ran.
Vagaqoqo nina gate ilo vaglala ape lolonina me qon silsil goro tamavea.
Nonina o gagapalag nan we tatas, pa o manigiu nan apena nina we ge tamaine we tatas sal.
Vagaqoqo o toroniva we tursalemoa inina, pa nina we nonom was o tinegaro.
Nina we mamakei ape pugai nan we mantagai amairasei we sea, panava inina gate ilo vaglala ape pugai nan we poa sal amenina kel.
Gaplot nina we ro?iotag wa we veveg lai ape gene nan nina we ronovivtig apena mun napanensei we sea, panava nina gate nonom ilo ,ape gene nan irasei we sea w’e ronovivtig apena mun napanenina.
Si isei we lionom mantag, we lionom taniniga ape non o gagapalag kel, ni tete veveg maremare lai apensei we sea.
2.
0 tur tanun anan Christ talo vui, we nonom raka sage ape matevuna kel amoa nan val sava tea wre sea ; wa isei we la o tinegaro ape matevuna kel, gate gona munia si ni toga rorono ape rasei we sea.
Naloloma tete tur taniniga lai, si ko ta tete toga rorono ape gene nan namorasei we sea, wa we la o tinegaro raka sage ape niko kel.
Si ko te nononom vires ape God wa apeniko kel, naloloma tete matikotiko ape sava tea ko te ilo lai arasu nan.
Ko ta toga avea avea tea, pa ko tete toga lai asau naniko kel ; wa alo ko me vaatev o vanua nol, avea nom o piriniva si ko gate ilogoro keluko ?
Si ko we maros o tur tamata talo loloi, wa o matevui we vasartag, ko te map val gene tea ape kulama, wa te sagarag gese iniko kel.
3.
Si ko qe toga asau nan“o gene nan wa o mawmawui nan talo marama-iloke, ko te van taso lai alo line taniniga.
Panava si ko qe nom mava o gene nan talo marama, nom o muleva te tugtug sal,


0 Book o Varuei.
59
Nipea nononom ilo ape sava tea si we mava, si we ronoga, si we tano, si we tangemarmaros, panava God magesena wa o gene nan namona.
0 atai we tape God, ni we nom vasigtag o gene nan gate sar mun God.
God mageseua we toga galava, Ineia magesena we Tnrmana, Ineia magesena we ge ura val gene tin, Ineia magesena we ge masur kel o atai, Ineia magesena we ge o loloi ni masekeseke.
TAVALIU VI.
0 Qaraqara ape Atai toe Matartoqa.
1.
0 ronoga nonsei we taniniga was, alo naatana we matartoga we gaganag we tira ape neia.
Si naatama te matartoga, nom o qaraqara apeua tete paso lai.
0 atai we matartoga we ronomalumuaga aneane lai, wa we lolo-masekeseke alo vatitne mateawota nan,
0 atai we malkeke we toga vagae vag o gogolo wa o lolo-matikotiko.
Si naatama ta tete gol vatanauko, ko te matur mantag lai.
Nipea malakalaka ilo, panava alo ko me gagapalag ti o sava tea we wia.
Ka ganganor gate gilala lai o tur malakalaka, si o tur lolo-tamata ; ape i Lord me vava wa, “ 0 tamata tagai ran mun ra mala gagapalag.”
Nan si neira ta vava wa, “ Kamam we toga tamata veta, o mateawota tea tete qalo lai ikamam, isei we sotal kelua si ni te gege lai ikamam ? ” Nipea nomtup ilo ineira; ape gaplot, alo neira gate nom nerei ilo, o lologagara non God te rowo avunara, wa te ge tagea qet nor b gagapalag, wa nor o nonomia nan te pea.
2.
Te sotal kelua alo ni we toga lopsag gate gona munsei we tapetape, ape te sotal kelua tiamaine was te sotal kelna alo Wolowolo non Christ i Lord#
Panava o ronoga we van ma nan o tanun nan we qatutui gap.


60
Namakalin Christ.
0 lolowono we van ma vagae vag o ronoga talo marama.
0 ronoga namora tauiniga was alo lolora kel, gate alo valara tanun n&n. 0 malakalaka namora rono na?i was nan Cocl ma, wa alo God, wa nor o qaraqara was ape Nun.
Isei we maros o ronoga we nun wa tete paso lai, ni gate nonom ilo ape ronoga we sagesarn.
Isei we sike.o ronoga namora tanun nan wa gate nom vasigtag ran apena, we gagauag we tira ape neia kel si ni gate nom mava mantag o ronoga ta Vunana.
Si isei gate nonom ilo si o tanun n&n ta vawia wun ineia si ta vasigtag wun ineia ; nalolon i gene ilone we toga masur ran.
3.
Si naloloma we matartoga', gate gona muniko si naloloma a masekeseke, a masur kel.
Si isei ta tete ilo vaglala, ta tete gol vatanauko ape pugama, nipea nonom si ko we taniniga, si we sar ape vareaniko apena.
Iniko was iniko ran ; wa gate lai si, mun o vavae nan, ko ta wia sal nan God we gilala veta apeniko was we tamavea.
Si ko te nonom ape matevuma kel we tamavea alo loloma, ko tete nonom lai ape sava tea o tanun n&n te vavava apeniko.
0 tanun we sagarag o nagoi, God we sagarag o loloi. 0 tanun we veveg ape gagapalag nan, God we veveg ape nonomia n&n.
Si a gapalag vagae o gene u&n we taniniga, wa si a tete nom mava ineia kel; iloke o vaglala ape atai we nompepewu.
Si a gevtag o piriniva nora gene tin, iloke o vaglala ape o atai we matartoga aneane, wa o tur lolomasur mulan.
4.
Si isei gate sike ilo si apensei we sea si ni gaganag we tira ape neia, we vaglala si ni me ukeg kelua ran ilo panen God.
Ape S. Paul me vava wa, “ Ape i gene we gaganag kelua si we wia, gate iloke i gene te ge ilo vaglala mantag ape neia si we wia, nava ineia ilone i Lord we gaganag luea apena.”
Si a tatale amen God alo loloi, wa si a tete toga asau nania o manigiu o marosiva tavarea, iloke o togara namon i gene talo vui.


0 Book o Varket.
61
TAVALIU VII,
Ape we tape Jesus ralca sage ran.
1.
Tur wia i gene* ilone we gilala mantag si we tano tamavea o tapeva mun Jesus, wa o nom vasigtag kelua namauig Jesus.
Namoma si a gevtag i gene ko we tapea o manigiu i Tur Gene ko te tapea, ape Jesus we maros si nina a tapea sal nan val gene tea.
0 tapeva namora gene tin, o galeva vagaqoqo, wa gate toga nev ; nava o tapeva namon Jesus we nun, we toga galava ran.
Isei we kata ape gene tin, ni te masu saratuwale amen i gene ni we kata ape neia, panava isei we kata vag o tapeva ape Jesus, ni te tira maremare ti galava.
Ka tape Ineia, wa ka toga amaia vagae mun Pulsalama, ape Ni tete gevtag iloko alo valvalsei qe van vitagiko, wa Ni tete ukegiko si a pea alo ulusui.
Ape tete ava lai, o masaoi te wesu ma, ko te toga asau nan valvalsei alolona, si ko ta maros tamaine si tagai.
2.
Ka togatoga peten Jesus alo esuma wa alo mateama, wa ka matmatueg avunana, ape alo valvalsei qe toa naniko, Ineia ma-gesena te pirin lai iniko.
Namatevun i Gene ko we tapea was, si Ni tete ukeg si isei te valuna ; panava Ni we maros we toga magesena alo loloma, we pute aia tama, i Maranaga avune Non o tano-pute-maranaga.
Si ta tagai o sava tea me tin ti alo loloma, Jesus te maros ran we togatoga aia.
0 sava tea ko we ukeg mun ra tanun nan, asau nan Jesus, we tama si me pea veta.
Nipea sov ape togo tea me gologolo vag o lan, wa nipea ma-tueg avunana, ape val visogoi o valis, wa o matev lulum nol tapena tama o tawagas-tangae talo malatou. 0 valis te ra?/o sin, o tawagas-tangae te nun saru.


62
• Namakalin Cwist.
3.
Gaplot te galeko si ko we sagarag o nago tanun nan gegese.
* Si ko we sike amaira tannn na??/ o masur wa o piriniva, vagaqoqo ko te sike ae.
Si alo valval gene na??/ ko we sike Jesus, tete ava lai pa ko te ilo suar Jesus.
Panava si ko we sikesike iniko kel, tete ava lai pa ko te flo suar iniko kel ; wa te tur magarosa iniko kel apena.
Ape si o tanun gate sike Jesus, ni we ge tatas kelua sal nan o marama nol wa non o tavalalea nol te ge lai munia.
TAVALIU VIII.
Ape we pulpul amen Jesus.
1.
Alo Jesus we toga amaiko, val gene na??/ we wia, wa gate sava tea we gona muniko ; panava si Jesus ta asau naniko, val sava tea we gona ran muniko.
Alo Jesus gate vavava mun nalolonina, gate sava tea we sea te ge masur lai nalolonina nia; panava si Jesus ta vava o vavae tuwale gese, nalolonina we toga masur ran.
Gate Mary ta Magdala me tavaraka gaplot nan o masaoi ni we ta??ta??. aia, alo Martha me vet munia wa, “ I Vatogo me van ma wa we logiko ” ?
B ! masaoi tur wia, alo Jesus we loglog nina nan o surmata na??/ ilo qaraqara talo loloi !
Pa ko we kor veta wa we lalaktera ran asau nan Jesus, ko we qaqae wa we sike matila, si ko we maros o sava tea asau nan Jesus.
Gate iloke we tatas sal muniko nan si o marama nol te tagea naniko.
2.
0 marama te piri?i tamavea iniko asau nan Jesus ?
0 Panoi we rarakut iloke was, si a toga asau nan Jesus; panava si a toga amen Jesus, iloke o Paradise we tan ge mar maros.
Si Jesus ta amaiko, o tavalalea tea tete gege lai iniko.


0 Book o Varuei. - 63
Isei we Ilo suar Jesus, we ilo suar o tur gene tun; we nun, o moe gene we wia sal nan valval moe gene tea.
Panava si Jesus ta tagea nansei, me tagea o gene we mava sal nan o marama nol.
I tur masara, i gene we toga asau nan Jesus, i tur meresava-sava ineia we pulpul mantag amen Jesus.
V..
3.
I gene we gilala ape we varvava amen Jesus, ineia o tur menaro ; wa i gene we gilala ape we nit kelua amen Jesus, ineia i tur lolomaran.
Ka toga pepewu, ka toga tapeto, wa Jesus te van suriko.
Ka tape o li??/e taniniga wa ka toga rorono, wa Jesus te toga amaiko.
Panava ko te vure lue gaplot lai Jesus, wa Non o sogov te tagea naniko, si ko qe vusiag kel ape gene n&u tavarea.
Wa, si ko qe vure luea, wa Ni we van reag naniko, ko te toa sur isei ? wa ko te sikesike isei mun pulsalama ?
4 Asau nansei we pulsalama muniko, we gona si ka esuesu mantag lai; panava si Jesus gate pulsalama raka sage, eke ! pa ko we toga lolowono, magesema ran !
Tamaine gina ko we lera ran, si ko we matueg avunansei we sea, we qaraqara apensei we sea.
We wia sal si o marama nol te tavalalea munina, rian Jesus wa lolowono ape nina.
O manigiu ilone, amairasei nol nina we tapetape ineira, Jesus te moai ran, wa te tape sal Ineia.
4.
Ka tape'valvalsei namatiig Jesus, pa ka tape Jesus ape Neia kel.
Ka tape Jesus Christ magesena raka sage, ape Ineia mage-sena we wia sal, wa ko te matueg lai avunana sal nan ra pulsala nol.
0 manigiu Ineia wa alo Ineia, ko te tape lai rasei we tavalalea muniko wa ra pulsalama naw mula?i, wa ko te tataro ape ragai nol iloke, si Ni te manag neira nol si a gilala Ineia wa si a tape Ineia.
Nipea we maros ilo si isei te tape sal, si te nom mava sal


64 Namakaltn Christ.
iniko, ape iloke we sar mini God vires, ape gate isei we tama Ineia.
Wa mulan, nipea maros si nalolonsei a kata apeniko, wa nipea naloloma a kata vag o tapeva apensei tea, panava Jesus te alo loloma, wa alo lolonsei we taniniga.
5.
Naloloma ni toga wasawasa, toga matartoga, wa nipea rot tnwale naloloma amen nalolonsei i gene tin.
Ko te toga mamasa, toga tawala alo nagon God, mun o loloi we matartoga suria, si ko we maros we ilo vaglala lai i Lord we lulum tamavea.
We nun, si Non o sogov gate tirasalemoa iniko, gate rave iniko, ko tete nina lai ape tur qaraqara ilone, wa si a gevtag qet o ronronotar nol wa pulsalama nol, si ko te toga tuwale lai amaia magesena.
Ape, alo o sogov non God we nina amensei, we managia nia si ni ge lai val gene tea. Wa alo te van reag nansei, ni we toga masara, toga mageregere, we tama si me ukeg gap ineia A ape towtowosia wa ape lamasagia.
Panava, si ta tamaine muniko, gate namoma si a lolowono sal, si a nomqerqeret, panava (tataga o maros non God), a tira maremare; wa o sava ta qaloko, a lav vasgotia mun o ronoma-lumuaga, si Jesus Christ Ni ronoga nia. Ape o magoto we van tataga o rara ; wa ape kule qon, o maran we kel ma ; wa ape kule lanvus, o tamata we lava.
TAVALIU IX.
Ape u*e toga asau nan 5 Lolo-niasur nol,
1.
0 gene we mataketake ran si a nom vasigtag o line masur namora tanun nan, alo o line masur namon God ta amenina.
Panava iloke o gene we mava ran, si a toga asau nan valval line masur, si ta nan o tanun ma si ta Vunana ma ; wa, si a ge ronoga God, a ronotag masekeseke si nalolonina a toga gaitag asau nania, wa si tete sike ilo o sava tea munina kel, wa tete nonom ilo ape nonina o ronoga tea.


65
0 Book o’Varuk:.
Gate sava tea si a mamakei apena, si ko we malakalaka alo o Sogov non God we van peteniko, wa we la o tinegaro ape line taniniga. Val valsei we maros si te tamaike.
Valsei we van wasawasa ran si o Sogov non God we mnlevagia. '
Wa isei te mamakei lai si ni gate ronotag iiarenena alo i Tur Mana we pepe ineia, wa i Maranaga ti galava we tira salemoa .ineia ?
2.
Nina we maros vagae o gene we ge masur kel inina, wa we gona ran munsei si ni gevtag kelua qet.
Laurence, o martyr we rono, me lalakete nan o marama, o manigiu ni me nom tagtageag o gene nol talo marama o tanun nan we maros ; wa mun o tapeva sur Christ, ni me ronomalu-muaga alo me lareag nania i gene ni me tapea ti, i Moe-Oloolo non God, i Sixtus nane.
Tamaine gina ni me lalakete nan o tapeva non o tanun, ape -4- ni me tape sal i Gene me tin o tanun ti, wa me iloraka o gene
we wia alo nagon God nan o gene nan we ge masur o tanunt
Tamaine gina, iniko gai, ka toga taurmate ape we gevtag wun isei pulsalama ko we tape ranua, o manigiu ko we tape sal God.
Wa nipea lolowono sal si i pulsalama tea qe gevtagiko, ape ko we gilala si a?/aisa te vile wora val valsei nan ra valuna.
3.
Panava o vagalo we mava wa we maul alo loloma kel, ko gai gilala mantag lai ape we lalakete ran naniko kel, wa ape we ave naloloma nol sur God.
Alo isei qe matueg avunana kel, gaplot ni we nonom si ni tete esuesu lai asau nan o gene nan we lulum tape marama.
Panava isei we tape nun i Christ, wa we tataga maremare o line taniniga nol, ni gate matueg avune gene n&n we lulum ta iake, ni gate sike o gene n&n tamaine, we neremot mun naturi-ana gese ; tagai nan, pa ni we maros sal o mawmawui we mava, wa si; a gagapalag maremare mun Christ,
F


66
NamaeaIin Chkist.
4.
Tamaine, alo o lolo-masur we van ma suriko nan God, ka lav vasgotia wa ka varean God apena, panava, ka ilo vaglala ran was o sogov-alena non G-od, gate o rnsarusai ko we sar apena.
Nipea we sotal kelnko, nipea qaraqara sal, nipea sov gap naapema, pa raka sage ka toga nompepewu sal nan amoa ape sogov iloke, ka ilogoro sal nan amoa nom o togara, ape o ma-saoi we lulum ilone te paso anaisa, wa o meregaleva tea te van a tagir.
Alo me lareag naniko o masur ta Vunana, nipea nomqerqeret gaplot ; panava mun o nompepewu wa mun o ronomalumuaga ka nerei o sogov ta Vunana te kel ma suriko ; ape we lai mun God si Ni la at suriko we qoqo sal nan Ni me lareag ti naniko.
Iloke gate sava tea we garaqa si we seasea munrasei we lolomaran ape matesalan God, ape ra .Rowo liwoa n&n tara Prophet n&n talo we tuai me ronotag mora vagaqoqo o gene nan, we var-varleas tamaine.
5.
0 manigiu ilone, i tuarasei, me uravag ti o Sogov ta Vunana me vava wa, “ Alo nau me toga tatapuga, na me vet wa, Na tete makoekoe galava lai.”
Panava, alo me lareag gal tag o sogov iloke nania, ni we vava ape gene n&n ni me ilo suar alo lolona kel tamaike wa, “ Ko me ate ris nanagoma, wa na me ma taw taw.”
Nan alo vatitne gene n&n iloke ni gate nomqerqeret ilo, panava we tataro tihegaro nan mun i Lord, ti vava wa, “ Na te awoawo suriko, Lord ; uwe, mun i Lord na te la kalo o line tiatias.”
Naw, alo ulusui, ni we taur lai o woai tape non o line tataro, wa we gaganag we tira was me ronotag non o awoawo, ti vet wra, “ I Lord me tinqoro, me magarosa inau, me qeteg na pirinik.”
Pa tamavea ? Ni we vava wa, “ Ko me ge nok o lolowono ni ris malakalaka, wa me rotig goro nau mun o qaraqara.” jb-
Si me gagapalag tamaine mun ra Rono nan we liw’oa, inina qa, we mageregere wa we masara, tete nomqerqeret lai, si alo tuan masaoi nina we uravag o tinegaro, panava alo tuan masaoi ti we lolomamarir gese. Ape o Vui we van ma wa we van at, tataga o marosiva anona j o manigiu ilone i Job, i gene vawia,


0 Book o Vakttet, 67
me vava tamaike wa, “ Ko me vaatevia valval maran, we ge ilo vaglala ape neia val masao qo?i.”
6.
Tamaine gina na te matneg avunansei, na te sov apensei, si ta tete ape magarosa we lava non God gegese, wa avune nom-nerei tuwale wora ape sogov ta Vunana ?
Uwe, si ta amenau o tanun n&n we taniniga, si o Retatasiu 7?,an we ro?zo, si ra pulsalak ??>an we raaremare, si o raverave nan we wia, si o toretore n&n we ta/io, si o as 7za?i we lulum ; iloke nol we pirin manmantagai gese, we neremot manmantagai gese, si God ta toga asau nan nau, wa na qale toga magesek, mamagarosa ran.
Alo masaoi n&n tamaine, gate sava tea we piri?z sal nan o ronomalumuaga wa o leasag kel tataga o maros non God.
( .
Na gate ilo suar tiqa isei, namatevuna ta wia, non o togara ta taniniga tamavea ; panava ni me ro?zotag alo tuan masaoi tama si me lareag nania o sogov, wa non o tinegaro me mano mantagai apena.
Na gate ronotag tiqa apensei i Rono, me uravag tamavea o sogov ta Vunana wa o line taniniga, panava me ge ilo vaglala tamaine ape neia, alo qetegiu si alo ulusui.
Ape si gate ge ilo tea isei mun o lopsag tea na manig God, i gene iione gate sar si ni ilo lai o gene n&n we vagis non God.
Si o meregaleva we van amoa, vagaqoqo o vagla'la nane ape lolo-masur we nina a tagir.
Ape munrasei me ge ilo vaglala veta ape neira mun o meregaleva, me ligog ti o lolo-masur ta Vunana, ape Ni me vava wa, “ Isei qe lalakete, Nau te le at munia sin gana nan o tan-gae-esu.”
8.
Na?z, me la ma munsei o lolo-masur ta Vunana, si ni mare-mare nia si a ronovirig alo mateawota ?ia?&.
Paso nan o meregaleva we qaloa, nan ni wa qeteg sotal kelua ape non o line taniniga.
Satan gate matur, o visogoi gate mate tiqa ; tamaine ka ge taurmate keluko ape vag vagalo, na??/ ape matuama wa ape .galaoma we tira ra tavalalea n&n, wa gate mapsag i]o.


68
Namakalin Chkist.
TAVALIU X.
Ape we Varean God ape Non o Soc/ov.
1.
Ape sa ko we sike si a mapmapsag, ape ko me wota ma si a mawmawui ?
Ka maros o malumuaga raka sage nan o masur, wa si a sau kalo o Wolowolo raka sage nan o malakalaka.
0 tan an tagai a marama gate maros ran o malakalaka wa o masur talo Vui, si ta lai vagae tamaine munia.
Ape o gene nan we lulum talo Vui we wia sal nan o malakalaka nol talo marama wa o toroniva n&n talo visogoi.
Ape o malakalaka nol talo marama we sagesarn gap si we purei wun, panava o malakalaka n&n talo Vui we tano wa we taniniga, wa we sogov ma nan God ilo toqai na??/ we matartoga.
Panava o tanun tete ro??otag o nialakalaka iloke ta Vunana ma tama ni we maros nerei, ape o masaoi we meregalea alolona gate arasu ran.
2.
Panava o togara wasawasa we sonson, wa o matueg sal avu-nauina kel, gate sar ilo ape sogov n&n iloke ta Vunana ma.
0 matai gagapalag non God was alo Ni we sogov ma o masur ; panava o mala-gagapalag namon o tanun was alo ni gate la kel qet val gene nol mun God vag o line varean we nun.
Wa iloke o manigiu o Sogov-alena tete totou raka lai alo lolonina, was o mauigiu nina gate lolo-varean mun i Gene we sogov ma, wa gate la kel qet val gene nol mun i Tur Matevura sogov n$n.
Ape o Sogov we toga vagae amen i lolo-varean ; wa we lareag nan i gene we sotal kelua o Sogov ilone we la vagaqoqo mun i gene we nompepewu.
3.
Na gate maros ran o masur si ta lareag nia nan nau o nomleas, wa na tete la o tinegaro ape we nonom ape gene ??a?£ we ro??o, si te ge inau nia si na sotal kel inau,


0 Book o Varuei.
69
Ape val gene we vagis gate rono, wa val gene we neremot gate wia, wa val marosiva gate matartoga, wa val gene we ta?n) munina gate wia alo nagon God.
Panava nau. we lav vasgot masekeseke o sogov ilone, si na nompepewn sal nia, wa na we la o tinegaro ape we momogo God si na leasag sal inan nia. •
Si we vatogo isei mun o Sogov we alena ma munia, wa we gol-vatanaua mun o lareag kel galtag nania ; i gene iloke tete nonom si we sava tea we wia amaia matapuna, panava te ga-ganag lue si ni we mamasa wa we masara.
Ka varean God ape gene n&n anon God, wa ka veveg keluko ape gene nan anoma, was ka varean God ape Non o Sogov, wa ka vava lue si namoma vires o ganganor, wa o veveg we sar ape ganganor.
4.
Ka pute si wo vagae alo tano-pute we sur ran, wa te la at muniko o tano-pute we raka sage, ape ra moai tete tira lai asau nan ra sur siwo n&n.
Ra moe Ro?io alo nagon God, irasei nane me sur siwo sal alo nagora kel; wa tama nor o ronoga we raka sage, tamaine gina nor o nom pepewu we raka sage.
Neira we uravag o Nun wa o Lenas ta Vunana, wa gate maros we ge ronoga kelura.
Irasei we tira maremare, wa me taur kalo maremare ineira avunan God, tete sotal kelura lai.
Wa irasei we vet ape sava tea we wia me sogov ma muneira, was namon God ma, neira gate maros ilo si o tanun ?/aM a ge ronoga ineira, pa we maros gese o ronoga we van ma nan God magesena ; wa we maros raka sage si a ge ronoga God ape Neia kel, wa ape ra Rouo n&n anana nol, wa we la vagae o tinegaro ape ike.
5.
0 manigiu iloke, ka varean aneane God ape sogov nan we mantagai, wa tamaine ko te sar ape we taur o moe sogov 7za>&.
0 gene we manmantagai ran te muniko tama o gene we raka sage sal, uwe, o sogov ilone o tanun te nom vasigtag ran apena te tama o tur gene we tun muniko.
Si ko ta nonom ape i Gene we sogov ma we tamavea, ko tete nonom ilo lai ape sogov tea si we mantagai, si tama o tanun te


70
NaMAKALIN CltltlST.
nom ina take take apena. Ape gate lai si o gene we mantagai si we mataketake te van ma nan God i Tar Eleele.
We nun, si Ni ta sogov ma o lizze veveg wa o towtowos, namoma si a vareania apena ; ape Ni we ge tamaine vagae si a pirizziko nia, o sava tea ta qalo wun iniko.
Si isei we maros si o sogov non God a toga nev amaia, ni varean God alo we alezza ma munia, wa ni toga roz/omalumuaga alo we lareag nania : ni tataro si te la kel ma munia ; ni la vagae o tinegaro si ni qale nompepewu, nan wa lareag qet nania.
TAVALIU XI.
Ape o Tanun o tapai we tape o WoIolvoIo non Jesus.
1.
Ilokenake o tanun we tar we maros o Marana ta Vunana non Jesus, panava o tapai aneane we sau kalo Non o Wolowolo.
0 tanun we tar we maros Non o masur, o tapai ran we maros o togara lopsag.
0 tanun we tar we maros we pirizz ape Non o ganagana liwoa, o tapai gap we pirizz ape Non o gargara mamasa.
Valvalsei we maros we malakalaka amaia, o tapai .ran we . taurmate si a rozzovivtig tea ape Neia, si amaia.
0 tanun we qoqo we tataga Jesus gai nizza we tuqe wora o Bread ; o tapai ran, gai nizza we ima tape Lasa talo Non o Rozzovivtig.
0 tanun sul we nom mava ape Non o Vasasa n&n, o tapai vires we tataga o togara nom tagtageag tape Non o Wolowolo.
Iragai we qoqo we tape Jesus alo mateawota. tea gate qalora.
Iragai we qoqo we varean wa we logwia Ineia, alo neira we la vires o gene zzazz we lulum nania.
Panava si Jesus ta toga suspata gal tag, si ta vanreag gal tag ti, gaplot neira we masu ilo nomqerqeret, wa nalolora we wono sal.
2.
Panava irasei we tape Jesus na manig Jesus, wa gate ape sava masur tea te qalora nia wun, iragai zzazz iloke we vareania alo nor o togara mamagarosa tea tama alo nor o togara . malakalaka sal.


0 Book*© Varuei.
71
We nun, si Ni ta tete ge masur ineira si mun o gene we man tagai aneane, tuwale apena, neira we varean vagae Ineia, wa we maros vagae we logwia Ineia apena.
o
O.
E ! pa o tur tapeva we nun mun Jesus we mana tamavea, gai ? ape gate lor tuwale ilo mun o nonom apeniko kel 'si o tape keluko tea.
Panava rasei nol we sikesike vagae o masur nan, te loglog mantag lai ineira, ra rowrowovag me qil.
Wa irasei nane we nonom vagae ape neira kel, wa o gene n&n te wia mun naturiara kel, te vava ape neira was, neira we tapetape ineira kel, pa gate tape nun i Christ.
Te ilo suar lai avea, gai, i gene we laplapasag masekeseke mun God, wa gate nonom ilo ape rusarusai apena ?
4.
0 tapai ran qa, iragai we talo vui tamaine, o tapeva tape gene n&n talo marama tagtagai ran amaira.
Nan te ilo suar avea, gai, isei we lolo-masara tamaine, wa o toroniva tape sava gene tin tea tagai amaia ? “ Te la sal goroa
nan goro o vat we terelawa.”
Si isei qe ukeg at napulana nol, o tapai vires.
Si ni qe la o tinegaro pe nomleas nun, o gene mantagai gese.
Si ni qe lolomaran qet, ni qale arasu ti.
Wa si namatevuna qe taniniga aneane, si ni qe la o tinegaro ran ape lihe taniniga ; qale toga ti o gene we mava, wa o gene tuwale raka sage, tagai tiqa amaia.
Na?& o sava o gene ilone ? Si ni vanreag val gene tea, ni gevtag kelua, ni rowolue ran nania kel, wa o tapetape kelua tagai ran te qale toga amaia.
Wa paso nan, alo ni me ge qet tama te lai munia, tama ni we lolomaran lai apena ; ni nipea nonom ilo si ni me ge veta o sava gene tea.
5.
Ni nipea nom mava o gene rasei we sea te nom mava ineia apena, ni veveg ape neia kel tama o sokore rowrowovag, tama i Nun me vava mona wa, “ Tamaine gina kamiu, kam me go paso qet o gene n&ti me vatra?i kamiu ti apena, tur vava wa, Ikamam o rowrowovag we mawmawui sasawuara gap.”


72' Namakalin. Christ.
Wa paso nan te vava lai apen i gene iloke si nalolona we masara nun wa we mamasa nun, wa ni te vava tarn a i Prophet me vava ti wa, “ Inau we toga magesek, o masara ran.”
Panava iloke o tur nun, was tete ilo suar lai isei we mere-savasava nan i gene ilone, tete ilo suar lai isei we mana nania, si isei we toga wasawasa sal, ape we lai munia si ni gevtag ineia kel wa valval gene tin, wa we pute siwo lai alo tano-pute o paspasoanai ran.
TAVALIU XII.
Ape Matesala 'llaranaga tape Wolowolo we Hono.
1.
Mun ragai nan we qoqo o vavae n&n iloke we gona ran, was, Ka leasag keluko, ka sau kalo nom o wolowolo, wa ka tataga Jesus.
Panava te gona sal muneira si ineira te ronotag o vavae o paspasoanai was, Tur van reag nan nau, ira gene vivnag, ilo av ilone tete paso lai.
Ape irasei qe ronotag wa we tataga o vavae nan tape Wolowolo, tete gogolo ape we ronotag o vavae pe veveg ti galava.
0 vaglala, o Wolowolo nane, te nanalue alo tuka, wa paso nan i Lord te van ma ape Veveg.
Wa paso nan ira gai nol anan o Wolowolo, irasei nane me tataga mantag namakalin i Gene me wosoteterpania ti, te van peten Christ i Veveg mun o tur nom apesov.
2.
0 manigiu iloke, ape sa ko we gogolo ape we sau kalo o Wolowolo, we tursalemoa iniko ilo Marana ?
Alo Wolowolo o Togara wasawasa, alo Wolowolo o Esu, alo Wolowolo o tigoro nan ra tavalalea, alo Wolowolo o sogov we neremot ta Vunana, alo Wolowolo o varagai tape loloi, alo Wolowolo o qaraqara tape atai, alo Wolowolo o tur moe tani-liiga, alo Wolowolo o tur togara we rono ran.
Tete vaesu lai o atai, tete nom-nerei lai o esu galava, panava mun o Wolowolo gegese.
0 manigiu iloke, ka sau kalo nom o Wolowolo wa ka tataga Jesus, wa ko te vau taso at ilo Esu galava. Ni me tirasalemoa
k
J-


0 Book *o Varuei.
73
iniko, we sau kalo Non o Wolowolo, wa me mate leas iniko vawo Wolowolo, si ko te sau kalo moma mulan nom o Wolowolo wa te mate saratuwale amaia avune Wclowolo.
Ape si ko ta mate saratuwale amaia, ko te esuesu saratuwale amaia. Wa si ko ta ronovivtig saratuwale amaia, ko te toga vag o le/jas saratuwale amaia. ,
3.
Ilo ma ; alo Wolowolo we nit tuwale o gene nol, si nina ta mate avunana, ape o matesala tagai we nina ape tur esu we nun, wa tur lolo-tamata, panava o matesala tape Wolowolo we we Rono, wa o leleasag keluko valvalqon.
Ko ta van avea avea, ko ta sike avea avea, ko tete ilo suar lai o matesala avunana wa raka sage, si alalanana we wasawasa nan o matesala tape Wolowolo we Rono.
Ko ta riga goro, ko ta ge taur mate val gene tea tataga nom o maros wa nom o nonomia nan, panava ko te ilo suar vagae si tete ava lai pa ko te toga mano mamagarosa, tama ko we maros A si tama ko gate maros, wa tamaine gina ko te ilo suar vagae o Wolowolo tea.
Ape naturiama te ronovivtig si naatama. te matikotiko alo loloma.
4.
Alo tuan masaoi te tama si Gocl me toavtag iniko, alo tuan raasaoi ra tagvanuama te anumag iniko ; wa mulan, vagaqoqo ko te gona muniko kel.
Wa gate sava masur tea, gate sava piriniva tea te vaesuko nia si te lav lueko nia; panava alo God qale maros, namoma si a ronomaul apena.
Ape Gocl we maros si ko te lolomaran lai ape we ronotag o lolowono alo gate sava tea te ge masur keluko nia ; wa si ko te ukeg keluko raka sage munia, wa mun o togara mamagarosa ko te nompepewu sal apeniko kel.
Gate isei we tape o Ronovivtig non Christ tama isei me ronovivtig mona tamaine.
50 wo, o Wolowolo we toga taurmate vagae, wa we toga nerei iniko vagae avea avea tea.
51 ko ta valago avea avea tea, ko tete toa lai nania, ape ko ta van avea avea tea, ko qale-mulevag iniko kel, ko te ilo suar vagae iniko kel,
/


74
NamakAljn Christ.
Avunana, alalanana, alo loloma wa avarea, ko ta kilau ris avea avea, pa ko te ilo suar vagae o Wolowolo, wa vagae mulan namoma si a la o tinegaro ape we ronomalumuaga lai, si ko qe maros o lolo-fcamata wa o vilvilqat tete sagesaru lai.
5.
Si ko ta sau kalo masekeseke o Wolowolo, o Wolowolo te sau kalo iniko, wa te mulevag iniko ilo masaoi ko we toron apena, was o masaoi ilone o togara lopsag me paso aia ; panava gate iake ran.
Panava si ko ta sau kalo vag o mero, ko we ge taurmate muniko kel o rene we garaqa we mava sal ; panava, ko ta ge ilo tamavea, gai, ko tete map siwo lai naniko.
Si ko ta savrag reag o tuara wolowolo, tete ava lai pa ko te ilo suar o tuara ti, wa iloke wun te mava sal.
6.
Ko we nonom wun si te lai muniko si ko te toga asau nan o gene me qalo vagae valvalsei we sea ? pa gate isei nan ra Rono £ alo marama iloke me toga asau nan o wolowolo nan wa o lolo-mamagarosa.
Ape i Lord Jesus Christ mona, Ni gate toga ilo asau nan o rarakut tape Non o Ronovivtig, si ta o masao qon tuwale vires, alo Ni qale toga a marama. Ni me vava mona wa, “ Namon Christ si Ni ronovivtig, si Ni tavaraka nan ra mate, si Ni te van pata tamaine ilo Lenasina.” Pa ko we sike moma o mate-sala tea we sea nan o matesala namon i Maranaga, o matesala tape Wolowolo we Rono nane ?
7.
Naqonin Christ nolnol o Wolowolo wa o Ronovivtig gegese ; pa ko we maros moma o mapsag wa o malakalaka ?
Ko we lera, ko we lera ran si ko we sike o sava tea we sea nan o togara we lopsag wa we mamagarosa; ape o togara nol namora tanun nol we uravag o lolowono wa me vaglala vagae mun o wolowolo nan.
Wa alo isei qe van taso ran alo matesala tape Vui, tamaine gina ni we ilo suar o wolowolo nan we mava ran ; o manigiu tama ni we tape sal i Lord, tamaine gina ni we lolowono sal ape ni gate nina tiqa amaia,


O^Book o Vakuei. 75
8.
Panava, i gene iloke, si ni qe ro?iovivtig vagaqoqo tamaine, we ilo suar mulau o piriniva wa o masur nia, ape ni we ilo vaglala si alo ni we sau kalo non o wolowolo te wia sal munia. , «
Ape alo ni we sau kalo masekeseke o wolowolo, o togara lopsag we qisan ineia nia me ris malakalaka ta Vunana nia.
Wa tama o visogoi we mageregere sal mun o rarakut, tamaine gina o atai we maremare sal mun o sogov talo loloi.
Alo tuan masaoi we ge masur kelua mun o toroniva ape togara mamagarosa wa we rarakut, o manigiu ni we maros si ni sar ape Wolowolo non Christ ; wa o manigiu ilone ni gate maros ran si ni toga asau nan o rarakut wa o lolowono, ape ni we nomtup si God te lav vasgot raka sage tamaine ineia, tama lii we ronotag sal o gene we mava wa we qisan siwo o manigiu Ineia.
Iloke gate o mana non o tanun, panava o sogov non Christ, we mana lai tamaine alo visogoi we mageregere, si mun o lolo-titin tapena o tanun te lav vasgot lai wa te maros o gene nan o matev visogoi we nustup wa we sike sin gevtag vagae.
9.
Gate o marosiva non o tanun si ni sau kalo o Wolowolo, si ni tape o Wolowolo, si ni leasag kel o turiai, si ni ora goro kelua, sin nom vasigtag o tanoi nun we ronoga, si we roiio maul vag o masekeseke alo isei qe nom vasigtag ineia, si we nom mataketake ape neia kel wa we maros si isei we sea a nom mataketake ape neia, si ni toga taurmate si a lav vasgot o mateawota n&n wa o tavalalea wa gate maros ilo we toga malakalaka alo marama iloke.
Si ko qe nonom apeniko kel, ko tete ge lai o sava tea tamaine matapuma.
- Panava si ko qe matueg avunan i Lord, te sogov at muniko o lolo-maremare ta Vunana, ko te lalakete lai nan o marama wa o visogoi.
Wa si me saru goroko mun o yqilvqh pe vagalo tape nomtup wa me vaglala ti iniko mun o Wolowolo non Christ, ko tete gogolo tea i tur tavalalea, i Satan nane.


76
Namakalin Christ.
10.
O manigiu ilone, ka tira maremare t£ma o tur tanun anan jL Christ we nun, si a sau kalo vavaka o V/olowolo hamon i Tagima, i Lord, ape Ni me mate avunana o manigiu Ni me tapeko.
Ka toga taurmate si a ro?iovirig o mateawota n&n wa o sale gene na?& we qoqo te gege iniko nia alo togara mamagarosa iloke ; ape, tete ava lai, te tamaine muniko, wa ko te ilo suar we tamaine ko ta toga avea avea, si ta suspata avea avea.
Uwe, te tamaine ran ; wa o masur tagai wa o masaoi pe rowolue tagai nan o lolowono wa o rarakut, pa namoma vires si a ronomalumuaga ran apena.
Ka ima nan o lasa namon i Lord mun o tur lolo-masekeseke ran, si ko ta maros we pulpul amaia wa we gagapalag saratuwale amaia.
Ape gene n&n te ge masur iniko, ka ukeg nol mun Cod, si Ni te ge vagae muniko tama te wia munia.
Panava, iniko gai, ka toga nerei o togara mamagarosa, wa ka t ' nonom apena was o tur gene te ge masur iniko nia; ape o lolowono nan talo masaoi iloke, si ko ta ronovivtig wun ape neira nolnol, gate sar ilo ape lenas te wesu ma anaisa.
11.
Nan alo me tamaike muniko si ko we nonom ape lolowono nan si we neremot, wa ko ta maros o ronovivtig na manig Christ, paso nan ka nonom si we wia ras muniko, ape ko me ilo suar veta nia o Paradise alo marama iloke.
Alo qale gona muniko si a ronovivtig, alo ko qale maros we toa nan, ko tete toga wasawasa lai, wa o marosiva ape we toa lai nan o mamagarosa te tataga iniko avea avea.
12.
Panava si ko we toga nerei vagae o gene ?zan tama we tira muniko, was o ronovivtig wa o matea, gaplot te wia nan munlko wa ko te ilo suar lai o tamata.
We nun, si ta lav lueko ran ilo Paradise o vatoliu amen S.
Paul, ko tete sov naapema apena was ko tete ronovivtig tea mulan. “ Na te gaganag lue munia ” (i Jesus we vava wa),
“ o gene n&n we poa tamavea ni te ronovivtig nia na manig Sasak.”


0 Book o Varuei. 7?
Qale toga gese niuniko o ro?zovivtig, si ko qe maros we tape Jesus wa we laplapasag munia galava.
13.
Sa si ko me sar si a ronovivtig tea ape Sasan Jesus, nopi o rouoga apena te poa tamavea, gai, o malakalaka namora Romo nan apena te liwoa tamavea, wa te pirin tamavea, gai, i tag-vanuama ?
Ape valvalsei we vet ape line rouomalumuaga si we wia, panava o tapai aneane we maros we toga mamagarosa tea.
0 tur manigiu apena si ko te rowotag masekeseke o togara lopsag we mantagai na manig Christ ; ape o tanun ?zan we tar we ronovivtig sal o manigiu o marama iloke.
14.
Ka gilala mantag si nanoma vagae si a esuesu tama si te matemate. Ape tama isei we mate munia kel, tamaine gina ni we qeteg we esuesu mun God.
Gate isei we sar si ni sagarag o gene nn,n ta Vunana, panava alo ni me ronomaul ape ro?zovivtig tea na manig Christ.
Gate sava tea we wia sal alo nagon God, gate sava tea we wia sal muniko alo marama iloke, nan si a ro?zomalumnaga vag o masekeseke na manig Christ.
Wa si ko te iloraka lai, namoma ran si a maros o togara we mamagarosa na manig Christ raka sage nan o qaraqara vag o masur n&n we tar, o manigiu, si ta tamaine, ko te mano tama Christ ti, wa te mano sar mun ra Rono nol.
Ape si namatevunina ta wia tea, si nina ta van taso ran wun alo line taniniga, gate mun o gene n&n we qoqo we tawo.wa we lulum, panava mun o rarakut wa o ronovivtig we lava, nina me ro?zomaul mantag ti apena.
15.
Ape si ta sava tea we wia sal, si me pirm sal ape we vaesu o atai tanun nan o ro?tovivtig, tete ava lai pa Christ me gaga-nag luea ti mun non o vavae wa mun namakalina.
Panava mun ra ti/zqoro me tataga ti Ineia, wa munrasei nol we maros we tataga Ineia ilokenake, Ni me vava vaglala veta


Namakaltn Christ.
78
ape we sau kalo o Wolowolo, ti vet wa, 11 Si isei we maros we tataga Inau, ni leasag kelua, ni sau kalo non o wolowolo, ni tataga Inau.”
Tamaine gina, alo inina me vasogo mantag qet, wa me sikesike ape gene nol, nina te nom mot alo paspasoanai tamaike wa si, alo ronovivtig we qoqo inina te mule pata ilo marana non God.
0 BOOK 0 VARUEI ME PASO.


t
(79)
O Book o Vatoliu.
APE GANAPOEO.
JESUS we loglog Nixa.
Ragai, Kamiu sur INAU,
NOL WE wa NA
zVALA WA WE GAQISAzV, TUR MULE MA TE GE MAPSAG SUR KAMIU.
0 Bread iloke vaesu o Marama.
NA te la was NAVISOGOK ape we
Taur, gana, Iloke NATURIAK me la apen kamiu : Tur GE TAMAIKE 'SI A NOMKEL NAU NIA.
Si isei qe gana NAVISOGOK wa we ima NANARAK, NI WE TOGA ALO INAU WA INAU ALO INEIA.
0 Vavae nan NAU me vava ti mun kamiu, o VUI wa o ESU NANE.


80
Namakalin Cjlrist.
TAVALIU I.
Ape we lav vasgot Christ mun o tur Momogoa.
1.
I Tinqoro we vava iva :
Iloke n&n Nom o vavae, Christ, i Nun ti galava. Gate vava nolnol saratuwale, gate rave siwo saratuwale nolnol, panava nanoma ran.
Wa o nianigiu ilone, o manigiu Ko me vava tamaine wa Nom o vavae n&n we nun, namok si na lav vasgot o vavae nol ilone mun o nomtup wa o vareaniko.
0 vavae n&n namoma, o manigiu Ko me vava tamaine ; panava nanok mulazz, o manigiu Ko me vava tamaine si a vaesu inau nia.
Nau we lav vasgotira nan Navalama mun o masekeseke, si a riv roro sal ineira ilo lolok.
Neira we varagai inau, o vavae n&n iloke we uravag o sogov, o neremot wa o tapeva; panava napugak zzazz we ge inau si na gogolo, wa o atai we purei we ge goro inau nan wa taur lai o Gene Vagis we lava tamaine.
Nom o vavae n&n we neremot wa we sov naapek nia, panava nok o ganganor we tar wa we qisazz siwo inau.
2.
Ko we vatran inau si na van apesov suriko, si na qe maros we pul amaiko, wa si na taur o Sinaga ape Esu galava, si na qe maros mok o esuva wa o ronoga tete paso lai.
Nan Ko we vava wa, “ Ragai nol we zzala wa me gaqisazz, tur mule ma sur Inau, wa Na te ge mapsag sur kamiu.”
E ! vavae n&n we neremot wa we meratape mun naqoron i ganganor, si Iniko, Lord inau wa God inau, we loglog ma ra masara tara mamasa si a piri/z ape Pultuwale tape Visogoma wa Narama tur Rozzo !
Nan, inau isei, Lord, si na te sotal kel ina*u si a van petezziko ?
Ilo ma, o Tuka tape Tuka zzazz tete taur goro Iniko, panava Ko we vava wa, “ Ragai nol, tur van ma sur Inau.”


0 Book o Vatoliu,
SI
3.
We tamavea o sogov wa o lolowia we magarosa iloke, we loglog tamaine inau mun o tapeva we lava ?
Na te sov tamavea naapek si na van lai, ape na gate gilala ilo o sava tea we wia alo lolok ? â– 
Na te lav vasgot lai Iniko ilo imak tamavea, ape na me ava goro Nanagoma we lolotape vagaqoqo aneane ?
Ra Angel n&n tara Moe-angel ??.a?z we momogoko, ra Ro??.o tara taniniga n&n we gogolo apeniko; panava Ko we vava mun inau wa, “ Ragai nol, tur van ma sur Inau ” ?
Si gate Iniko, Lord, me vava tamaine, isei te nomtup lai ?
Si gate Iniko me vatraw, isei te ge ilo lai si a van peteuiko ?
Ilo, Noah, i gene we taniniga, me mawmawui o tau melnol ape we paspasau o Aka, si a vaesu ineia tara sul o tapai ti ; pa te lai tamavea munau si, alo masao qo??, tuwale gese we qatutui ran, na te ge taurmate kel inau si na lav vasgot mun o momogo we sar apena, i Ti?z o marama nol ?
4.
Moses, o tur tanun anama, i pulsalama ran, me ge o Pugoro tape t-angae umi tete sagesaru lai, wa me lil goro mun o tur gold we tun, si ni map o Vat ?/a?? tape Lea alolona ; wa inau, i gene sagesaru gap, na te sotal kel inau tamavea si na lav vasgot, tama si o gene we mataketake gese, i Gene me map o Lea wa me qeteg o Esuva ?
Solomon, i Maranaga we lolomaran sal namora Israel, me mawmawui o tau lavearua si ni taur lai o Ima we Ro??o we t,a??o vag o valakas we tar, si a ge ronoga Nasasa-ma.
Ni me ge o malakalaka ape we Varono o Ima, alo qo??- lavea-tol me oloolo o Oloolo-tarn ata tar vaga tuwale apena ; ti ma]) kalo o Pugoro tape Vatavata ilo masaoi me ge taurmate munia,' mun o tia o tauwe wa o qaraqara liwoa.
Na/?. inau, i gene we mamagarosa wa we masara sal nau o tanun snl, nau te lav vasgot tamavea Iniko ilo Imak, ape we gona veta munau si nau qe tataro wa we nonom apeniko o masao qo??. qatutui gap p E ! sa si me lai munau si na tataro mantag, wa we tataga mantag o line taniniga o masaoi we qatutui gap !
G


82
Nmukalin Cubist.
5.
E ! Cod inau, iragai j/an ilone me la o tinegaro tamavea ape we sike si a wia alo Nagoma ?
Magarosa inan, na we ge o tapai tarnavea ? We qatutui tamavea o masaoi na we ukeg alo na we ge taurmate kel inau ape taur o Ganaro?/o ?
0 masaoi o tapai ran na we nonom mantag alolora, o masaoi o tapai aneane o gene van tavarea gate ge nompurei inau.
Panava alo Iniko, God i Vaesu, wa toga peten inau, tete lai ran si o nonomia gap te qalo inau, si isei i gene tin te toga pata alo lolok, Ape gate isei o Angel, panava i Lord goro Angel nan, nau we ge taurmate si a lav vasgotia.
6.
We nun, o Pugoro tape Vatavata wa o gene van we rono alolona we sea ran nan Naturiama we matartoga, wa o sogov van we vagis tapena ; wa, o Oloolo nan tape Lea, we tenegag ape gene nan te wesu ma, we sea tamavea nan o Tur Oloolo tape Turiama, we ge ura nia o oloolo van talo we tuai ?
Ape sa na gate la o tinegaro sal mun o lolotitin sal ape we van pata ma sur Iniko, i Tur Gene nau we momogoa ?
Ape sa na gate ge taurmate kel inau mun o tinegaro we lava sal si na taur Nom. o sogov nan we rono ? Ape ra Liwoa van talo we tuai wa ra Prophet nan, we nun, ra Maranaga tara Moe Maranaga nan wa o sul nol anara me tape tamavea wa me nom mava tamavea o laplapasag muniko ?
7.
David, i Maranaga we taniniga ran, me lakalaka alo nago Pugoro non God mun non o tinegaro nol, we nonomkel ape sogov van me la ti mun ra tupuna talo we tuai. Ni me ge o sale vigo nan, me rave o sale as nan we rono, wa me vatran si a sur mun o qaraqara. We nun, vagaqoqo ni me sur mona vag 0 vigo gae, o sogov non o Vui we Kono me vatanaua apena. Ni me vatogo o sul ta Israel si neira a log ronoga God mun nalolora nol, wa mnn nalinara we uravag o line sur o as, si a logwia wa si a vareania valval qon.
Si me gagapalag mun o tinegaro tamaine, si me sur o as inun o sale vigo van tamaine ape we logwia God ape Pugoro tape Vatavata, ta tamavea, mun ra sul nol ilokenake anan Christ ?


0 Book o Vatoliu.
83
Neira te momogo wa te log wia God tamavea alo we gagapalag o Ganaro??o wa alo we la at Naturian wa Nanaran Christ, tur vagis aneane p
8.
0 tanun nan we qoqo we mule kelkel ape we sagarag naimara Ro?zo na??, talo we tuai, wa o gene na??, napulara qale toga ti, we mamakei aneane alo we ronotag ape nor o gagapalag nan, wa alo we ilo o Ima, na??. we rono me taur ti mun namaulura, wa we ge mulemule nalolora alo we nonomkel ape neira.
Panava ilokenake, Iniko apena iake amenau, vawo Nom o Altar, Tur God inau, Tur Rbno nan ra Rono nol, i Tin, ra tanun nol, i Lord goro ra Angel nol.
Vagaqoqo alo ra tanun nan, we sagsagarag o gene na??, namora rono talo we tuai, neira we sagarag gap, ape gene we garaqa wuu, si we vasasa wun, wa gate kel ilo imara vag o sava woai tea tape togara we taniniga nan ; wa raka sage alo neira we mule kelkel gap, o nomleas tagai alo lolora.
Panava iake, alo Sacrament we Rono iloke, Iniko apena veta, * i God inau, i Tanun Christ Jesus ; iake munrasei nol, we taur mun o toqai we matartoga wa o tur momogo, me sogov at o
woai we tar tape esu galava.
Gate sava tea iake o tanun gap te toron apena, gate sava we mataketake si we garaqa, gate sava tea talo visogoi, gate sava tea talo marama; panava o tur nomtup, o nom-nerei gate nom-varnarua, wa o tapeva we nun.
9.
God, i Ti??, ronronotar, pa isei gate ilo laiko, kamam we ma-makei aneane.ape Nom o gagapalag mun kamam, o gene na??, we neremot wa we uravag o sogov Ko we ale??a munrasei Ko me iloraka ti ineira, ape Ko we nkeg Iniko kel muneira si a taur lai alo Sacrament iloke.
Ape iloke we vagis ran, isei tete lolomaran lai apena, wa iloke we rave kalo naatara taniniga wa we tin o av tape nor o
â–º tapeva suriko.
We nun, irasei mulan, ra tur tanun ??a?? anama, we gagapalag suriko wa gate nom-varuarna ilo, we sike gese alo qonira nol-nol si a toga mantag lai nan amoa ; iragai ?/a?? iloke, me ilo suar vagaqoqo o tinegaro we poa sal wa o tapeva we poa sal tape line taniniga.


84
Namakaljn Christ
10.
E ! pa o sogov talo Sacrament iloke we wia wa we vagis tamavea ! Ra taniniga anan Christ vires we gilala apena, wa rasei gate nom tup pa we toga rot alo nor o ganganor gate gilala ilo lai apena.
Mun o Sacrament iloke nina we tanr o sogov talo Vui, we la kel mun o atai o mana ilone me tagea ti, wa we ge In!um kel o loloi me tatas vag o ganganor.
0 sogov iloke we poa sal, tarn a si, mun o tinegaro tape Ibze taniniga me ale??,a ma nia, gate o atai vires panava o turiai mula?i me mageregere we varagai mun o mana tapena.
11.
Panava namomam si a lolowono, a lolomagarosa ran ape na-lolomam we mamarir wa we mara??, tamaine si gate rave kamam mun o tapeva sal si kamam a lav vasgot Christ, ape munia gegese o nom nerei no] namora nol te van pata lai ilo Esu galava wa nor o li?/e taniniga nol mu la?/..
Ape Ineia vires we varo?/o kamam wa we tun kel kamam ; Ineia vires we ge masur rasei wre mulemule alo marama iloke, Ineia vires o tur rusarusai namora Ro??,o ??a??,.
0 manigiu ilone, tur magarosa iragai u&n wre qoqo gate nonom aneane ape (xene-vagis iloke we vaesu, we ge ra Angel ta Vunana a malakalaka, wa we vat-ira 6 marama nol.
Tur magarosa irasei we matapei alo lolora wa nalolora we wasvat, si neira gate ilo vaglala apena wa we nom mava ape sogov ilone, isei tote vava lai apena, panava o manigiu neira we van pete?/- lai apena val qo??, neira wTe qeteg we nom ma-taketake apena.
12.
Ape si ta gagapalag o Sacrament Tur Ro??o iloke alo masaoi tuwale gese, wa mun napanen i Priest tuwale gese alo rnarama nol, mun o toroniva we poa tamavea, ko we nonom si o tanun sul te vug ape masaoi ilone wa sur i Priest anan Gocl ilone, si neira a ilo lai o gagapalag o Gene-vagis ta Vunana iloke ?
Panava ilokenake we tanov rasei we qoqo mun Priest, wa alo masaoi ?/a-??, we cjoqo we oloolo kalo Christ, si o sogov wa o tapeva non God mun ra tanuu ?/n?r a ?/a?/alue si me poa sal tamaine, tama o Pultuwale we Ro??o iloke we gao ilo marama nol.


0 Book o Vatoliv.
Kamatn we varean Iniko, Jesus Tur magarosa, i Altag-goro sheep ti galava, ape Ko we sogov aleua ma o Tur masur man kamam we toga masara wa we toga tawu asau naniko, Nafcuri-ama wa Nanarama Tur wia nane; wa ape Ko we loglog ikamam si a tanr o Gene-vagis iloke mun o vavae nan tape Tur VaJama, ti vava wa, “ Kagai nol, kamiu we nala wa we gaqisa/6, tar van ma sur Inau, wa Na te ge mapsag sur ikamiu.”
TAVALIU 11.
6W we gagamag lue tamavea Non o Tapeva iva o Lolowia, we lava alo Sacrament Iloke.
1.
I Tinqoro we vava wa :
0 mauigiu na we matueg avune Nom o lolowia wa Nom o lolomagarosa we lava, Lord, nau we van pete//, ma.; tama isei we gopa man i Tar Gismana, tama isei we malinsala wa we marou mun i Matevura pei-vaesu, tama isei we masara wa we sur siwo ran mun i Maranaga ta Vunana, tama i laplapasag mun i Tagina, tama i gene me ti??,ia ti muu i Gene Tin, tama o atai we mamagarosa mun i Tur Masur we lolomagarosa.
Pa we tamavea si Ko te nonom ilo ape nau wa we van ma sur inau ? Inau we savai si Ko te sogov ma Iniko kel munau ?
I gauganor te sov naapena tamavea si ni tira lai alo Nagoma ? wa ape sa Ko we van peten ma’inau i mala-gagapalag ?
Ko we gilala mantag i gene anama, Ko we lolomaran veta si o sava tea we wia tagtagai ran amaia, o manigiu o sa Ko te lolowia tamaine munia ?
Tamaine gina, na we vavaulul si na gate sar ilo apena, nau we gaganag lue si Iniko we lolowia sal, nau we vareaniko ape Nom o magarosa we lava, na we logwia Iniko ape Nom o tapeva we poa sal.
Ape Ko we gagapalag tamaine o manigiu Iniko kel, gate o manigiu na we sar ilo apena, si Nom o lolowia a nanalue sal muuau, Nom o tapeva a siwo sal ivunak, Nom o lolopepewu a tira lue ran.


86
Namakalin Christ.
So wo, o manigiu Ko we maros tamaine, o manigiu Ko me vatran apena, inau we maros moksa ran, panava Ka pirin inau nan nok o mala-gagapalag u&k a tira goro lai inau.
2.
Jesus, Tur lulum, Tnr lolowia, na te momogoko, na te va-reaniko, na te logwia Iniko ti galava tamavea, ape Ko me la ma munau o Gene we Rono iloke, Naturiama wa Nanarama Tur wia aneane, o tanun gate vava lue lai we wia tamavea ?
Na?i na te nonom ape sava tea alo Ganarono, alo nau we van peten ma i Lord inau ; na gate sar ilo si a ge ronoga mantag Ineia, panava 11a we toron ran si na lav mantag lai Ineia ?
Gate sava tea we wia sal, gate sava tea we pirin sal inau nan si 11a ge pepewu kel inau ran alo Nagonia, si na ave kalo raka sage Nom 0 lolowia tete paso lai.
* o
O.
Nau we ^arean Iniko, God inau, wa na te log ronoga Iniko wa tete paso lai. Nau we nom vasigtag ran inau kel, nau we taqalo?& siwo goro Ko, mun 0 nonom vagae ape 11a gate sar ilo apena.
Ilo ma, Iniko we Rono nan ra Rono nol, inau we tatas sal nan ra ganganor nol.
Ilo ma, Ko we taqalon ma sur inau, na gate sar si na ate kalo ilo namatak suriko.
Ilo ma, Ko we van ma sur inau, Ko we maros we toga amen nan, Ko we loglog inau si na pirin ape Nom o Ganagaua Liwoa.
Ko we maros we la at munau o sinaga ta Vunana, o Bread nagara Angel nan, was Iniko gai, i Tur Bread-Vaesu, we siwo ma Vunana wa we vaesu o marama nol.
4.
Pa 0 tapeva iloke we van ma avea ? o lolowia naniko we sinasina ma tamavea alolona ? Namok si na varean wa si na logwia Iniko tamavea ape sogov nan we tar tapena ?
Nom o lolomaran we poa tamavea wa we pirin tamavea o tanun nan, alo Ko me qeteg o Linai iloke ? We tano wa we neremot tamavea 0 ganagana, alo Ko we la at Iniko kel mun gam am 0 sinaga ?
Nom 0 gagapalag iloke kamam te mamakei tamavea apena ?


0 Book o Vatoliu. 87
Nora o mana we lava tamavea ? Nom o nun isei tete vava lue lai !
Ape Ko me vava ti o vavae, wa me tin o gene nol, wa Iloke me ge tama Ko me vatra?i ti.
5.
Valsei te mamakei aneane apena, valsei te nomtup ran apena, o tannn tete nonom qalo lai apena, si Iniko, Lord wa God inau, Tur God wa Tur Tanun, te la ma qet mun kamam Iniko kel mun o takele Bread wa o Wine, wa tamaine te manag kamam, o ulusui tagai ran.
Iniko, i Maranaga goro marama nol, gate maros isei o tanun te pirin Iniko, pa Ko we lolowia tamaine si Ko te togatoga lai alo lolomam mun o Sacrament iloke.
Ka ge si nalolok wa naturiak a toga weuewene ti, si mun o atai we masekeseke wa we matartoga na te gagapalag vagaqoqo lai si te taur vagaqoqo lai, mun o vaesu-galava inau, o Gene-vagis iloke Ko me qeteg Moma wa me vatira Moma si a go ronoga Iniko nia wa si a nonomkel apeniko nia tete paso lai ti ' tuai ti tuai.
6.
Atak ! ka malakalaka, ka varean vagae God, ape Non o sogov we wia sal tamaike, Non o masur o tur moe gene muniko, me ukeg ti muniko alo tano-togatoga iloke we uravag gese o sur-mata n&n !
0 manigiu, alo ko we nonom ape Gene-vagis iloke, wa we taur Naturian Christ, alo masaoi ran iloue ko we gagapalag we garaqa o tunkel mulan iniko, wa we lav mun pulama kel o gagapalag nol namon Christ.
Ape o Tapeva non Christ tete sagesaru lai, wa o mana tape Non o Tinanai tete pea lai ti galava.
0 manigiu iloke, namoma si vagae ko te ge taurmate wo garaqa naloloma wa te nonom we garaqa apena, wa te siku vagvagaute mun nom o nonomia nol ape Gene-vagis iloke tape vaesuuina.
So wo, nom o qaraqara te poa tamaine, te garaqa tarnaiue alo ko we gagapalag si we taur o Gene-vagis we Rono iloke, tama si alo qon ran iloke Christ qara van pata ilo toqan i Tur Qilo-war, qara qeteg Tanun, qara wosoteterpauia, qarig nak, si Ni ronovivtig wa Ni mate si a vaesu o tanun sul.


88
Namakalin Christ.
TAVALIU III.
Ike ivia si a i)i,rin vayaijoqo ape Gauaronu.
1.
1 Tinqoro we vava wa :
Ilo, Lord, na we van ma suriko, si a ge masur inau mun Nom o sogov, si a ge malakalaka inau mun Nom o Ganagana we Rono, Iniko, God, me ge taurmate ti muura masara.
Alo Iniko, nau we ilo suar val gene tea na we maros lai si we wia munau si na sike. Iniko i Vaesuk wa i Tunkel inau, nok o Nom-nerei wa o Mana, nok o Ronoga wa Nalenasik.
Ka ge qarig si naatau i gene anama ni qaraqara, ape suriko, Lord, nau we ave kalo naatak.
Na we toron aneane si na lav vasgot Jai Iniko mun o tur momogo wa nom mava Iniko we sar. Na we maros ran si na lav Iniko ilo imak, si, tama i Zacclieus, te lai munau si Ka vawia inau, wa Ka vasogo lai inau amaira nanatun Abraham.
Naatak we marou ape we taur Naturiama wa Nanarama, nalolok we toron ape we nit tuwale ineia amaiko.
2.
Ka la at Iniko kel niunau, wa te sar munau ; asau naniko o sava masur tea tag tagai ran.
0 manigiu iloke, namok si na van petew Iniko vagaqoqo, si na taur lai o pei-gismana, tape atak, nan nau wa matemule wun alo matesala asau nan o sinaga ta Vunana.
Ape Ko me vava tamaike, Jesus Tur magarosa, alo Ko me toretore mun o sul wa me vaesura nan o sale gopae nan, wa, “ Na gate maros we ukeg malinsala ineira, nan wa malewa wun a matesala.”
Ka gagapalag tamaine mulan munau, ape Ko me sogov wa me ukeg ma Iniko kel alo Sacrament si a varagai irasei qe nom tup.
Ape Iniko o Sinaga we neremot inun o atai, wa isei qe gana mantag Iniko te merm erein ape lenas ti galava.
Namok ran, o manigin nau we ava wa we lera vagaqoqo, o manigtu nau we malewa wa we nala gaplot, si mun o tataro


0 Book o Vatoltu.
S9
vagaqoqo wa mini o vavaulul pugai vagaqoqo, wa o tautaur vagaqoqo Naturiama wa Nauarama we IIozzo, si na. ge garaqa, na ge wenewene, na tin naatak, mm, o manigiu na gate van vagaqoqo apena, nau wa masu wan nan nok o nonomia zzazz we rozzo.
o.
Ape o nonomia zzazz. namora tanun nan, we toron ape gauganor nan o natmera ma, wa si ta tete piri/z isei mun o Pei-gismana ta Vunana, gaplot ni we masu ilo togara we tatas sal.
0 manigiu iloke, o Ganarozzo iloke we lav lue o tanun nan 6 ganganor wa we varagai ineia apo niatai gagapalag zzazz.
Ape si nalolok we mamarir wa we zzala vagaqoqo alo nau we gagapalag si we taur o Sacrament, te tamavea munau si na tete taur o Pei-gismana iloke, tete sikesike o tur pirizziva iloke ?
We nun, na gate sar apena val qozz wun, na gate ge taurmate man tag lai inau apena val qozz wun ; panava nau me nom mot ran si, alo masaoi zza?/. we sasarita, na te taur mok o Gene-vagis we Rozzo, wa te lav ilo lolok o sogov we poa ran tamaine.
Ape iloke o gene we ge masur raka sage naatarasei we nom-tup, alo naturiara gate nizza tiqa amaiko, was, si alo neira we nonom apen i God ineira, vagaqoqo neira we taur i Meratape mun o nonomia zzazz we taniniga.
i
Eke ! pa Nom o lolowia wa Norn o magarosa mun kamam we vagis ran, ape Iniko, Lord God, i Tizz wa i Vaesu ra Vui zzazz, gate siriga, pa we mauwi ape van pata mun o atai we magere-gere, wa Iniko, Tur God wa Tur Tanun, we ge toqo non o ma-lizzsala ilia.'
E ! loloi nan, we qaraqara wa atai zzazz me vawia ti ! ape we lai muneira si neira lav vasgot Iniko, Lord God ineira, vag o tapeva we taniniga, wa tamaiue we lai muneira si a uravag o qaraqara tape Vui.
Gate Maranaga Liwoa gai, neira we lav vasgot ! Gate Pul-sala we meratape neira we lav ilo imara ! Gate Gene Ineia, neira te matueg mantag avunana ! Gate Ineia i Moe Gene muneira ! Ineia nane neira.te tape sal avunarasei nol we sea neira we tape ti, wa te maros sal avunarasei nol neira me maros ti!


90
Namakalik Christ.
Ape Iniko we bur Lulum, tur Meratape ; o tuka wa o marama wa naleuasira nol a toga rorouo alo Nagoma ; ape o sava tea we ta?&o si we lenas ta amaira, me ukeg ti muneira, o sogov qa naniko tur lolomamagarosa, tur lolotape, wa tete sar ilo ape o ronoga wa o leuas tape Sasama, wa Nom o lolomaran we lava sal nan isei te vasogo lai.
TAVALIU IV.
Ape iSvyov nun we tar ive Alena ma muurasei we taur mantay o Sacrament.
1.
I Tinyoro we vava wa :
Lord, God inau, Ka tigoro o tanun anama mun Nom o Vawia we lulum, si nau te van peteu lai ape Nom o Sacrament we leuas, tama we sasarita apena wa muu o lolo-momogoko.
Ka vasosov nalolok suriko, ka vaesu inau nan o lolo-mamarir nol. Ka vaatev inau mun Nom o Vaesuva, si naatak a ilo vaglala lai Ko we lulum tamavea, we toga pata tamaike alo Sacrament iloke tama alo matevura-pei n&n.
Ka waka namataksa si na ilo lai o Gene-vagis we lava tamaike, wa Ka varagai inau mun o nomtup tete nomqerqeret ilo apena.
Ape natano-panema ran, gate tano-pane-tanun tea, Iniko me qeteg wa me varouo, gate isei o tauun ine nom suar apena.
Ape gate isei o tanun te lolomaran mantag lai apena ; we nun, ra Angel uau, we lolomaran sal, gate ilo vaglala mantag lai apena.
Panava, si ta tamaine, o takelei we mantagai tamavea tape Gene-vagis we Mana wa we Rouo tamaine, inau te sike suar moksa si te lolomaran lai apena ; o manigiu inau o tanun ganganor gate sar ilo apena, inau o tano wa o tarowo gap ?
Lord, mun o toqai we niatartoga, mun o nomtup we nun wa we maremare, wa o manigiu Ko me vatrau ti, nau we van pete;/ ma suriko, mun o nom nerei wa o momogo, wa nau we nomtup ran si Iniko iake veta alo Sacrament iloke, Iniko God wa Tanun.