Citation
Ang anim na panahúnan ng mga pangbadyáng tagalog

Material Information

Title:
Ang anim na panahúnan ng mga pangbadyáng tagalog
Series Title:
Publications of the Institute of National Language ; v. IV, no. 13 (January, 1939)
Added title page title:
Ang anim na panahunan ng mga pangbadyang tagalog
Creator:
Panganiban, José Villa ( Author, Primary )
Place of Publication:
Manila
Publisher:
Bureau of Printing
Publication Date:
Language:
Tagalog

Subjects

Subjects / Keywords:
Tagalog language -- Verb ( LCSH )
Asia -- Filipinas -- Región de la Capital Nacional -- Manila
Asya -- Pilipinas -- Lungsod ng Maynila -- Maynila
Spatial Coverage:
Asia -- Philippines -- National Capital Region -- Manila
Coordinates:
14.58 x 121

Notes

General Note:
44 pages ; 23 cm.
General Note:
VIAF (name authority) : Panganiban, José Villa : URI http://viaf.org/viaf/56785616/
General Note:
Jose Villa Panganiban died on 13 October 1972. His work enters the public domain under the law of the Philippines in 2023.

Record Information

Source Institution:
SOAS University of London
Rights Management:
All applicable rights reserved by the source institution and holding location.
Resource Identifier:
47626334 ( OCLC )

Downloads

This item has the following downloads:


Full Text




PUBLICATIONS

OF THE

INSTITUTE OF NATIONAL LANGUAGE

Vol. IV JANUARY, 1939 No. 13

ANG ANIM NA PANAHUNAN NG
MGA PANGBADYANG TAGALOG

JOSE VILLA PANGANIBAN

MANILA

BUREAU OF PRINTING
1939

29947


INSTITUTE OF NATIONAU LANGUAGE

Jauvie C. de Veyra, Direetor

Cecilio Lopez, Seeretary and Executive Officer

F£lix S. Salas Rodriguez, Member

Santiago A. Fonacier, Member

CASiMiro F. Perfecto, Member

Isidro Abad, Member

Zoilo Hilario, Member

Lope K. Santos, Member

Jose I. Zulueta, Member


PAGPAPAKILALA

NI

SANTIAGO A. FONACIER
Mga Kababayan:

Di pa nalalaunan, pagkatapos na ihayag ng Kagalangga-
lang na Pangulo ng Pilipinas, Manuel L. Quezon, ang
kaniyang Proklama na nagtatadhana na ang Wikang Ta-
galog ang maging saligan ng Wikang Pambansa dito sa
ating Bayan, alinsunod sa mungkahi ng Surian ng Wikang
Pambansa, ay may nagbalita sa akin na mayroon nang
naipalimbag na aklat na mapag-aaralan ng Tagalog. Ako
ay nagtaka sa bilis ng maykatha, at tila pa akoy napahiya,
sa pagka-kagawad ko ng Surian, dahil sa tila baga kamiy
naunahan sa aming tungkulin. Datapuwa, tumahimik ako;
ngunit noong tila nalilimutlimutan ko na, isang hapon na
naparoon ako sa silid ng Patnugot ng Surian, na si G. Veyra,
ay mayroon akong inabot na isang hinatang batang-bata.
Maaliwalas ang pagmumukha, malinis at makisig ang bihis,
mabini ang mga galaw, buhay ang mga mata, at ang
kaniyang noo ay noo ng isang matalino at maagap sa
pag-aaral. Sa sandaling yaon ay nagising ang hangad kong
siya ay makilala, dahil sa ang binatang kaharap ko noon
ay siya yaong masasabing simpatieo.

Gaya ng nakaugalian na, ay binigyan ako ng aming
Patnugot, na si G. Veyra, ng pagkakataon na ipakilala ako
sa nasabing binata. Hindi ko nakuha agad ang kaniyang
pangalan, ngunit noong masabi ni G. Veyra na ang bi-
natang yaon ay siyang maykatha ng Fundamental Taga-
log, niyaong aklat na naibalita sa akin at naging dahilan
ng aking tila pagkahiya, ay lald pang nagising ang aking
hangad na makipag-usap sa bagong kakilala. Nagusap
kami ng ilang sandali, at masasabi ko na ang aming sali-
taan ay napakaigi. Pagkatapos noon, ay hindi ko na siya
nakita, at hindi ko na nakatagpong muli. Ngunit noong
isa sa mga araw na nakaraan, ay sinabi sa akin ni Patnugot

3


4

Veyra na ako raw ang naatasang magpakilala sa magpa-
nayam ngayong araw na ito. Yayamang hindi maaaring
tumanggi, ay gagawin ko ang makakaya na magpakilala
sa inyo sa maykatha nga ng Fundamental Tagalog. Siya
ay kasalukuyang nagtuturo ng Inggles sa Universidad ng
Santo Tomas. Siya ay sumusulat sa Graphie at iba pang
mga pahayagang Inggles. Ngunit bago siya nagsulat sa
Inggles, ayon sa aking balita, ay bihasa na siya sa Tagalog,
at naglathala rin naman ng mga tula sa sariling Wika.
Noong siya ay bihasa na sa Wikang Inggles, ay lalong nag-
sumikap siya na magaral ng Wikang Tagalog, sa piling
ng kaniyang nasirang ama, si abogado at farmaceutico
G. Geminiano Panganiban. Ang kaniyang napag-aralan sa
kaniyang ama ay siya niyang pinuhunan sa paggawa ng
kaniyang Fundamental Tagalog. Mayroon pa siyang
ibang aklat na malapit at handa nang ipalilimbag, ang
pinamagatan niya ng Singhuluganan ng mga Salitang
Tagalog. At kung kaming mga taga Surian ng Wikang
Pambansa ang hindi magmamadali at magpapakasikap, ay
nanganganib ako na kami ay mauunahan niya sa pagyari
ng isang Diksionariong Tagalog.

Sa kaniyang panayam na bibigkasin ngayon ay ipina-
ngakd niya na ipaliliwanag sa atin ang anim na paraan ng
Conjugacion ng mga berbong Tagalog. Sa kaniyang ak-
lat na makailan ko nang mabanggit, ang Fundamental Ta-
galog, ay gumawa na siya ng ilang mga pangunahing ha-
limbawa upang patunayan ang kaniyang teoria. Ngayon,
akoy di nagaalinlangan na lald niyang bubusugin ang
ating pananabik na matalos ang magagandang lihim ng
Wika ni Balagtas, at dahil sa siyay taga Batangan, at taga
Tanawan pa naman, kababayan ng mga Mabini, mga Laurel,
at iba pang mga dakilang Pilipino, kaya nalulubos ang
aking pag-asa na boong ningning niyang sasalaysayin ang
anim na paraan ng Conjugacion ng berbong Tagalog.

Mga kababayan: ating pakinggan ang Gurong Jose Villa
Panganiban.


PASASALAMAT

Mga Alagad ng Wika:

Ang aking pasasalamat sa Lupon ng Wika at sa kanyang
masipag na pangulo ay patong-patong, at itoy boong taim-
tim kong sinasabi sapagkat natatanto ko na ang aba kong
sarili ay isa lamang imbing kawal ng wika. Sa akin ay
walang nakakakilala sa panitikang Tagalog. Hindi ako
magtataka kung sa mga nakikinig ngayon sa akin at sa mga
taong hindi dumalo rito ngayon ay may gangganitong
tanong:

^Sino si Panganibang iyan na hindi nalalaman nino
man kung saan tinubuan ng leeg, at ano ang kanyang
kakayanan upang pahintulutang magbigay ng panayam sa
ilalim ng pamamahala ng isang mahalagang kalipunang
katulad ng Lupon ng Wika?

Hindi ko sinisisi ang sinomang magtanong ng ganito. Sa-
pagkat ako ang unang unang kumikilala sa katotohanang
hindi sapat ang aking karunungan upang mapabilang sa
mga nagniningnmgang talino ng mga pantas ng wikang
ditoy nakapagsalita na at magsasalita pa.

Namumuhunan, samakatwid, sa akin ang Lupon ng Wika
ng isang puhunang maaaring mapatiingo sa pangungulugi,
sa kapahamakan. Naririto ang dahilan kung kaya patong-
patong ang aking pasasalamat.

At sa inyo namang nagpakapagod at nagpakaabalang
dumalo kahit nalalaman ninyong ang magbibigay ng pa-
nayam ay isang taong walang kasaysayan ay boong pakum-
baba akong humaharap at nagpapasalamat sa inyong ka-
gandahang loob. Bilang panggamot sa inyong hirap ay
tulutan ninyong sabihin ko agad na ang mga isasaad ko
rito ngayon ay bunga ng mga pagsasaliksik na sinimulan
ng aking amang namatay noon pang taong 1908 at aking
sinambot at ipinagpatuloy, dahil sa pagibig sa wika at
pagkamahiligin sa gawang pagsasaliksik, mula noong taong
1919.

J. VlLLA PANGANIBAN

6




ANG ANIM NA PANAHuNAN NG MGA
PANGBADYANG TAGALOG 1
(The Six Conjugations of the Tagalog Verb)

I. PAUNANG SALITA

Kailan man, sa kasaysayan ng sangdaigdig, kapag ang
isang tao ay nagpasok ng isang bagong pagkukurd na hindi
naiisipan ng mga pangunahing marurunong sa loob ng
isang bansa, ang pagkukurong ito ay pinagkukulangang ti-
wala at hindi agad tinatanggap. Ganito rin ang nangyari
noong una kong ipasok sa katagalugan ang aking panini-
wala na ang lahat ng mga pangbadyang Tagalog ay maaa-
ring panahunin sa anim na paraan lamang, at sa pamamag-
itan nito ay mawawala yaong tinatawag sa Kastilang verbo
irregular at sa Ingles ay irregular verb, sapagkat sa
loob ng anim na panahunang aking binanggit, ang lahat
ng mga pangbadyang Tagalog ay maaaring panahunin.

Ang biglang puna ng isang pantas ng wika ay ako ay
nangangarap. Ang unang tuligsa ng isang batang manu-
nulat na katulad kong babagong lumalantad sa panitikang
Tagalog ay ako ay nahihibang at ako ay mangmang. Itoy
mga maririing salita, subalit hindi ako ang may hawak ng
kanilang mga dila at pagkukurd kaya wala akong magaga-
wa kundi ang magtiis. Saan mang dako ang pagpuna at
pagtuligsa sa kapwa ay talagang nakasasakit, at ako, sa
akin nang pinagdanasang buhay sa panitikan, ay hindi
naghihinanakit kanino man. Talagang ganyan ang buhay.

Ang hinihiling ko lamang sa mga nakikinig ngayon at sa
mga makakabasa ng panayam na ito pagkatapos ay kanilang
suriing mabuti ang aking mga abang paglalahad na ditoy
gagawin; isa-isahin ang mga pagkukurong ditoy ilinalantad
at pagkatapos ay saka sila pumuna at tumuligsa. Naha-
handa akong tumugon sa ano mang katanungan kung
sakali at mayroon man.

Bago ko simulan ang tunay kong panayam ay pahintu-
lutan ninyong itala ko rito ang aking pagkilala sa mga

1 Panayam na binasa sa Bulwagang Villamor noong ika-5 ng Enero, 1939.
29947---2 7


8

akda ng mga ibat ibang manunulat na pinagkunan ko
ng aking mga pagkukuro.

Unang una sa lahat ay ang sinulat ng aking yumaong
ama na si G. Geminiano Panganiban na pinamagatan ni-
yang Los Verbos Tagalos en 16 Conjugaciones. Noong
taong 1912 ay natapos niya ang pagaaral na ito, subalit
dahil sa muling pagaaral at pagsusuring ginawa, ang labing-
anim na paraan ng conjugacion ay napaunti niya sa
labing dalawa, kayat sinulat niya uli ang kanyang aklat
at itoy pinamagatan niyang Las Doee Conjugaciones del
Verbo Tagalo. Ito ay kanyang natapos noong taong 1918.
Mula sa taong 1919 ay magkatulong na kami ng aking
amang nagaral at nagsuri sa mga panahunang ito, hanggang
sa noong taong 1935, bago suma-kabilang buhay ang mahal
kong magulang ay mayroong kaming siyam na paraan ng
panahunan ukol sa lahat ng mga pangbadyang Tagalog.
Pagkaraan ng dalawang taon mula nang mamatay ang
aking magulang, sa aking pagsusuring ginawa ay nangya-
ring ang siyam na iniwanan ng aking ama ay mabawasan
ko pa ng dalawa. Samakatwid, noong ilabas ko ang unang
paglilimbag sa aking aklat na pinamagatan ko ng Funda-
mental Tagalog ay iniukol ko ang lahat ng mga pangbad-
yang Tagalog sa pitong panahunan. Pagkalimbag ng aking
aklat ay nagkapalad akong magturd ng Tagalog sa isang
paring Olandes na babagong dating sa ating bansa. Siya
ay naatasang maging kura sa bayan ng San Jose, lalawigan
ng Bagong Esiha. Sa loob ng tatlong buwan, ang paring
ito ay natutong magsalita ng Tagalog, at gayon na lamang
ang kanyang katalinuhan na hindi siya nagkasiya sa pag-
kakatutong magsalita, kundi kanya ring pinagsuri ang
itinuro ko sa kanyang pitong panahunan ng pangbadyang
Tagalog. Noong buwan ng Septyembre ng taong 1938,
ang paring ito ay nagpahatid sa akin ng isang mahabang
sulat na doon ay ipinaliwanag sa akin na ang dalawa sa
aking pitong paraan ng pagpapanahon sa mga pangbadyang
Tagalog ay maaaring pagisahin, samakatwid, ang pito ay
nabawasan pa ng isa. At ngayon, ang aking ilalahad sa
inyong bilang ay ang anim na panahunan ng mga pang-
badyang Tagalog, salamat sa pagsusuri ng paring aking
binanggit.

Subalit hindi lamang ang aking ama at ang paring Olan-
des ang aking pinagkakautangan ng mahalagang tuklas na


9

ito tungkol sa panahunan ng mga Pangbadyang Tagalog,
kundi may mga iba pang dapat kong banggitin dito.

Ang paraan ng pagaaral ng aking ama ay aking sinunod
alalaong bagay ang pagsulat ng lahat ng panglaping gamit
sa pangbadyang Tagalog sa isang munting pilas ng papel
na dito ay natititik rin ang paraan ng pagpapanahon ng
isang halimbawang pangbadya. Gaya nito:

Panglaping MAG. Ugat na SAMA. Magsama, nag-
sasama, nagsama, magsasama.

Bawat isang pilas ng papel ay may isang panglapi at
may isang halimbawa. Maraming pilas ng papel ang aking
ginamit. Sinuri ko ang Dieeionario Tagalog-Hispano ni
G. Serrano Laktaw, inisa-isa ko ang mga salitang ugat na
naroroon, pati ng mga panglaping dooy ipinaliliwanag at
pinaginutan at pinagtiisan kong isa-isang itala sa aking
mga pilas ng papel. Pinag-aralan ko rin ang Preliminary
Study of the Affixes in Tagalog ni G. Cecilio Lopez at
masusi kong tiniyak na lahat ng mga panglaping bigay ni
G. Lopez ay makikita sa aking mga pilas ng papel.

Nang ang lahat ng ito ay nabuo ko na at sa aking akalei
ay wala na akong panglaping maliligwin ay saka ko pinag-
bukod bukod ang mga pangbadya ayon sa pagkakawangis
ng panahunan. Ang pagbubukod bukod na ito ay hindi
mamakailang ginanap ng aking yumaong magulang. Nang
siya ay mamatay, ako naman ang nagbukod bukod ayon
sa aking sariling pagsusuri. Ang kinalabasan, mga kaibi-
gan, ay ang sinabi ko nang pitong paraan o pitong bukod
ng pagpapanahon. Sinasabi kong lahat ng mga pangbad-
yang Tagalog sapagkat sa wari ko ay nakuha ko nang
lahat ang mga maaaring maging panglapi sa mga pang-
badyang Tagalog. Gayon man, ay maaari ring ako ay mag-
kamali o magkulang sa aking talaang ginawa. Ang mga
taong masuri ay maaaring makatagpo sa pagkakamaling
ito o pagkukulang na ito. Nang aking sulatin ang pana-
yam na ito ay muli akong nagsuri at tiningnan ko kung
mayroong nalilisanang mga panglapi. Mayroon pa po
akong nakitang ilan pa. Kung susuriin ko uli ay marahil
ay mayroon pa rin. Subalit humigit-kumulang, sa aking
pagaakala, ang alin mang panglaping hindi nalalakip sa
aking talaan. . ay maaari ring mapasailalim ng anim na
panahunang aking inihahandog sa inyo ngayon.


10

Samakatwid, ay apat na katao ang pinagkakautangan
ko ng loob sa aking panayam na ngayon ay babasahin sa
inyo:

Una, si G. Geminiano Panganiban, ang aking yumaong
magulang;

Ikalawa, ang Kgg. na paring Olandes ng San Jose, Ba-
gong Esiha;

Ikatlo, si G. Cecilio Lopez ng Lupon ng Wika, at

Ikaapat, si G. Pedro Serrano-Laktaw.

II. MGA BATAYAN

Ang una kong pasiya sa pagsulat ng panayam na ito
ay ang gumamit ng mga katawagang Kastila, gaya ng mga
salitang korihugasion, modo indikatibo, modo imperatibo,
modo subjuntibo, tiempo presente, tiempo pasado, tiempo
puturo, at ibat iba pa. Subalit nang muli kong basahin
ang unang dahon ng panayam at nadinig ko ang aking
sariling tinig ay ako ay nasamaan sa aking pangdinig. Ipi-
nasiya ko ngang gumamit ng mga katawagang lantay na
Tagalog.

Subalit sa paraang ito ay mayroong isang malaking ba-
lakid. Ang mga katawagang sa aking akala ay tumpak
ay maaaring maging lisya ayon sa pagkukuro ng iba, gaya
na nga ng nangyari sa aming dalawa ni G. Teodoro Gener
na hindi kami magkasundo sa salitang panahunan. Hindi
siya naniniwala sa PANAHUNAN bilang Tagalog sa eon-
jugacion at hindi ko naman matanggap ang kanyang sa-
litang PAGLILINAY.

Kaya, ipinamamanhik ko sa mga nakikinig na kung sa-
kali man at ayaw sila sa aking mga katawagang gagamitin
sa panayam na ito ay saka na natin ito pag-usapan sa
pamamagitan ng mga pahayagan. Ako ay naniniwala, at
umaasa akong kayo man naman, na sa kayamanan ng wi-
kang Tagalog ay hindi tayo mangangailangang manghiram
sa mga wikang banyaga ng mga katawagan. Ang tanging
suliranin natin ay ang pagkakasundo sa iisang katawagang
isangkop sa isang kalagayan sa Panalitaan, o ayon sa ma-
rami, ay Balarila.

Nais ko ring ipagpauna na ang panayam na ito ay may
tanging kinalaman sa paglalahad ng anim na paraan ng
panahunan ng mga pangbadyang Tagalog, isang katangi-
ang hindi makikita sa alin mang wika sa boong sinukob,


11

sapagkat kunin natin ang Kastila, halimbawa. Ang pa-
nahunan (konhugasion) ng mga pangbadyang Kastila ay
may mga formas regulares gaya ng mga ar, er, ir, ayon
sa mga ulirang Amar, Temer, Partir. Subalit hindi daan
daang pangbadyang Kastila ang may panahunang kaiba
kay sa Amar, Temer, Partir. Gayon din sa Ingles. Ti-
natawag na regular verbs yaong nagdudulo ng d o ed
sa kanilang anyo sa past tense at past partieiple. Ngu-
nit marami ding pangbadyang Ingles ang hindi nagdudulo
sa ganitong paraan, at upang matutuhan ang mga ito ay
kinakailangang sauluhing isa-isa.

Sa anim na panahunang inihahandog ko sa katagalugan
ang irregular o kakaibang panahunan ay hindi makikita.
Lahat ng pangbadyang Tagalog ay maaaring ipailalim sa
isa sa anim na panahunang sinasabi ko. Mayroong mga
pangbadyang may dalawang anyo ng panahunan. Totoo
po ito. Subalit ang ikalawang paraan ay isa rin sa anim.
Samakatwid, kung ating matutuhan ang anim na paraan
ng pagpapanahon, ang lahat ng mga pangbadyang Tagalog
ay maaari na nating panahunin. Ang mga paraang ito ay
magpapadali at magpapaalwan sa pagaaral sa wikang Ta-
galog. Ang isip ng nagaaral ay hindi magugulo sa marami
at mahahabang sauluhin.

Makikita ninyo, kung inyong tutuntunin at susundan
ng boong paglilimi ang aking gagawing pagpapaliwanag
na pinag-aralan ko ang Tagalog na ang aking ginamit na
panuri o panukat ay ang katangian ng Tagalog rin at hindi
ang mga katangian ng Ingles o ng Kastila. Ito ay isang
bagay na kailangan, sapagkat ang panuring Ingles o Kas-
tila ay may mga paraang hindi tumpak sa kalagayan ng
wikang Tagalog. Ang wikang Tagalog ay may sariling
panukat, may sariling katangian, may tiyak na pagpapa-
hayag na ganap, na Tagalog at hindi maaaring matagpuan
sa katangian ng mga ibang wika.

At ngayon ay magsimula tayo ng pagsusuri.

Unang katanungan: ^Mayroon bagang voice o tinig
ang mga pangbadyang Tagalog?

Ang suliraning ito ay isang mahalagang bagay na nanga-
ngailangan ng masusing pagaaral. Ako ay naniniwala,
pagkatapos ng malaong pagaaral, na bagamat may tingig
ang mga pangbadyang Tagalog, ang mga tingig ay hindi
tiyak na magkatugon sapagkat sa isang anyong gumaganap
ay mayroong maitutumbas tayong maraming anyong may


12

ginaganapan at mayroon ding mga ibang anyong kahit
gumanap o ganapan ay hindi nagpapahayag.

Sinimulan ni Fr. Blaneas de San Jose noong 1832 ang
pagbibigay ng aetwa at paswa sa mga pangbadyang
Tagalog, na ang kanyang ginamit na panuri ay ang mga
kalagayan ng mga pangbadyang Kastila. Ang aetwa
ay madali niyang naipaliwanag, subalit nang sumapit siya
sa paswa ay gusot-gusot na ang kanyang paliwanag sa
kanyang Arte y Reglas de la Lengua Tagala.

Ang paring Fray Sebastian de Totanes ay sumapit sa
labing-pitong paguuri ng mga pangbadyang Tagalog at sa
bawat uri ay nagbigay siya ng pagtutugunan ng activa
at paswa, subalit ang kanyang mga anyong paswa ay
hindi nga anyong tunay na paswa kung pagaaralan natin
sa wikang Tagalog, at kung susuriin pa rin nating mabuti
ay hindi rin mga pangbadya ang karamihan sa kanyang
itinala.2

Si Constantino Lendoyro ay may mga bahaging tumu-
tulad kay Fray Totanes, at may mga bahaging tila galing sa
kanyang sariling pagaaral. Ibinibigay niyang ang paswa
ng UM ay IN (HIN), ang sa MAG ay PAG. Subalit sa
kanyang paliwanag ay masasabi kong lalong malinaw pa
ang pagaaral ni Fray Totanes.3

Si G. Pedro Serrano-Laktaw man, sa kanyang Estudios
Gramatieales sobre la Lengua Tagalog ay tumulad rin kay
Fray Sebastian de Totanes sa pagbabahagi sa mga pang-
badyang Tagalog sa labing-pitong uri.

Sa kahirapan ng pagpapaliwanag sa tinig ng mga pang-
badyang Tagalog, ang paring alemang si Henry Demond
ay nagbigay ng tatlong voice na tinawag niyang aetwe,
objective, at passive. Sa active voice ay ilinakip niya
ang mga pangbadyang UM, MAG, at MA.4 Sa objective
voice ay ilinakip niya ang mga pangbadyang may pang-
laping IN, AN, at I.5 At sa passive voice ay tanging
ang panglaping MA lamang ang kanyang isinama.6

2Fray Sebastian Totanes, Arte de la Lengua Tagala y Manual Tagalog.
Maynila, 1850. Mga dahong 22 hanggang 79.

3Constantino Lendoyro, The Tagalog Language. Manila, 1902. Mga da-
hong 83 hanggang 100.

*Henry Demond, S.V.D, Elements of Tagalog Grammar. Maynila, 1935.
Ikalawang pagkalimbag. Dahong 47.

*Ibid. Dahong 70.

*lbid. Dahong 114.


13

Sa kaguluhang ito, ang katungkulan nating nagsisipag-
aral ngayon ay ang magpaliwanag. Sa ganang akin, upang
maging madaling mawatasan ang pagaaral sa mga pang-
badyang Tagalog, ang tingig ay dapat isailalim ng mga su-
musunod na pagkukurd:

Dalawang tingig lamang mayroon ang pangbadyang Ta-
galog: Tingig na gumaganap at tingig na may ginaganap.

Ang pangbadya ay may tingig na gumaganap kung- ang
panghaliptawag (pronoun) na ginagamit ay ang mga su-
musunod na anyo sa una o huli ng pangbadya: ako, ikaw
(ka), kita, (tayong dalawa), siya, tayo, kami, kayo, sila.

Ako ay gumagawa.

Ikaw ay nagsusulat.

Kita ay makasasali.

Siya ay maisasama.

Tayo ay makapagbabasa.
Kayo ay mapapadulas.

Sila ay makapagpapahinga.

Gumagawa ako.
Nagsusulat ikaw (ka).
Makasasati kita.
Maisasama siya.
Makapagbabasa tayo.
Mapapadulas kayo.
Makapagpapahinga sila.

Ang pangbadya ay may tingig na may ginaganapan kung
ang panghaliptawag na ginagamit sa panahunan sa unahan
ng pangbadya ay ang mga sumusunod: aking, iyong, atang,
kanitang, kanyang, ating, aming, inyong, kanilang.

Aking sinulat ang panayam na ito.
lyong binabasa ang aklat mo.

Atang tinamaan ang ikalawang ganting-pald.
Kanyang hinatulan ang may sala.

Ating pinuputol ang kahoy.

Aming minamabuti ang ginawa mo.

Inyong hinihimulmulan ang manok.

Kanilang isasagawa ang balak.

May tingig na may ginaganapan din kung ang mga
panghaliptawag na ginagamit sa hulihan ng pangbadya ay
ang mga sumusunod: ko, mo, ta, nata, niya, natin, namin,
ninyo, nila.

Sinusulat ko ang panayam na ito.

Binabasa ko ang aklat mo.

Tinamaan ta (nata) ang ikalawang ganting-pala.

Hinatulan niya ang may sala.

Pinuputol natin ang kahoy.

Minamabuti namin ang ginawd mo.

Hinihimulmulan ninyo ang manok.

Isasagawa nila ang balak.


14

Samakatwid, ang tingig o voice ng mga pangbadyang
Tagalog ay maaari nating matalastas sa pamamagitan ng
mga panghaliptawag na kasamang ginagamit.

Ikalawang tanong: ^llan ang panahon ng mga pangbad-
yang Tagalog?

Si G. Mamerto Paglinawan ay nagbigay sa kanyang Ba-
larilang Tagdlog na bahagi ng aklat na may pamagat na
Maestro ng Bayan ng apat na panahon (tense o tiempo):
ang kasalukuyan, ang nakaraan, ang nakaraan na, at ang
haharapin. Ang panahong nakaraan na ay binahagi ng
nasabing ginoo sa dalawang hugis, na ang unang hugis ay
ginamitan niya ng mga panglaping NAKA at NAKAPA
sa panahunan ng ayos panghiwatig (indicative mood)
ng mga pangbadyang UM, MAG, at MANG. Naririto ang
sa UM:

Kasalukuyan: sumusulat
Nakaraan: sumulat.

Nakaraan na: (unang hugis) nakasulat na
(ikalawang hugis) sumulat na

Haharapin: susulat.

Subalit sa pangbadyang IN si G. Paglinawan ay nagdag-
dag ng isa pang panahon, ang panahong kararaan na gina-
mitan niya ng panglaping KA, samantalang ang panahong
nakaraan na ay binigyan niya ng iisa lamang hugis na hindi
na gumagamit ng NAKA at NAKAPA. Naririto ang pa-
nahunan ng IN.

Kasalukuyan: sinusulat.

Nakaraan: sinulat.

Nakaraan na: sinulat na.

Kararaan: kasusulat pa.

Haharapin: susulatin.

(Tingnan ang aklat na aking tinukoy mula sa dahong 78
hanggang sa 92.)

Ang Paring Henry Demond, S.V.D., naman, sa kanyang
Elements of Tagalog Grammar ay may bahaging pinagka-
looban ng limang panahon: present, past, future, past per-
fect, future perfect at may bahaging tatatlo lamang ang
panahon: present, past, future. (Tingnan ang mula sa
dahong 46 hanggang 114.)

Ngunit tila ang mga manunulat ngayon ay nagkakasundo
na tatatlo lamang talaga ang panahon ng pangbadyang
Tagalog sa ayos na panghiwatig (indicative mood):


15

kasalukuyan, nakaraan, at darating. Ang mga pangbad-
yang maka, bagamat tumutugon kung pipilitin sa mga
perfect tenses at tiempos perfectos ng mga wikang ban-
yagang pinagaaralan dito sa ating bansa ay mga pangbad-
yang hiwalay at malaya na may sariling kahulugan at
sariling panahong kasalukuyan, nakaraan, at darating.

Sa aking pagsusuri ay nayari sa loob ko na tatlo nga
ang panahon sa ayos panghiwatig, isa ang panahon sa
ayos pang-utos o pangpakiusap (imperative) at tatlo na-
man sa ayos pangtakda (subjunctive). Subalit ang ayos
pangtakda ay katulad ng ayos panghiwatig na ang kaibhan
lamang ay ang pagdaragdag ng salitang KUNG sa pang-
takda.

Panghiwatig: nagdurusa.

Pangtakda: kung nagdurusa.

Ikatlong tanong: ^Mayroon hagang KAUSAPAN (per-
son) ang mga panghadyang Tagalog?

Ang tugon dito ay madali. Mayroong kausapan ayon
sa pahayag ng nangungusap, kinakausap, at pinaguusapan,
ngunit sa tatlong kausapang ito ay iisa ang anyo ng pang-
badya, at dahil dito,' ang suliranin ng kausapan ay nasa
pangtawag (noun) at panghaliptawag (pronoun) na ka-
kambil ng pangbadya.

Nangugunsap (first person): Ako ay nagsasalita.

Kinakausap (seeond person): Ikaw ay nagsasalita.
Pinaguusapan (third person): Siya ay nagsasalita.
Pinaguusapan (third person): Ang aklat ay nakabukas.

Sa bawat isang panahonkasalukuyan, nakaraan, at da-
rating, ang anyo ng pangbadya ay hindi nagbabago, at ang
tanging may pagbabago ay ang panghaliptawag na kakam-
bil, at ang kausapan ay sa panghaliptawag lamang nata-
tanto.

Ikapat na tanong: ^Mayroon hagang KAILANAN
(number') ang mga panghadyang Tagalog?

Ang tugon dito ay mayroon din, katulad ng kausapan.
Subalit ang kailanan ng pangbadya ay natatalos lamang
sa pamamagitan ng panghaliptawag o pangtawag na ka-
kambil. Ang anyo ng pangbadya ay hindi nagbabago sa
kailanan nang iisa o kailanang marami.

Iisa: Ako (ikaw, siya) ay nagaaral.

Marami: Tayo (kayo, sila) ay nagaaral.

29947-3


16

Gayon man, may mga pangbadyang sadyang sa kaila-
nang marami lamang ginagamit at walang kailanang iisa,
gaya ng mga pangbadyang may panglaping

Magan, magtulakan
Makapagan, makapagsigawan
Manga, mangalanta
Mangag, mangag-aral
Mangagan, mangagluksuhan
Maghian, maghinanakitan
Magka, magkasama
Magkaan, magkapalitan
Magkapang, magkapangharap
Magsi, magsihiling

Magsipag, magsipagsayaw
Magsipagpa, magsipagpabili
Magsipagpahi, magsipagpahinukd
Magsipagan, magsipagawitan
Makapagan, makapaglabanan
Makapaghian, makapaghingutuhan
Mangagsi, mangagsidalo
Mangagsipag, mangagsipagbukas
Mangagsipagan, mangagsipaghigaan
Mangagsipaghi, mangagsipaghiganti
Mangagsipaghian, mangagsipaghilamusan
Mangagsipagpa, mangagsipagpakuha
Mangagsipagpahi, mangagsipagpahimulmol,

at ibat iba. Subalit dapat nating isaalang-alang na kung
ang mga ito ay mayroong mga anyong pang kailandng isa,
ang anyo ay hindi rin magbabago.

Sa bahaging ito ng ating pagaaral at pagsusuri ay ilan
nang paksa ang ating tinukoy:

Una: ang ukol sa panahon (tense).

Ikalawa: ang ukol sa tingig (voice).

Ikatlo: ang ukol sa ayos (mood).

Ikapat: ang ukol sa kausapdn (persori).

Ikalima: ang ukol sa kailanan (number).

Kung gagamitin natin ang panuring Ingles o Kastila,
ang lahat na ito ay dapat nating isaalang-alang sa pagpa-
panahon ng mga pangbadya.

Ikalimang tanong: ^May kinalaman baga ang panahon,
tinig, ayos, kausapan, at kailanan sa pagpapanahon ng mga
pangbadyang Tagalog?

Gaya ng aking sinabi na, kung ang pinaguusapan natin
ay Ingles at Kastila, ang tugon ay oo. Subalit kung Ta-


17

galog ang ating pinaguusapan, ang tugon ay ibat iba at
ayon sa kalagayan.

1. May kinalaman ang panahon (tense) sapagkat ang
anyo ng pangbadya ay nababago ayon sa tatlong pagiiba
ng panahong pahayag.

Kasalukuyan: sumusulat, nagmamaktol
Nakaraan: sumulat, nagmaktol
Darating: susulat, magmamaktol.

2. Walang kinalaman ang tingig (voice) sapagkat sa Ta-
galog ang pagpapanahon ng isang pangbadya ay naaayon
sa unang anyo ng pangbadya na tinatawag na infinitivo
at hindi sa tingig. Ang totoo nito ay may magkakaibang
tingig sa pangbadyang Tagalog na magkatulad sa paraan
ng panahunan. Ang katotohanang ito ay inyong makikita
kung susuriin ang talaan ng mga panglaping aking ibibi-
gay pagsapit natin sa mga tuntunin ng panahunan.

3. Ang pagiiba ng anyo ng panahunan ukol sa ayos
(mood) ay tanging sa ayos pang-utos lamang matatagpuan,
sapagkat ayon sa atin nang naipaliwanag, ang ayos pang-
hiwatig at ayos pangtakda ay magkatulad. Ang ayos pang-
utos ay isang paguulit ng unang ayos (infinitivo) at ang
kalagayang ito ay totoo para sa lahat ng pangbadyang
Tagalog. Samakatwid ay masasabi nating kakaunti ang
kinalaman ng ayos sa panahunan ng mga pangbadyang
Tagalog.

4. Naipamalas na natin sa pagaaral na ito na ang kau-
sapan (person) ay hindi naguutos ng ano mang pagbabago
sa anyo ng panahunan ng mga pangbadyang Tagalog. Sa-
makatwid, sa panahunan, ang kausapan ay hindi kaalam.

5. Naipakita na rin natin na ang kailanan ay hindi nag-
papabago sa anyo ng panahunan ng mga pangbadyang Ta-
galog, samakatwid, ang kailanan ay walang kinalaman sa
panahunang Tagalog.

Sa harap ng pagsusuring ito ay ating mahihinuha na
ang pagpapanahon ng mga pangbadyang Tagalog ay hindi
katulad ng pagpapanahon ng mga pangbadyang Kastila o
Ingles, sapagkat sa pagpapanahon ng mga pangbadyang
Kastila o Ingles ay kailangang ibilang at isaalang-alang
ang limang katangiang ating inisa-isa: ang panahon, ang
tinig, ang ayos, ang kausapan, at ang kailanan. Sa Tagalog,


18

ang panahon lamang ang siyang tunay na may kinalaman
sa pagpapanahon, kayat ang pinili kong katawagang ka-
tumbas ng conjugation sa Tagalog ay ang salitang
panahunan.

III. ANG PANAHUNANG TAGALOG

Upang maging maliwanag ang paglalahad natin ng anim
na paraan ng panahunan ng mga pangbadyang Tagalog
ay babahaginin natin sa tatlong magkakaibang tumpok ang
mga panglaping ginagamit na panghugis sa mga pangbadya.

Ang unang bahagi ay binubuo ng panglaping UM, ma-
ging pangunang-lapi o pangsingit kaya.

Ang ikalawang bahagi ay binubuo ng mga panglaping
MA, MAG, at MANG at ng kanikanilang mga kamag-anak
na panglapi, gaya ng MAKA, MAPA, MASA, at iba pang
kauri ng MA; ng MAGPA, MAGHI, MAGPA, MAGMA,
MAGSA, MAGSI, at iba pang kauri ng MAG; ng MANGA,
MANGAG, MANGHI, MANGAGSA, MANGAGSI at iba
pang kauri naman ng MANG.

Ang ikatlong bahagi ay binubuo ng mga panglaping AN,
I, at IN, at ng mga kamag-anak ng mga ito na pawang
uuriin nating nasa ilalim ng mga pangbadyang IN, sapag-
kat ang lahat, maging AN o I ay pawang gumagamit ng
IN sa kanikanilang paraan ng panahunan.

A. MGA TUNTUNING SAKLAWAT (GENERAL RULES)

1. Ang ayos panghiwatig (indicative mood) lamang ang
siyang may mga tuntunin ng panahunan, at ang ayos pang-
hiwatig ay may tatlong panahon (tense) lamang: kasalu-
kuyan, nakaraan, at darating.

2. Ang ayos pangtakda (subjunctive mood) ay katulad
ng ayos panghiwatig at ayos pang-utos na ang kaibhan la-
mang ay ang paggamit ng mga salitang KUNG, SANAY,
at DISIN SANAY.

3. Ang pagpapanahon ng ayos pang-utos (imperative
mood) ay ayon sa unang ayos (infinitive) ng pangbadya.
sa ayos pang-utos ay iisa ang kausapan (person) sa kaila-
nang isa at dalawa ang kausapan sa kailnang marami.

Sumulat: sumulat ka, sumulat tayo, sumulat kayo.

Magsalita: magsasalita, maksalita tayo, magsalita kayo.


19

4. Ang panglaping KAay ginagamit sa pagpapahayag
ng isang pangyayaring babagong nakaraan, at ang anyo ng
kagamitang ito ay KAna sinusundan ng ugat ng pang-
badyang pinagulit ang unang pantig. Bukod sa rito ay
dinadagdagan pa ng salitang PA o PA LAMANG.

Dating: Kararating pa. Kararating pa lamang.

Sayaw: Kasasayaw pa. Kasasayaw pa lamang.

Bigay: Kabibigay pa. Kabibigay pa lamang.

5. Ang anyo ng pangbadya sa loob ng isang panahon ay
iisa, kahit anong kausapan (person) at kailanan (number).

6. Kung ang mga panglaping MAG- o MANG- ay ikina-
kabit sa mga ugat na nagsisimula sa mga katinig na B o P,
ang G ng MAG at ang NG ng NANG pati ang B o P ng
ugat ay pinapalitan ng M.

Mangbato, mamato
Mangpiral, mamiral
Magpunb, mamuno
Magbuko, mamuko.

7. Kung ang panglaping MAG- ay ikinakabit sa mga
ugat na nagsisimula sa T o S ang G ng MAG pati ang T
o S ng ugat ay pinapalitan ng N.

Magtulak, manulak
Magtaboy, manaboy
Magsira, manira
Magtabi, manabi
Magsabi, rnandbi.

Kung magkaminsan ang D ng ugat ay napapailalim sa
tuntuning ito: magdalangin, manalangin.

8. Kung ang panglaping MANG- ay iniuuna sa ugat na
nagsisimula sa katinig na K, ang K ay nawawala.

Magkabayo, mangabayo
Mangkulam, mangulam
Mangkiti, mangiti
Mangkuha, manguha.

9. Ang mga panglaping nagdudulo ng HI, kung iuna
sa mga ugat na nagsisimula sa mga katinig na B o P ay
naguutos na palitan ang B o P ng H.

Mahibulbulan, mahimulmulan.

Maghipatay, manghimatay.


20

Kung ang mga ugat na pinagkakabitan ng panglaping
may dulong HI ay nagsisimula sa mga katinig na K, S, o T,
ang K, S, o T ay pinapalitan ng N.

Maghitinga, maghininga
Mighisala, maghinala
Maghikuko, maghinuko.

10. Ang paguulit ng mga pantig na may tatlong titik at
nagdudulo ng katinig, gaya ng BAK, BUK, PAG, SIM,
LAM, at iba pa ay ginaganap sa pamamagitan ng paglilisan
sa huling katinig.

bukbubuk simsisim

saksasak lamlalam

pagpapag kangkakang.

B. ANG MGA PANGBADYANG UM

1. Ang mga pangbadyang UM ay may dalawang uri ng
kayarian:

(a) Ang paggamit ng UMna pang-unang-lapi sa ugat
na nagsisimula sa tinig:

asaUMasa
ulapUMulap
inomUMinom.

(b) Ang paggamit ng UMna pang-gitnang-lapi o pang-
singit sa pagitan ng unang katinig at kasunod na tinig
ng ugat:

sulatsUMulat
kiloskUMilos
sigawsUMigaw.

2. Ang panahunan ng pangbadyang UM sa ayos panghi-
watig ay ginaganap sa pamamagitan ng mga sumusunod na
tuntunin, ayon sa panahong kinauukulan:

Panahong Kasalukuyan: Kung ang pangbadya ay nag-
sisimula sa UM, katulad ng umasa, umibig, umubo, umilag,
agn titik na tinig (vowel) na sumusunod sa UM ay dapat
pagdalawahin:

Umasaumaasa
Umibigumiibig
Umuboumuubo
Umilagumiilag.

Kung ang pangbadyang UM ay nagsisimula sa katinig
(eonsonant) katulad ng sumulat, tumigil, lumabas, kumain,


21

ay gamitin ang unang dalawang pantig ng mga ito at
pasundan ng boong ugat ng pangbadya.

Sulatsumulatsumusulat
tigiltumigiltumitigil
labaslumabaslumalabas
kainkumainkumakdin.

Panahong Nakaraan: Ang lahat ng pangbadyang UM,
nagsisimula man sa UM o hindi, ay gumagamit ng unang
anyo o ayos (infinitive) sa panahong nakaraan.

UmasaUmasa
UmibigUmibig
SumulatSumulat
TumigilTumigil.

Panahong Darating: Nagsisimula man sa UM o hindi
ang pangbadya, ang anyo nito sa panahong darating ay
tanging ang ugat na ang unang pantig ay pinag-ulit. Ang
UM ay hindi na ginagamit.

Umasaasaaasa
umibigibigiibig
Sumulatsulatsusulat
tumigiltigiltitigil.

3. Ang ginagamit na mga panghaliptawag na kakambil
ng mga pangbadyang UM ay ang ukol sa tingig na guma-
ganap.

Sa unahan ay kasama ng AY ang mga sumusunod:

Ako

Ikaw

Kita

Siya

Kami

Tayo

Kayo

Sila

sumisigaw

sumigaw

sisigaw

ay

Sa hulihan ay walang AY at ang mga panghaliptawag
na ginagamit ay ang mga sumusunod:

Tumatawa

Tumawa

Tatawa

"ako

ikaw

kita

siya

kami

tayo

kayo

sila

(ka)


22

C. Ang mga Pangbadyang MA, MAG, MANG

Ang bahaging ito ng mga pangbadyang Tagalog ay tina-
tawag na MA, MAG, MANG, sapagkat ang mga panglaping
saklaw ng mga timtunin ng panahunan ay pawang tungod
sa, at kauri ng, tatlong panglaping MA, MAG, at
MANG.

Kauri, halimbawa, ng MAang mga panglaping maan,
mai, maipa, maka, makapag, makapag an, ma-
kapag, makapang, maki, mahi, mapa, mapasa,
at iba pa.

Kauri ng MAG ang mga panglaping magan, maghi,
magka, magpa, magpahi, magpaka, magpati,
magsa, magsi magsipag, magma, magum, at iba
pa.

Kauri ng MANGang mga panglaping manga, ma-
ngag, mangagan, mangagsi, at iba pa.

Ang lahat ng mga ito ay magkakalahok sa ilalim ng mga
tuntunin ng mga panahunan ng MA, MAG, MANG at di
maaaring paghiwalayan dahil sa pagtutulad ng mga paraan
ng pagpapanahon. Ito ang katwiran kung kaya tinatawag
na MA, MAG, MANG ang mga pangbadyang saklaw ng
bahaging ito.

Ang mga pangbadyang MA, MAG, MANG ay may tat-
long panahunan na upang mapagibaiba ay ngangalanan na-
ting Una, Ikalawa, at Ikatlong Panahunan. Ang bawat
isang panahunang ito ay may kanikanyang talaan ng mga
panglapi, at ang lahat ng panglapi sa ilalim ng bawat
panahunan ay nagkakatulad kung panahunin.

Unang Panahunan ng MA, MAG, MANG

1. Ang mga panglaping natutungod at nalalakip sa ilalim
ng mga tuntunin ng unang panahunan ng mga pangbad-
yang MA, MAG, MANG ay ang mga sumusunod:

(1) Ma, mabuhay, matisod.

(2) Maan; mahan, matamaan, maguluhan.

(3) Mag-, magsulat, magsumbong.

(4) Magan; maghan, magauritan, magluksuhan.

(5) Mai-, maikuha, maipasok.

(6) Maipa-, maipagawa, maipalinis.

(7) Maipag-, maipagsama, maipagbilin.

(8) Maka-, makasigaw, makarating.

(9) Makapag-, makapagbuhol, makapagbasa.


23

(10) Makapagan; makapaghan, makapagsulatan, maka-

pagtuksuhan.

(11) Makapang-, makapangharang, makapangdaya.

(12) Mapa-, mapadulas, mapaliwanag.

(13) Mapaan; mapahan, mapailawan, mapatunguhan.

(14) Mang-, mangdambong, mangharang.

(15) Manga-, mangasira, mangalanta.

(16) Mangag-, mangaglamay, mangagdasal.

(17) Mangagan; mangaghan, mangagdatingan, mangag-

daluhan.

2. Ang unang panahunan ng mga pangbadyang MA,
MAG, MANG sa ayos panghiwatig ay ginaganap sa pama-
magitan ng mga sumusunod na tuntunin, ayon sa panahong
kinauukulan'-

Panahong Kasalukuyan: Gawing N ang M ng unang
ayos ng pangbadya (infinitive) at pagdadalawahin o pag-
ulitin ang unang pantig ng ugat na kakabit ng panglapi.

Mabuhaynabubuhay
Matamaannatatamaan
Magsulatnagsusulat
Magawitannagaawitan
Maikuhanaikukuha
Maipagawanaipagagawa
Maipagsamanaipagsasama
Makasigawnakasisigaw
Makapagbuholnakapagbubuhol
Makapagsulatannakapagsusulatan
Makapangharangnakapanghaharang
Mapadulasnapadudulas
Mapailawannapaiilawan
Mangdambongnangdadambong
M angasiranangasisir a
M angaglamaynangaglalamay
Mangagdatingannangagdadatingan.

Panahon Nakaraan: Gawing N and M ng unang ayos
ng pangbadya.

Mabuhaynabuhay
Matamaannatamaan
Magsulatnagsulat
Magawitannagawitan
Maikuhanaikuha
Maipagawanaipagawa
Maipagsamanaipagsama
Makasigawnakasigaw
Makapagbuholnakapagbuhol
Makapagsulatannakapagsulatan


24

Makapangharangnakapangharang
Mapadulasnapadulas
Mapailawannapailawan
Mangdambongnangdambong
Mangasiranangasira
Mangaglamaynangaglamay .

Mangagdatingannangagdatingan.

Panahong Darating: Pagdalawahin ang unang pantig
ng ugat na kakabit ng panglapi.

Mabuhaymabubuhay
Matamaanmatatamaan
M agsulatmagsusulat
Magawitanmagaawitan
Maikuhamaikukuha
Maipagawamaipagagawa
Maipagsamamaipagsasama
Makasigawmakasisigaw
Makapagbuholmakapagbubuhol
Makapagsulatanmakapagsusulatan
Makapangharangmakapanghaharang
Mapadulasmapadudulas
Mapailawanmapaiilawan
Mangdambongmangdadambong
Mangasiramangasisira
Mangaglamaymangaglalamay
M angagdatingannangagdadatingan.

3. Sa mga panglaping kalakip sa talaan ng mga pang-
laping tungod sa unang panahunang ito ng mga pangbad-
yang MA, MAG, MANG ay may ilang panglaping maaaring
ihanay sa ibang panahunan sa dahilang maaari rin silang
panahunm sa ibang paraan.

(a) Ang mga panglaping maka, makapag, makapagan,
makapaghan, makapang, mapa, mapaan, at mapahan
ay may ibang paraan ng pagpapanahon, bukod sa unang
panahunan, na saklaw ng ikalawang panahunan ng mga
pangbadyang MA, MAG, MANG.

Makasigaw:

(1) nakasisigaw, nakasigaw, makasisigaw.

(2) nakakasigaw, nakasigaw, makakasigaw.
Makapagbuhol:

(1) nakapagbubuhol, nakapagbuhol, makapagbubuhol.

(2) nakakapagbuhol, nakapagbuhol, makakapagbuhol.
Makapagsulatan:

(1) nakapagsusulatan, nakapagsulatan, makapagsusula-
tan.


25

(2) nakakapagsulatan, nakapagsulatan, makakapagsula-
tdn.

Makapangharang:

(1) nakapanghaharang, nakapangharang, makapangha-

harang.

(2) nakakapangharang, nakapangharang, makakapang-

harang.

Mapadulas:

(1) napadudulas, napadulas, mapadudulas.

(2) napapadulas, napadulas, mapapadulas.

Mapailawan:

(1) napaiilawan, napailawan, mapaiilawan.

(2) napapailawan, napailawan, mapapailawan.

(b) Ang mga panglaping maipa at maipag ay may ibang
paraan ng pagpapanahon, bukod sa unang panahunan,
na saklaw ng mga tuntunin ng ikatlong panahunan ng mga
pangbadyang MA, MAG, MANG.

Maipagawa:

(1) naipagagawa, naipagawa, maipagagawa.

(3) naipapagawa, naipagawa, maipapagawa.
Maipagsama:

(1) naipagsasama, naipagsama, maipagsasama.

(3) naipapagsama, naipagsama, maipapagsama.

4. Maliban sa mga pangbadyang may dalang pangla-
ping ma, maan, at mahan, ang lahat ng ibang pang-
badyang sakop ng unang panahunan ng MA, MAG, MANG
ay pawang may tingig na gumaganap. Tanging ang mga
may panglaping um, maan, at mahan ang may tingig
na may ginaganapan.

5. Ang mga pangbadyang may dalang panglaping mag
an, maghan, makapagan, makapaghan, manga, ma-
ngag, mangaghan, at mangagan ay pawang walang
kailanang isa at tanging sa kailanang marami lamang gina-
gamit.

Ikalawang Panahunan ng MA, MAG, MANG

1. Ang mga panglaping natutungod at nalalakip sa
ilalim ng mga tuntunin ng ikalawang panahunan ng mga
pangbadyang MA, MAG, MANG ay ang mga sumusunod:

(1) Maghi-, maghiwalay, maghimulmol.

(2) Maghian; maghihan, maghigantihan, maghimagsi-

kan.

(3) Magka-, magkagulo, magkapilak.


26

(4) Magkaan; magkahan; magkanan, magkatulakan,

magkatawanan.

(5) Magkapang-, magkapangharap, magkapangdali.

(6) Magkapa-, magkapamuok, magkapanabay.

(7) Magma-, magmatapang, magmabuti.

(8) Magmaka-, magmakaamo, magmakabayan.

(9) Magpa-, magpagawa, magpatawa.

(10) Magpaka-, magpakasira, magpakabuti.

(11) Magpakum-, magpakumbaba,

(12) Magpahi-, magpahimakas, magpahinuko.

(13) Magpahian; magpahihan, magpahimakasan, magpa-

hingutuhan.

(14) Magpati-, magpatiwakal, magpatibulos.

(15) Magsa-, magsapagong, magsabata.

(16) Magsi-, magsitungo, magsidating.

(17) Magsipag-, magsipaglinis, magsipagtabas.

(18) Magsipagpa-, magsipagpalabas, magsipagpabilin.

(19) Magsipagpahi-, magsipagpahimutok, magsipagpahima-

kas.

(20) Magsipagan, magsipaglampasan, magsipagpalitan.

(21) Magsipagpaan, magsipagpaningningan, magsipagpa-

gandahan.

(22) Magsaan, magsalukuhan, magsapagungan.

(23) Magum; magum-, magumiyak, magsumigaw.

(24) Mahi-, mahimalay, mahimaling.

(25) Mahian, mahinagpisan, mahimutukan.

(26) Maka-, makabikig, makasundot.

(27) Makahi-, makahilagpos.

(28) Makapag-, makapagsayaw, makapagbukas.

(29) Makapagan, makapagsayawan, makapagsulatan.

(30) Makapaghi-, makapaghimutok, makapaghininga.

(31) Makapaghian, makapaghimagsikan, makapaghimaka-

san.

(32) Makapang-, makapanglait, makapang-api.

(33) Makapanghi-, makapanghilakbot, makapanghilura.

(34) Makapagpa-, makapagpadala, makapagpairog.

(35) Makapagpaka-, makapagpakadumog, makapagpakalinis.

(36) Makapagpakahi-, makapagpakahimatong.

(37) Makapagpahi-, makapagpahimala, makapagpahilakbot.

(38) Maki-, makisama, makibilin.

(39) Makihi-, makihimulmol, makihinuko.

(40) Makipag-, makipag-usap, makipaglinang.

(41) Makipagan, makipagluksuhan, makipagsaksakan.

(42) Makipaghi-, makipaghinagpis, makipaghinguto.

(43) Makipaghian, makipaghimulmulan, makipaghinuku-

han.

(44) Mapa-, mapadulas, mapakintab.

(45) Mapaan, mapatulungan, mapaligawan.

(46) Mapahi-, mapahimagas, mapahilahod,

(47) Mapapag-, mapapag-aral, mapapag-anyaya.

(48) Mapapaghi-, mapapaghilakbot, mapapaghilabo.


27

(49) Mapagan, mapagtaniman, mapqgbuhusan.

(50) Manghi-, manghimasok, manghilakbot.

(51) Masa-, masa-ilalim, masaloob.

(52) Mapasa-, mapasaiyo, mapasaakin.

2. Ang ikalawang panahunan ng mga pangbadyang MA,
MAG, MANG sa ayos panghiwatig ay ginaganap sa pama-
magitan ng mga sumusunod na tuntunm, ayon sa pana-
hong kinauukulan.

Panahong Kasalukuyan: Gawing N ang M ng unang
ayos ng pangbadya at pagdalawahm ang ikalawang pantig
ng panglapi.

Maghiwalaynaghihiwalay
Maghigantihannaghihigantihan
Magkagulonagkakagulo
Magkatulakannagkakatulakan
Magkapangharapnagkakapanghardp
Magkapamuoknagkakapamuok
Magmatapangnagmamatapang
Magmakaamdnagmamakaamd
Magpagawanagpapagawa
Magpakasiranagpapakasira
Magpakumbabanagpapakumbaba
Magpahimakasnagpapahimakas
Magpatiwakalnagpapatiwakal
Magsapagongnagsasapagong
Magsitungonagsisitungo
Magsipaglinisnagsisipaglinis
Magsipagpalabasnagsisipagpalabas
Magsipagpahimakdsnagsisipagpahimakas
Magsipaglampasannagsisipaglampasan
Magsalukuhannagsasahbkuhan
Mag-umiyaknaguumiyak
Mahiwdlaynahihiwalay
Makahilagposnakakahilagpos
Makisamanakikisama
Mapadulasnapapadulas
Mapagtanimannapapagtaniman
Manghimasoknanghihimasok
Masa-ilalimnasasaildlim

Mapasaiyonapapasaiyo.

Panahong Nakaraan: Gawing N ang M ng unang ayos
ng pangbadya.

Maghiwalaynaghiwalay
Magkagulonagkagulo
Magmatapangnagmatapang
Magpagawanagpagawa
Magumiyaknagumiyak


28

Mahimalaynahimalay
Makabikignakabikig
Makisamanakisama
Mapadulasnapadulas
Mapagtanimannapagtaniman
Manghimasoknanghimasok
Masailalimnasailalim
Mapasaiyonapasaiyo.

Panahong Darating: Pagdalawahin ang ikalawang pan-
tig ng panglapi.

Maghiwalaymaghihiwalay
Maghigantihanmaghihigantihan
Magkagulomagkakagulo
Magmatapangmagmamatapang
Magpakasiramagpapakasira
Magsapagongmagsasapagong
Magsidatingmagsisidating
Magumiyakmaguumiyak
Mahiwalaymahihiwalay
Makabikigmakakabikig
Makisamamakikisama
Mapadulasmapapadulas
Manghimasokmanghihimasok
M asailalimmasasailalim
Mapasaiyomapapasaiyo.

3. Sa mga panglaping kalakip sa talaang mga pangla-
ping tungod sa ikalawang panahunang ito ng mga pang-
badyang MA, MAG, MANG ay may ilang panglaping may
ibang paraan ng pagpapanahon.

(a) Tingnan ang ukol sa mga panglaping maka, makapag,
makapagan, makapaghan, makapang, mapa, mapaan,
at mapahan sa mga tuntunin ng unang panahunan ng
MA, MAG, MANG.

(b) Ang mga pangbadyang may panglaping makahi,
makapaghi, makapaghian, makapanghi, makapagpa, at
mapahi, ay maaaring panahuning ang hulmg pantig ng
pang-unang-lapi ang siyang pinagdadalawa.

Makahilamosnakahihilamos, nakahilamos, makahihilamos.
Makapaghimutoknakapaghihimutok, nakapaghimutok, ma-

kapaghihimutok.

Makapaghimagsikannakapaghihimagsikan, nakapaghimag-
sikan, nakapaghihimagsikan.

Makapanghilakbotnakapanghihilakbot, nakapanghilakbot,
makapanghihilakbot.

Makapagpakainnakapagpapakain, nakapagpakain, maka-
pagpapakain.

Mapahimagasnapahihimagas, napahimagas, mapahihimagas.


29

4. Ang lahat ng mga pangbadyang saklaw ng talaan ng
mga panglaping tungod sa ikalawang panahunan ng MA,
MAG, MANG ay pawang may tingig na gumaganap.

5. Ang mga pangbadyang ginagamitan ng mga pangla-
ping maghian, magkaan, magkapang, nagkapa, magsi,
magsipag, magsipagpa, magsipagpahi, magsipagan, mag-
sipagpaan, magsaan, makapagan at makapaghian
ay pawang sa kailanang marami lamang ginagamit.

Ikatlong Panahunan ng MA, MAG, MANG

1. Ang mga panglaping natutungod at nalalakip sa ilalim
ng mga tuntunin ng ikatlong panahunan ng mga pangbad-
yang MA, MAG, MANG ay ang mga sumusunod:

(1) Mapasa-, mapasaakin, mapasa-Bulakan.

(2) Mangagsi-, mangagsisulat, mangagsitakbo.

(3) Mangagsihi-, mangagsihimutok, mangagsihiwalay.

(4) Mangagka-, mangagkagulo, mangagkatuwa.

(5) Mangagkaan, mangagkatuwaan, mangagkalipunan.

(6) Mangagsipag-, mangagsipagtutol, mangagsipaglabas.

(7) Mangagsipaghi-, mangagsipaghimulmol, mangagsipaghi-

maymay.

(8) Mangagsipagka-, mangagsipagkaingay, mangagsipagka-

tipon.

(9) Mangagsipagan, mangagsipagsayawan, mangagsipag-

luksuhan.

(10) Mangagsipaghian, mangagsipaghimagsikan, mangagsi-

paghimutukan.

(11) Mangagsipagpa-, mangagsipagpakuha, mangagsipagpa-

bili.

(12) Mangagsipagpaka-, mangagsipagpakabuti, mangagsipag-

pakadalisay.

(13) Mangagsipagpahi-, mangagsipagpahiwalay, mangagsi-

pagpahinguto.

(14) Mangagsipagpati-, mangagsipagpatibuhat, mangagsipag-

patibulos.

2. Ang ikatlong panahunan ng mga panbadyang MA,
MAG, MANG sa ayos panghiwatig ay ginaganap sa pama-
magitan ng mga sumusunod na tuntunm, ayon sa panahong
kinauukulan.

Panahong Kasalukuyan: Palitan ng N ang M ng imang
ayos ng pangbadya at pagdalawahm ang ikatlong pantig
ng panglapi.

Mapasa-Bulakannapasasa-Bulakan.

Mangagsisulatnangagsisisulat.

Mangagsihiwalaynangagsisihiwalay.


30

Mangagsipagsayawannangagsisipagsayawan.
Mangagsipagpakabutinangagsisipagpakabuti.
Mangagsipagpatibulosnangagsisipagpatibulos.

Panahong Nakaraan: Palitan ng N ang M ng unang
ayos ng pangbadya.

Mapasa-Bulakannapasa-Bulakan.

Mangagsisulatnangagsisulat.

Mangagsihiwalaynangagsihiwalay.

Mangagsipagsayawannangagsipagsayawan.
Mangagsipagpakabutinangagsipagpakabuti.
Mangagsipagpatibulosnangagsipagpatibulos.

Panahong Darating: Pagdalawahin ang ikatlong pantig
ng panglapi.

Mapasa-Bulakanmapasasa-Bulakan.

M angagsisulatmangagsisisulat.

Mangagsihiwalaymangagsisihiwalay.

Mangagsipagsayawanmangagsisipagsayawan.
Mangagsipagpakabutimangagsisipagpakabuti.
Mangagsipagpatibulosmangagsisipagpatibulos.

3. Ang lahat ng mga pangbadyang saklaw ng mga tun-
tunin ng ikatlong panahunan ng mga MA, MAG, MANG
ayon sa talaan ng mga panglaping ilinahad sa ilalim nito
ay pawang may tingig na gumaganap.

4. Liban sa mga pangbadyang gumagamit ng panglaping
mapasa, ang lahat ng ibang natatala sa panglaping saklaw
ng ikatlong panahunan ng MA, MAG, MANG ay pawang
gamit sa kailanang marami lamang.

D. Ang mga Pangbadyang IN

Ang ikatlong bahaging ito ng mga pangbadyang Tagalog
ay tinatawag na mga pangbadyang IN sa dahilang ang
bawat isang pangbadyang nasasaklaw ng bahaging ito ay
gumagamit ng IN maging pang-unang-lapi (in-), pang-git-
nang-lapi (-in-), o pang-dulong-lapi (-in).

Ang mga pangbadyang IN ay mayroong dalawang paraan
ng pagpapanahon na ngangalanan nating Una at Ikalawang
Panahunan ng mga Pangbadyang 1N. Katulad ng mga
panahunan ng mga pangbadyang MA, MAG, MANG, ang
bawat panahunan ng mga pangbadyang IN ay may kani-
kanyang talaan ng mga panglaping saklaw ng sariling tun-
tunin.


31

Unang Panahunan ng IN

1. Ang mga panglaping natutungod at nalalakip sa ilalim
ng mga tuntunin ng unang panahunan ng mga pangbad-
yang IN ay ang mga sumusunod:

(1) -an, hatulan, sigdwan.

(2) hian, himidmulan, hinukuhan.

(3) i-, ihabol, iabot.

(4) -in, pulutin, galitin.

(5) kaan, kalimutan, kagalakan.

(6) kain, kasamahin, katulungin.

(7) main, masamain, mabutihin.

(8) pagingin, paging-dapatin.

(9) isa-, isagawa, isa-Tagalog.

(10) gain, ganituhin, ganiyanin.

2. Ang unang panahunan ng mga pangbadyang IN sa
ayos panghiwatig ay ginaganap sa pamamagitan ng mga
sumusunod na tuntunin, ayon sa panahong kinauukulan.

Panahong Kasalukuyan: Isingit ang pang-gitnang-la-
ping IN sa pagitan ng unang katinig (eonsonant) at ng
kasunod na tinig (vowel) ng unang ayos (infinitive), at
saka idagdag ang boong unang ayos magmula sa unang
katinig na nasabi.

HatulanhlN ahatulan.

HimulmulanhlNihimulmulan.

ItamaitlNatama.

KalimutanklNakalimutan.

Isa-TagalogisINasa-Tagalog.

Kung ang panglapi ay nagdudulo ng -IN o -HIN, ang
dulong ito ay inaalis o linilibanan.

PulutinpINupulot.

KasamahinklNakasama.

MasamainmlNamasama.

Paging-dapatinpINapaging-dapat.

Ganituhin-glNaganito.

Kung ang pang-unang-laping ginamit ay I- na may ka-
sunod na tinig (gaya ng iabot, iugoy) o di kayay isang
pantig na nagsisimula sa H (gaya ng ihabol, ihambing,
ihinto), ang pagsisingit na binanggit sa itaas ay sa pagitan
ng I- at ng tinig o ng H, at ang isisingit ay NI sa halip na
IN, na pinasusundan ng pagdadalawa ng pantig na kasunod
(ng tinig o ng pantig na may H).


32

labotiNIaabot.

IugoyiNIuugoy.

IhaboliNIhahabol.

IhambingiNIhahambing.

IhintoiNIhihinto.

Gayon man, sa mga pangbadyang katulad ng ihabol,
ihambing, at ihinto ay maaaring ilapat ang unang tuntunin.
Halimbawa: ihlNahabol, ihlNahambing, ihlNihintobaga-
mat ang mga ito ay hindi kasing husay pakinggang ka-
tulad ng inihahabol, inihahambing, at inihihinto.

Panahong Nakaraan: Ismgit lamang ang IN o NI ayon
sa mga tuntuning nasa-ilalim ng panahong kasalukuyan
sa unang ayos ng pangbadya. Alisin din ang pangdulong
-IN.

Hatulanhinatulan.

Himulmulanhinimulmulan.

Itamaitinama.

Kalimutankinalimutan.

Isa-Tagalogisina-Tagalog.

Pulutinpinulot.

Kasamahinkinasama.

Masamainminasama.

Paging-dapatinpinaging-dapat.

Ganituhinginanito.

Iabotiniabot.

Iugoyiniugoy.

Ihabolinihabol (ihinabol).

Ihambinginihambing (ihinambing).

Ihintoinihinto (ihininto).

Panahong Darating: Pagdalawahin ang unang pantig
ng unang ayos ng pangbadya. Kung ang panglapi ay nag-
sisimula sa I-, ang dapat pagdalawahm ay ang susunod na
pantig sa I-. (Ang pangdulong -IN o -HIN ay hindi inaalis
sa panahong darating).

Hatulanhahatulan.

Himulmulanhihimulmulan.

Itamaitatama.

Kalimutankakalimutan (kalilimutan).

Isa-Tagdlogisasa-Tagalog.

. Pulutinpupulutin.

Kasamahinkakasamahin.

Masamainmamasamain.

Paging-dapatinpapaging-dapatin (pagiging-dapatin).
Ganituhingaganituhin.

Iabotiaabot.

Iugoyiuugoy.


33

Ihabolihahabol.

Ihambingihahambing.

Ihintoihihinto.

3. Ang mga may panglaping kaan at pagingin ay may
ibang paraan ng panahunan sa panahong darating: ang
pagdadalawa sa ikalawang pantig ng unang ayos ng pang-
badya.

Kalimutankalilimutan (kakalimutan).

Paging-dapatinpagiging-dapatin (papaging-dapatin).

4. Ang lahat ng mga pangbadyang saklaw ng panahu-
nang ito (unang panahunan ng IN) ay pawang may tingig
na may ginaganapan.

Ikalawang Panahunan ng IN

1. Ang mga panglaping natutungod at nalalakip sa ila-
lim ng mga tuntunin ng ikalawang panahunan ng mga
pangbadyang IN ay ang mga sumusunod:

(1) Ika-, ikabuti, ikabuhay.

(2) Ikahi-, ikahimatong, ikahimaling.

(3) Ikapa-, ikapahamak, ikapasigaw.

(4) Ikapag-, ikapaghusay, ikapagsakit.

(5) Ikapaghi-, ikapaghilura, ikapaghimutok.

(6) Ikapagka-, ikapagkasundo, ikapagkatagpd.

(7) Ikapagpa-, ikapagpabiti, ikapagpakuha.

(8) Ikapagpahi-, ikapagpahinguto, ikapagpahinuko.

(9) Ikapang-, ikapanglambot, ikapangdiri.

(10) Ikapanghi-, ikapanghilakbot, ikapanghilabo.

(11) Ipa-, ipagamot, ipasampay.

(12) Ipag-, ipagsama, ipagkalat.

(13) Ipagan, ipagtulakan, ipagsambulatan.

(14) Ipaghi-, ipaghimulmol, ipaghiganti.

(15) Ipagka-, ipagkapuri, ipagkanuld.

(16) Ipagpa-, ipagpatiban, ipagpabukas.

(17) Ipagpaka-, ipagpakabuyo, ipagpakasulong.

(18) Ipagsa-, ipagsabula, ipagsawala.

(19) Ipahi*-, ipahinuko, ipahimaymay.

(20) Ipaka-, ipakataas, ipakabaon.

(21) Ipaki-, ipakidala, ipakilagay.

(22) Ipakihi-, ipakihilamos, ipakihilabos.

(23) Ipakihian, ipakihimulmulan, ipakihinukuhan.

(24) Ipakipa-, ipakipasulat, ipakiparinig.

(25) Ipakipaan, ipakipatingnan, ipakipatamdan.

(26) Ipakipag-, ipakipaglaban, ipakipaghukay.

(27) Ipakipagan, ipakipagpatitan, ipakipagawayan.

(28) Ipang-, ipanglunas, ipangbikas.


34

(29) Ipanghi-, ipanghimagas, ipanghinala.

(30) Ipangpa-, ipangpataan, ipangpamahid.

(31) Paan, patamaan, patunguhan.

(32) Kaan, kagalitan, katuwaan.

(33) Pahian, pahiniksihan, pahimulmulan.

(34) Pain, pasigawin, palapatin.

(35) Pahiin, pahimutukin, pahilahurin.

(36) Pagan, pagdamutan, pagtananan.

(37) Paghian, paghingaluan, paghinaingan.

(38) Pagin, pagdusahin, paghirapin.

(39) Paghiin, paghiratihin, paghikayatin.

(40) Pagkaan, pagkaguluhan, pagkarapaan.

(41) Pagkahian, pagkahilataan, pagkahilahuran.

(42) Pagpakaan, pagpakaabalahan, pagpakabuhusan.

(43) Pagpakahian, pagpakahimutukan, pagpakahinanaki-

tan.

(44) Pagpatian, pagpatiwakalan, pagpatibuhatan.

(45) Pagpatian, pagpatiwakalin, pagpatibuhatin.

(46) Pag-uman, pag-umiyakan, pag-sumigawan.

(47) Paka-, pakalalim, pakataas.

(48) Pakahi-, pakahimutok, pakahinaing.

(49) Pakaan, pakagalingan, pakasigawdn.

(50) Pakahian, pakahimutukan, pakahimulmulan.

(51) Pakain, pakabutihin, pakasamain.

(52) Pakahiin, pakahilahurin, pakahikayatin.

(53) Pakapaan, pakapatambakan, pakapatamaan.

(54) Pakapahian, pakapahinahunan, pakapahimaktulan.

(55) Pakapain, pakapalalimin, pakapagandahin.

(56) Pakapagan, pakapagtalunan, pakapagusapan.

(57) Pakapaghian, pakapaghinanakitan, pakapaghinaingan.

(58) Pakapagin, pakapaglakarin, pakapaghigain.

(59) Pakapaghiin, pakapaghilurain, pakapaghinagpisin.

(60) Pakapagkain, pakapagkaguluhin, pakapagkaindyin.

(61) Pakian, pakitulungan, pakihandugan.

(62) Pakihian, pakihilamusan, pakihimulmulan.

(63) Pakiin, pakidamputin, pakipuluputin.

(64) Pakihiin, pakihiniksikin, pakihimaymayin.

(65) Pakipaan, pakipasudan, pakipaabangan.

(66) Pakipahian, pakipahilabusan, pakipahilamusan.

(67) Pangan, panggalingan, panghawakan.

(68) Panghian, panghilamusan, panghilabusan.

(69) Pagsaan, pagsaulian, pagsahayupan.

(70) Pagsain, pagsapagungin, pagsahayupin.

(71) Papagin, papagsayawin, papagtulain.

(72) Papaghiin, papaghimutukin, papaghilamusin.

(73) Papagkain, papagkaguluhin, papagkagalitin.

2. Ang ikalawang panahunan ng mga pangbadyang IN
sa ayos panghiwatig ay ginaganap sa pamamagitan ng mga
sumusunod na tuntunin, ayon sa panahong kinauukulan:


35

Panahong Kasalukuyan: Ismgit ang pang-gitnang-la-
ping IN sa pagitan ng unang katmig at kasunod na tinig
ng unang anyo ng pangbadya, at saka pagkadalawahin ang
pantig na kasunod nito. Kung ang pang-dulong-lapi ay
IN o HIN, ito ay nawawala.

Ikabutiikinabubuti.

Ikahimalingikinahihimaling
Ikapahamakikinapapahamak
Ikapaghusayikinapapaghusay
Ikapaghimutokikinapapaghimutok
Ikapagkasundoikinapapagkasundo
Ikapagpabiliikinapapagpabili
Ikapanglambotikinapapaiiglambot
Ipagamotipinagagamot
Ipagsamaipinagsasama
Ipahinukoipinahihinuko
Ipakabaonipinakakabaon
Ipakidalaipinakikidala
Ipanglunasipinanglulunas
Patunguhanpinatutunguhan
Kagalitankinagagalitan
Pahimulmulanpinahihimulmulan
Pasigawinpinasisigaw
Pagdusahinpinagdudusa
Pagpakaabalahanpinagpapakaabalahan
Pakabutihinpinagkakabuti
Pakihanduganpinakikihandugan
Panghawakanpinanghahawakan
Pagsaulianpinagsasaulian
Papagsayawinpinapapagsayaw.

Panahong Nakaraan: Ismgit ang pang-gitnang-laping
IN katulad ng sa tuntunin ng panahong kasalukuyan. Li-
sanin din ang pangdulong IN.

Ikabutiikinabuti
Ikahimalingikinahimaling
Ikapahamakikinapahamak
Ikapaghusayikinapaghusay
Ikapaghimutokikinapaghimutok
Ikapagkasundoikinapagkasundo
Ikapagpabiliikinapagpabili
Ikapanglambotikinapanglamb ot
Ipagamotipinagamot
Ipagsamaipinagsama
Ipahinukoipinahinuko
Ipakabaonipinakabaon
Ipanglunasipinanglunas
Patunguhanpinatunguhan


36

Kagalitankinagalitan
Pasigawinpinasigdw
Pagdusahinpinagdusa
Pagsaulianpinagsaulian
Papagsayawinpinapagsayaw.

Panahong Darating.Pagdalawahin ang pantig na pi-
nagdalawa ayon sa tuntunin ng panahong kasalukuyan.
Ang pangdulong IN ay hindi dapat alisin sa anyo ng pang-
badya sa ilalim ng panahong ito.

Ikabutiikabubuti
Ikahimalingikahihimaling
Ikapaghimutokikapaghihimutok
Ikapagkasundoikapagkakasundo
Ikapanglambotikapanglalambot
Ipahinukoipahihinuko
Patunguhanpatutunguhan
Kagalitankagagalitan
Pakabutihinpakakabutihin
Pakihanduganpakikihandugan
Panghawakanpanghahawakan
Pagsaulianpagsasaulian
Papagsayawinpapagsasayawin.

3. Ang mga pangbadyang saklaw ng mga tuntunin ng
ikalawang panahunan ng IN ay pawang may tingig na may
ginagampanan.

E. MGA KAKAIBANG ANYO NG PANGBADYA

Sa trnang ayos (infinitive) ng mga pangbadyang Tagalog
ay mayroong mga kakaibang kayarian. Ang katangiang
ito ay maaari nating bahaginin sa tatlong uri:

(a) Ang paguulit ng unang dalawang pantig ng ugat
na kakabit ng panglapi (2-pu), na kung magkaminsay
nakakasama ang pang-unang-lapi; at

(b) ang paguulit ng unang pantig lamang ng ugat (i-pu),
at kung magkaminsay nakakasama ng pang-unang-lapi
(l-pbu), at

(d) ang paguulit ng dalawang huling pantig ng pang-
lapi (2-h).

Ang mga kakaibang kayariang ito ay nalalakip sa mga
sumusunod na talaan, ayon sa panahunang kanilang kina-
uukulan.

(I) Tanging Panahunan ng UM

(1) UM at 2-pu. Dumungawdungaw.

(2) Dalawang pangbadyang pinagkabit. Lumubog-umul-

p6t.


37

(II) Unang Panahunan ng MA, MAG, MANG

(1) Ma- at 2-pu. Matisodtisod.

(2) Maan at 2-pu. Matamatamaan.

(3) Mag- at 1-pu. Magsusulat.

(4) Mag- at 2-pu. Maglakadlakad.

(5) Magan at 2-pu. Magbahaybahayan.

(6) Mai- at 2-pu. Maitulaktulak.

(7) Maipa- at 2-pu. Maipalinislinis.

(8) Maipag- at 1-pu. Maipagsisigaw.

(9) Maipag- at 2-pu. Maipagdaladala.

(10) Maka- at 2-pu. Makasigawsigaw.

(11) Makapag- at 1-pu. Makapagbubulong.

(12) Makapag- at 2-pu. Makapagsayawsayaw.

(13) Makapagan at 2-pu. Makapagsdlisdlitaan.

(14) Makapang- at 1-pu. Makapangbubulisik.

(15) Makapang- at 2-pu. Makapang-gamot-gamot.

(16) Mapa- at 2-pu. Mapaliwdliwanag.

(17) Mapaan at 2-pu. Mapaalaalalahanan.

(18) Mang- at 1-pu. Mangdidilat.

(19) Mang- at 1-phu. Mangdamandaya.

(20) Mang- at 2-pu. Mangdayadaya.

(21) Manga- at 2-pu. Mangabulokbulok.

(22) Mangag- at 1-pu. Mangagtatarang.

(23) Mangag- at 2-pu. Mangagkitakita.

(24) Mangagan at 2-pu. Mangagdatingdatingan.

(III) Ikalawang Panahunan ng MA, MAG, MANG

(1) Maghi- at 1-phu. Maghiwahiwalay.

(2) Maghian at 1-phu. Maghimahimagsikan.

(3) Magka- at 1-phu. Magkagukagulo.

(4) Magkaan at 2-pu. Magkatapattapatan.

(5) Magkapang- at 1-phu. Magkapangdapangddli.

(6) Magkapa- at 1-phu. Magkapanapanabay.

(7) Magma- at 1-phu. Magmatamatapang.

(8) Magmaka- at paguulit ng dalawang huling pantig ng

pang-unang-lapi (2-h). Magmakamakaamo.

(9) Magpa- at 2-phu. Magpagdpagawa.

(10) Magpaka- at 2-pu. Magpakasirasira.

(11) Magpakum- at 2-h. Magpakupakumbaba.

(12) Magpahi- at 2-h. Magpahipahinguto.

(13) Magpahi- at 1-phu. Magpahinuhinuko.

(14) Magpati- at 2-h. Magpatipatiwakal.

(15) Magpatian at 1-phu. Magpatiwatiwakalan.

(16) Magsa- at 1-phu. Magsapasapagong.

(17) Magsaan at 1-phu. Magsapasapagungan.

(18) Magsipag- at 2-pu. Magsipaglinislinis.

(19) Magsipagpa- at 1-phu. Magsipagpagapagawa.

(20) Magsipagpahi- at 2-h. Magsipagpahipahimakas.

(21) Magsipagan at 2-pu. Magsipaglampaslampasan.


38

(22) Magsipagpaan at 2-pu. Magsipagpagandagandahan.

(23) Magum at 1-phu. Mag-umi-umiyak.

(24) Mahi- at 1-phu. Mahinahinagap.

(25) Mahian at 1-phu. Mahimuhimutukan.

(26) Makahi- at 1-phu. Makahilahilagpos.

(27) Makapaghi- at 1-phu. Makapaghinihininga.

(28) Makapaghian at 1-phu. Makapaghimahimakasan.

(29) Makapanghi- at 1-phu. Makapanghiluhilura.

(30) Makapagpa- at 1-phu. Makapagpadapadala.

(31) Makapagpa- at 2-pu. Makapagpakuhakuha.

(32) Makapagpaka- at 2-pu. Makapagpakadumugdumog.

(33) Makapagpakahi- at 1-phu. Makapagpakahilahilahod.

(34) Makapagpahi- at 1-phu. Makapagpahimahimala.

(35) Maki- at 2-pu. Makitiratira.

(36) Makihi- at 1-phu. Makihinuhinuko.

(37) Makipag- at 2-pu. Makipagusapusap.

(38) Makipagan at 2-pu. Makipagpalitpalitan.

(39) Makipaghi- at 1-phu. Makipaghimuhimulmol.

(40) Makipaghian at 1-phu. Makipaghinguhingutuhan.

(41) Mapahi- at 1-phu. Mapahimahimagas.

(42) Mapapag- at 2-pu. Mapapagaral-aral.

(43) Mapapaghi- at 1-phu. Mapapaghilahilamos.

(44) Mapagan at 2-pu. Mapagtanimtaniman.

(45) Manghi- at 1-phu. Manghimahimasok.

(46) Masa- at 2-pu. Masa-ilailalim.

(47) Mapasa- at 2-h. Mapasapasa-Maynila.

(IV) Ikatlong Panahunan ng MA, MAG, MANG

(1) Mangagsi- at 1-pu. Mangagsitatakbo.

(2) Mangagsi- at 2-pu. Mangagsi-iyak-iyak.

(3) Mangagsi- at 1-phu. Mangagsihiwahiwalay.

(4) Mangagka- at 1-phu. Mangagkagukagulo.

(5) Mangagkaan at 2-pu. Mangagkalipunlipunan.

(6) Mnagagsipag- at 2. Mangagsipaglabaslabas.

(7) Mangagsipaghi- at 1-phu. Mangagsipaghimuhimulmol.

(8) Mangagsipagka- at 1-phu. Mangagsipagkaikaingay.

(9) Mangagsipagan at 2-pu. Mangagsipagsulputsulpu-

tan.

(10) Mangagsipaghian at 1-phu. Mangagsipaghimuhimu-

tukan.

(11) Mangagsipagpa- at 1-phu. Mangagsipagpabipabili.

(12) Mangagsipagpa- at 2-pu. Mangagsipagpakuhakuha.

(13) Mangagsipagpaka- at 2-h. Mangagsipagpakapakabuti.

(14) Mangasipagpati- at 2-h. Mangagsipagpatipatibuhat.

(15) Mangagsipagpati- at 1-phu. Mangagsipagpatibutibulos.

(V) Unang Panahunan ng IN

(1) -an at 2-pu. Hatulhatulan..

(2) Hian at 1-phu. Himuhimulmulan.

(3) I- at 2-pu. Ihabolhab6l.


39

(4) -in at 2-pu. Pulutpulutin.

(5) Kaan at 1-phu. Kalikalimutan.

(6) Kain at 1-phu. Kasakasamahin.

(7) Main at 1-phu. Masamasamain.

(8) Pagingin at 2-pu. Paging-dapat-dapdtin.

(9) Isa- at 1-phu. Isagasagawa.

(10) Gain at 1-phu. Ganiganituhin.

(VI) Ikalawang Panahunan ng IN

(1) Ika- at 2-pu. Ikabutibuti.

(2) Ikahi- at 1-phu. Ikahimahimatong.

(3) Ikapa- at 1-phu. Ikapahapahamak.

(4) Ikapag- at 1-phu. Ikapaghupaghusay.

(5) Ikapag- at 2-pu. Ikapaghusayhusay.

(6) Ikapaghi- at 1-phu. Ikapaghimuhimutok.

(7) Ikapagka- at 1-phu. Ikapagkasukasundo.

(8) Ikapagka- at 2-pu. Ikapagkasundo-sundd.

(9) Ikapagpa- at 1-phu. Ikapagpabipabiti.

(10) Ikapagpa- at 2-pu. Ikapagpabitibiti.

(11) Ikapagpahi- at 1-phu. Ikapagpahingu-hinguto.

(12) Ikapang- at 1-pu. Ikapanglalambot.

(13) Ikapang- at 1-phu. Ikapanglapanglambot.

(14) Ikapang- at 2-pu. Ikapanglambotlambot.

(15) Ikapanghi- at 1-phu. Ikapanghilahilakbot.

(16) Ipa- at 1-phu. Ipagapagamot.

(17) Ipu- at 2-pu. Ipagamotgamot.

(18) Ipag- at 1-phu. Ipagsapagsama.

(19) Ipag- at 2-pu. Ipagsamasama.

(20) Ipag- at 1-pu. Ipagsasama.

(21) Ipagan at 2-pu. Ipagtulaktulakan.

(22) Ipagan at 1-phu. Ipagtupagtulakan.

(23) Ipaghi- at 1-phu. Ipaghigahiganti.

(24) Ipagka- at 1-phu. Ipagkapukapuri.

(25) Ipagka- at 2pu. Ipagkapuripuri.

(26) Ipagpa- at 1-phu. Ipagpatipatiban.

(27) Ipagpa- at 2-pu. Ipagpabukasbukas (ipagpabukasbu-

kas).

(28) Ipagpaka- at 2-pu. Ipagpakabuyobuyo.

(29) Ipagsa- at 1-phu. Ipagsabusabula.

(30) Ipagsa- at 2-pu. Ipagsabulabuld.

(31) Ipahi- at 1-phu. Ipahinuhinukd.

(32) Ipaka- at 2-pu. Ipakabaonbadn.

(33) Ipaki- at 2-h. Ipakipakidala.

(34) Ipaki- at 2-pu. Ipakidaladala.

(35) Ipakihi- at 1-phu. Ipakihilahilamos.

(36) Ipakihian at 1-phu. Ipakihimuhimulmulan.

(37) Ipakipa- at 1-phu. Ipakipasupasulat.

(38) Ipakipa- at 2-pu. Ipakipasulatsulat.

(39) Ipakipaan at 1-phu. Ipakipatapatamaan.

(40) Ipakipaan at 2-pu. Ipakipatamatamaan.


40

(41) Ipakipag- at 1-phu. Ipakipaglapaglaban.

(42) Ipakipag-at 2-pu. Ipakipaglabanlaban.

(43) Ipakipagan at 1-phu. Ipakipagpalipalitan.

(44) Ipakipagan at 2-pu. Ipakipagpalitpalitan.

(45) Ipang- at 1-phu. Ipangbipangbikas.

(46) Ipang- at 2-pu. Ipangbikasbtkas.

(47) Ipanghi- at 1-phu. Ipanghimahimagas.

(48) Ipangpa- at 1-phu. Ipangpatapataas.

(49) Ipangpa- at 2-pu. Ipangpataastaas. >

(50) Paan at 1-phu. Patapatamaan.

(51) Paan at 2-pu. Patamatamaan.

(52) Kaan at 1-phu. Kagakagalitan.

(53) Pahi-an at 1-phu. Pahinihiniksikan.

(54) Pain at 1-phu. Pasipasigawin.

(55) Pain at 2-pu. Pasigawsigawin.

(56) Pahiin at 1-phu. Pahimuhimutukin.

(57) Pagan at 1-phu. Pagdapagdamutan.

(58) Pagan at 2-pu. Pagdamudamutan.

(59) Paghian at 1-phu. Paghingahingaluan.

(60) Pagin at 1-phu. Pagdupagdusahin.

(61) Pagin at 2-pu. Pagdusadusahin.

(62) Paghiin at 1-phu. Paghikahikayatin.

(63) Pagkaan at 1-phu. Pagkagukaguluhan.

(64) Pagkahian at 1-phu. Pagkahilahilataan.

(65) Pagpakaan at 2-pu. Pagpakaabaabalahan.

(66) Pagpakahian at 1-phu. Pagpakahimuhimutukan.

(67) Pagpatian at 2-h. Pagpatipatiwakalan.

(68) Paguman at 1-phu. Pag-umi-umiyakan.

(69) Paka- at 2-pu. Pakalalimlalim.

(70) Pakahi- at 1-phu. Pakahimuhimutok.

(71) Pakaan at 2-pu. Pakagalinggalingan.

(72) Pakahian at 1-phu. Pakahimuhimutukan.

(73) Pakain at 2-pu. Pakabutibutihin.

(74) Pakahiin at 1-phu. Pakahilahilahurin.

(75) Pakapaan at 1-phu. Pakapatapatambakan.

(76) Pakapaan at 2-pu. Pakapatambdktambakan.

(77) Pakapahian at 1-phu. Pakapahinahinahunan.

(78) Pakapain at 1-phu. Pakapalapalalirriin.

(79) Pakapain at 2-pu. Pakapalalimlalimin.

(80) Pakapagan at 1-phu. Pakapagtapagtalunan.

(81) Pakapagan at 2-pu. Pakapagtalutalunan.

(82) Pakapaghian at 1-phu. Pakapaghinahinaingan.

(83) Pakapagin at 1-pu. Pakapagtatakbuhin.

(84) Pakapagin at 1-phu. Pakapagtapagtakbuhin.

(85) Pakapagin at 2-pu. Pakapagtakbutakbuhin.

(86) Pakapaghiin at 1-phu. Pakapaghinahinagpisin.

(87) Pakapagkain at 1-phu. Pakapagkagukaguluhin.

(88) Pakian at 2-pu. Pakihanduhandugan.

(89) Pakihian at 1-phu. Pakihildhilamusan.

(90) Pakiin at 2-pu. Pakidamputdamputin.

(91) Pakihiin at 1-phu. Pakihimahimaymayin.


41

(92) Pakipaan at 1-phu. Pakipasupasundan.

(93) Pakipaan at 2-pu. Pakipasundansundan.

(94) Pakipahian at 1-phu. Pakipahildhilabusan.

(95) Pangan at 1-phu. Panghapanghawakan.

(96) Pangan at 2-pu. Panghawakhawakan.

(97) Panghian at 1-phu. Panghildhilamusan.

(98) Pagsaan at 1-phu. Pagsausaulian.

(99) Pagsaan at 2-pu. Pagsahayuphayupan.

(100) Pagsain at 1-phu. Pagsapasapagungin.

(101) Pagsain at 2-pu. Pagsapagungpagungin.

(102) Papagin at 1-phu. Papagsapagsayawin.

(103) Papagin at 2-pu. Papagsayawsayawin (papagsa-

yaw-sayawin).

(104) Papaghiin at 1-phu. Papaghimuhimutukin.

(105) Papagkain at 1-phu. Papagkagukaguluhin.

F. MGA PANTIG NA KINIKITIL

Malimit mangyaring sa ating pagsasalita at maging sa
pagsulat man ay may mga pangbadya tayong ginagamit na
sa biglang tingin ay maaaring sabihing hindi nasasaklaw
ng ating mga tuntuning tinukoy dito.

Halimbawa:

Ibig ko ang pansit.

Gusto mo ba ng bagong bard?

Nais kong marinig sana ang isang awit.

Muha ka nga ng isang akldt.

Sa mga pahayag na ito, ang mga salitang ibig, gusto, nais,
at muha ay pawang pangbadya. Subalit waring ang mga
ito, dahil sa kanilang anyo, ay hindi nasasaklaw ng ating
mga tuntunin. Wari ang sabi ko, sapagkat ang katoto-
hanan ay saklaw din sila kung isasaalang-alang natin na sa
ating pananalita ay malimit tayong magpaikli ng bigkas.

Ang ibig na Ibig ko ang pansit ay galing sa panahong
kasalukuyan ng pangbadyang ang unang ayos (infinitive)
ay ibigin. Ano ang anyong pangpanahong kasalukuyan
ng ibigin? Iniibig.

Samakatwid, ang tumpak na pahayag ay: Iniibig ko
ang pansit. Subalit ito ay pinaiikli natin sa pamamagitan
ng pagkitil sa dalawang unang pantig na ini. Kaya: Ibig
ko ang pansit.

Gayon din ang gusto at nais. Galing sa ginugusto at
ninanais. Ang muha ay galing sa kumuha, anyo ng pang-
badya sa ayos pang-utos. (Imperative mood.)

Sa ilalim naman ng kabatasan ng mabuting pagbigkas
ay may mga pantig rin tayong kinikitil, lalu kung ang


42

isang pangbadya ay nagdudulo ng -an o -in. Ang malimit
kitilin sa kalagayang ito ay mga tinig (vowel). Naririto
ang isang maikling talaan:

alaalahanin .....................................

alagatain ..........................................

alamin ..........................................

maalaman ........................................

pakialaman.......................................

alisan ..........................................

alisin ...........................................

maalisan ....................................................

paalisin.........................................

anohin .................... ..... ...... .................

batahin..........................................

bihasahin ....................... ..........................

bukahin ......................... ...........................

bukasan .........................................

bukasin .........................................

dakipin .........................................

dalahan ............................................ .......,

dalahin..........................................

damitan ......... .. .................................... ..

damitin..........................................

dapaan...........................................

datingan ........................................

maratingan ......................................

dumihan .........................................

parumihin........................................

gabihin..........................................

gataan ..........................................

halinhinan ......................................

hatiran .........................................

pahatirin ;......................................

hibasan..........................................

higaan...........................................

pahigain ........................................

higitan ......................... .............

higitin .........................................

hihipan ........... ............. ............................

hihipin .........................................

hingian ..................................................

hingiin .........................................

ibisan ... ............... ............. .....................

ibisin ..........................................

igiban ......................................... ...............

igibin ..........................................

paigibin ........................................

kalabitin .......................................

kilalanin .......................................

alalahanin

alagatin

almin

maalman

pakialman

alsan

alsin

maalsan

paalsin

anhin

bathin

bihasnin

bukhin

buksan

buksin (buksi)

dakpin

dalhan

dalhin

damtan

damtin

dap-an

datnan

maratnan

dumhan

parumhin

gabhin

gat-an

halinhan

hatdan

pahatdin

hibsan

hig-an

pahig-in

higtan

higtin

hipan

hipin

hing-an

hing-in

ibsan

ibsin

igban

igbin

paigbin

kalbitin

kilanlin


43

kuhanan ......

kuhanin ......

labasan.......

palabasin.....

lakihan.......

palakihin ....

ligisin ......

lugurin ......

kaluguran ....

palitan ......

pagpalitin ...

pagpalitpalitin

patiran ......

patirin.......

pigilan ...........

pigilin ......

putulan ......

putulin.......

samain........

masamaan .....

masamain .....

tabaan .......

patabain .....

tabasan ......

tabasin ......

talikuran.....

tikiman ......

patikiman ....

patikimin ........

tinginan .....

patinginan ...

patinginin ...

tubusin.......

upuan ........

paupuin ......

walain .......

mawalaan .....

walisan.......

papagwalisin ..

... kunan

... kunin

... labsan

.. palabsin

... lakhan

... palakhin

... ligsin

... lugdin

... kalugdan

... paltan

... pagpaltin

... pagpaltinpaltin

... patdan

... patdin

... piglan

- piglin
putlan

.. putlin
... sam-in
... masam-an

- masam-in
... tab-an

.. patab-in
... tabsan
... tabsin
... talikdan
.. tikman
... patikman
.. patikmin
... tingnan
... patingnan
... patingnin
... tubsin
... up-an
.. paup-in

- wal-in

... mawal-an
.. walsan
u papagwalsin.

IV. PANGHULING SALITa

Bago bigyang wakas ang panayam na ito ay tulutan
ninyong uburin ko ang diwa ng mga bagay-bagay na ilina-
had sa pagsusuri tungkol sa panahunan ng mga pangbad-
yang Tagalog.

Una: Ang kabuuan ng mga panglaping itinala ko sa
boong panayam na ito ay 371,168 ang lantay na pangla-
ping ikinakabit sa mga ugat na hindi nagbabago, at 203
ang mga unang ayos ng panglapi at ugat na may kakaibang
anyo.


44

Ikalawa: Sa panahunan ng mga pangbadyang Tagalog
ay walang kinalaman sa pagbabago ng mga anyo ang tina-
tawag na tingig (voice), ayos (mood), kausapan (person),
at kailanan (number). Ang tanging may kinalaman sa
pagbabago ng anyo ng pangbadya ay ang panahon (tense)
at dahil dito kaya PANAHONAN ang katawagan kong
ginamit sa pagtutumbas sa conjugacion sa Tagalog.

Ikatlo: Na aanim lamang ang paraan ng panahunan ng
mga pangbadyang Tagalog, at sa anim na paraang ito ay
maaari nating ipailalim ang alin mang pangbadyang Tagalog
kung papanahunin din lamang.

Ikapat: Ang lahat ng mga pangbadyang Tagalog ay ma-
aari nating pagbukudbukurin, upang madaling mawatasan
at maalwang mapag-aralan, sa tatlong tumpok,ang mga
pangbadyang UM sa unang tumpok, ang mga pangbadyang
MA, MAG, MANG sa ikalawang tumpok, at ang mga
pangbadyang IN sa ikatlong tumpok. Ang mga UM ay
may iisang paraan ng panahunan, ang mga MA, MAG,
MANG ay may tatlo, at ang mga IN ay may dalawa.

Nais ko ring itala rito na ang 371 uri ng mga pangbad-
yang ilinahad ko ay maaari pa marahil madagdagan. Kai-
pala ay marami sa mga nakikinig sa akin ang magkakahibg
na magpatuloy sa akin nang nagawang pagsaliksik, at hari
nawang sa ngalan ng ating dakilang wika ay makarating
tayo sa sandaling ang ningning ng Wikang Pangbansang
Pilipino ay boong dalisay na nakadambana sa pusd ng
lahat at bawat isang mamamayan sa Perlas ng Silangan.

BILANG NG ANYO NG MGA PANGBADYANG
TAGALOG

Paraan ng panahunan Anyong lantay Anyong kakaiba Kabuuan
UM 2 2 4
Unang MA, MAG, MANG.... 17 24 41
Ikalawang MA, MAG, MANG 52 47 99
Ikatlong MA, MAG, MANG.. 14 15 29
Unang IN 10 10 20
Ikalawang IN 73 105 178
Mga kabuuan 168 203 371

O






Full Text

PAGE 4

!"#$%&%

PAGE 5

'($$) !"#"$"$"%#"#!"&'"("!)#"*"+"&#&"&"$"#&&",$"#&#""#&%$#&$!#")"#%-$.%-/#"#&'"#+"#&'$"0"#"#"&("("1*"#"#""#&2'"#&",&"$&"#&0"&#&)"$&"##&2'"#&"03"#)"1()""(#&"+"#"$#)%#1)"0%#&'"*#&%"##&2'"#&"03"#)""+0"+#"&3"$(")""'##"0"+##"#&#"!"$03"&#""'$"(#"0"!"&,"""$"##&"&"$&'"+#"&("'")"3$)#&0"+'"(*""(($"!""'4+#"!"*+")"!"&'",'"&"5"1'#&%"#1"*$)"($"3"&"'"04+#"%#"*"#)""0#&(%#&'%$# "("!%5"(%0"*0'"'6#&%#4(##&($"#"$$0%($0%("#'#")"#&*"!##"#"!"#"')")$1#&"(#%&(#&%"##")-+""+0"+#"'#&#"3(#")"#&*#"("#&3"("#&,3"("""$5"$")"#&!"&0%0%'*"0"$#)"(0"')&"#&3*)0"3#"#&0&"&"$"53%*"+"#&0&"0"(""("#&'"#+"#&#"+##&)"#&0"("$#"(0""&"!)"!"&,"""$")"#1"$#&+"#"+#"&)#&"#&*"#&"1'#&)+""+0"'$"$"1"*$)""#&3#"("#&'"*""!'##"+)+"+"#&0")")"3#&7)0!"(-8"+"#&#"'"%&"$"##""+3#&+"#"'#&"0#&"(#%&(#")-+"#&!"&'"'"("##"!"'$"$""')"#")"3#&3#"("9#1'#"'%*""&"1"#&'"#+"#&!"#&"$"##&%#4(##&0")"3#-+"#""#&3,#"("#&+"#"+)+"#&0"+'"(*"#&7%#1"0-#("$"&",$&8#+"#&"'$"(#"#"3"$(")""'#"(#"&#&1"*$"##&"'#&($"!"&'"*+""+$"$1!"#&#"&)#&"#&"'#&*"#&"1#"0"'!"&,%)"!)"3"&#&'"'$"$""&%)"!'"0#&$"#&)"#1"$"(0")")"3'#""#&"0#&)"$,(""#"+#"!"'"&"&'"("!)##"+*#1'#")+"#"'(""(*#1'#"#"'"("&!#&0%$&%#4(##&)")"0&"""5#"#"'"""#"+)#"3)""'##"(#%&(

PAGE 6

:-+"#""'"5"#&#""(")"#&0"&!"'$"$")"0"&!",#"+"0#&"+#&""5#"("+"0"#&*#10"""#&(%0"#&&"+&"&"5#'"#&0"'"'"+"#"0"&!"'$"$")"#+)"0"+'"(*"#&"#&7%#1"0-#("$"&"$&8+""+'")"$%'%+"#&#"&(%(%#&#&&$-))"#;-)1"1#&"#(0")+""+)%0%)%$"()"7"!*-8"(3"!"#&0&"!"*"+"&"#&#&&$-)&%#4(3"&)+"#"&)%$"()"#&&$-)"+#)""'#&3"$(""+3*")"#")+")""&"$&"(#"&$"(*"$"##"0"##&0&"(%$")")"$#&2'"#&)+""+3*")"#")"2'"#&#&&$-)"+$"$#&#"&,)%0'"!)+"#"0"&""$#&2'"#&"&"$&)"!$#&#&'"#+"#&#")"#&"0")"3&"1"(<"0"=-%(=-0#"#"#&"#3"##&'"#+"#&#"!"&,""$"#)"'"#+"#&"0""+)+"#+"#&!#%*%#"#)"!"&&"5"#&'"#+"#&7%#1"0-#("$"&"$&8"+#!")+"#&3"#&"'$"(#"0"$"!("(*"#1"#"#&!"$$03"&"#&!#"0"&"("##+"#&7#&*%$%&"#"##&0&""$("#&"&"$&8('%#&'"0#&0&"("&"%"##&2'"#&"03"#)""#&*#10"&0"0"1"$"(0"&!"!"'")'"!"+#"#&"#&"#3"'#"'"0"+0"%%#"*"##+")"!"&+"#&)"#& ')#"#&"&"$&"'"#+"#&!"#"+"0#"33&'")##&"+#"+!#",#&"'1#+"#"!"$$5"#"&)""(#"#&"#0#"!"""##&7#>%&"=#8#&0&"3-3#&"&"$&"'"#+"#&"',$"(#"0"'"$"#'#"#&0"3"#&&("#&7%#1"0-#("$",&"$&8"+&%0"5"#")+"#&$"#&0&"!"#&%#"*#&*",$03"5"%!"#&!"(%#"+"#"#&'"#+"#&7(-"8&"+#"'4+1#"&""$#$"#&"##"$"$1#+"#&3%3%)%&#"#&"(#&!"#"#"3'#"0"("$)"#&0"&"&"#1"#&$*0#&2'"#"$"&(")"(1"*$)")+"4+("&""("#&"#"(("&""#"5"#!"#"0"#'"3"3"+"##&0&""3#0&""%-$"(3"!"#&0&"1"'$"#&$!#'"+"#"$%$%3)"#&"'#&!"&,")"#"3#&##&##&#+"#&)")"$"+)"+#"#&"#0#"!"""##&7#>%&"=#8#&3-3#&"&"$&&"'"3"3"+"#?"(#&!"'#&&"#"#&%#&)-$$""#&"#3"#

PAGE 7

'#*+)#&"'#&!")")"$"0"()"%!##&2'""()"'"#+"#&0")!"&#"!"#&%$"+!"(#&,!"(#&"((4+3#&("0,(0'#&)#")"3)"!"&'"4(#"("("#('#""#&"3"'#&)"$"+)"$"0"#&03#&'"5"$#&5'"""'#"+5"$"#&#"'"'"'$"$")"!"#('"#&"&"$&9#1"'0"&("("'"'%#&)"0&"#"''#&#&"+#)""'#"()"0&"("#&*#11%0"$(#&"+#"+0"+&"#&&"#(#&("##&?7@#)"#&"#3"#&+"##"*#1#"$"$"0"###0"#'%#&)""#(#%3%"##&$--&"("#"#&'"#+"#&'"'"+"#"#%!"#&!"*#(%$%("#&0"&3&"+#&!"#"+"0)"$"$0#&!"0"0"*"$"#&)"#&0"*"$"&"#&'"$!%#"#&'"(%$"1#&%!##&2'"A89#1')#))"#&)#0"#&0"&("##&#&&"#(",!"&'"4("'"#&%#"#&%#"#&'%0'$"$")"'"((*"#"#&*#1)"!"("#&"'#&'"%#%#&"#%!"#&0"!"3$"#&)"0&"#"&###�&"#&("$##&0&"!"#(")#&5'"#&1(4+#"'"!"&)"$("#""(0"&)")"$("!""0%0%*%#"#)"0"'"(51)""'#"#&%!##&2'"#&)"#&!%*%#"#&0"""#&0"!"(#&)"!"#&%#&%$%&)"'"!"*"0"'"#"("#&1"*$"#'%#&'"+"!"(#&,!"(#&"#&"'#&!")")"$"0"(()"#+#"0"#&#"&!"'"!"&1"(#"&!"'""3"$"#&1%0"$'"*(#"$"$"0"###+#&"#&0"&33&"+#&!",#"+"0"+)"#&("#&5"$"#&'")"+)"+"#"+3#&!"'%0,3"3""'#&*%0"*""!"(#"&!"!")"$"0"()"#+#&'",&"#1"*"#&$3$"#&!"#&&"0()"#+#&*"!"+(%$%("###+#&)"3*#'"&"1#""#&0&")")""1'(#&"+#"+3%#&"#&0&"!"&)")"$')'#")#0%$"##&"'#&"0"#&#"0"("+##!"#&("#&BC"("'#&)#"03("(!#"&!"(%$+1"*$)"!"&3&)"5'""(!"&'"0"*$&#)"&"5"#&!"&)")"$')'0%$"##&("#&

PAGE 9

" !""$"#0"#)"'")"+)"+"##&)"#&1"&1&'"!"&"#&)"#&(""+#"&!")'#&)"#&3"&#&!"&'%'%1#"*#1#")!"##&0&"!"#&%#"*#&0"%%##&)"$3#&)"#&3"#)""#&!"&'%'%#&("+!#"&'%'%$"#&"#&(,5"$""(*#1"&"1(#"("#&&"!"#(#"#&#"#&+"##&%#"'#&!")')"'"("&"$%&"#"#&"'#&!"##,5"$"#""#&$"*"(#&0&"!"#&3"1+"#&"&"$&"+0""",#&!"#"*%##)""#0#"!"""#$"0"#&"()"!"0"0"&,("##("+0"5"5"$"+"#&(#"("5"&)"")($"#&"()"#&$-)"+)"!"&'"4()"$3#&"#0#"!"#"*%#"#&"'#&3#"#&&("#&$"*"(#&0&"!"#&3"1+"#&"&"$&"+0"""#&!"#"*%###&3&$"#&!%#"#&)"#&!"#(")#&5'""+"'"+#"#&"#&""!#&%#"#&(%$&)"#&)"#&3"("#&0"#%,#%$"(#"'"(%$"1'#&3"3"&#&$%0"$"#("1)"!"#('"#&"&"$&"+"'"+#"**3"#&"("'"+0"#&0"#&(4+0&"0"#&)"$(")%3"$4(*#1"'"#&0"+*"5"'#&'"#$"#&0&"1$""(!"&'%'%1'"+"5"$""'#&0"&"&",5"'%#1"#&0"&()""#0"#&1"'"#&!"&!%#""(!"&(%$&)")"'"!5""+("$"&"#&#"'")")"'("("')""'##"#&!#"&1"#")"#&3%*"+)"!"#('"#"+*#1#"&**#"#"'('"##0"#"$"&"#&&"#+"#"#&3%*"+#&*#*$#&'$"0"#&)"0&"#"''#&#&"+#"()"0&"0"'"'"3")"#&!"#"+"0#"(!"&'"("!)"+'"#$"#&)%#&0"3%("#&"'#&0&""3"#&!"&$"$"*"1#"1(4+&"&"5#6)",)"*#"#&0&"!"&'%'%#&1(4+$#"$"#("1"(!"&'"("!)"+)"'")$"!%0%#""((%0%$&)""*",*"#1""'#&(%0%&#)""#0"#&'"("#%#&"#'%#&)"'"$"(0"+#0"#"&')0%$"#"#&(%#"+'#&!"#"+"0"+!"*#(%,$%("###+#&("$"'("#&"'#&!"&'$"$")"0&""#"+"0#"3#")")"%$5"&"#&$$"0##&'",D#&#-######E

PAGE 10

C "'1"#&0&"3"4(3"#&0"#%#%$"(#"!#"&'%#"#'#&"'#&0&"!"&'%'%#"#&%#")"$"*"("+"#&)#%$"(#&"'#&+%0"#&"0"#")-0#"#"#&"#3"##"!#"0"&"("##,+"#&#&("#&F"+#"("!)#+""#&!"&"""$#"()%3"$4(1"*$)"0%$#&!"&"""$"(!"&)%)%#&&#"5""#&$"3#&,"#0#"!"""##&"+#"!"%#(#+")"$"3#&1"$"5"'"+"4()#%$"(#+"%$"#&'"#+"#&"'$"("((4+!#"0"&"("##+"#&("+'"#+"#&#"("!)##&("#&C%$")"("#&"+0"&'"(%$#&#"'"0#&"'#&"0"#&#"&""$"(#"&)%)"0&"!"#"*%#"#&(*"#&&"#&)"##&("#&D3"&)%0",'"3$"#&3%*"+"#&0"*"$'#&0"&%$"#&"+0"+#&'"0#&)+"0#"!"""##&!"#"*%#"#%'$)"$"*"(#&0&"!"#&3"1+"#&"&"$&"&'"""##&1"$"5"#&("#0%$"#"#&0"0"("+"#&"'#&0"&%$"#&)""'#&!"&)%)%#&&#"5""+#"#&+",#&"#&)+"0#"#5"#"##&"'#&"0""+0"3"5")"#'!"#&1"$"5""0"'"(51##&$"3")'"#&%#"#&!"&$$03"&)""'#&"'$"(#"!#"0"&"("#'#& !"+#%'$'"#&$"*"(#&0&"!"#&3"1,+"#&"&"$&)"!(#&!"#"*%#"#"&'"$03"&#&"'#&"'$"("+#"&'"!"$"1"'#&0"&(%1#&"&"$&)")"#&!"#&$"#1-)#"3"3"&#&1"(#&)""(#&3"#)"+""+#""(")"#&0"&#&")"3"+"##&"#)-$"$"5&"##&"&#&)*""$3#&("($#&3%5"#"#&!"#&("+#"(%(#&0"&)"$("#&"&"$&"(&"+##"$"0"#&"#&'"#+"#&'"("$#%*"##"*#1)+"#"&'")+")"!"&,'"'"(%(#&0"&)"$("'%#1'"#+"#&!#"&)%"#&(#%')"'"#+"#&!(#&!"#"*%#"##&!"#&3"1+"#&"&"$&#&3%5"##&-!(+-03-#&("#&C"#&!"#&("+#"&!"*"(1)""'##&)"#&0"*"3"#&)%$"(#"1#"+!#"$5"#"&)""'##""#&1"$"5")""'#&!(#&!"""##&!"&!"!"#"*#)"0&"!"#&3"1+"#&"&"$&"+0"""#&!"&)"*#)"0"'"(51"#&!("+#"3"5")"#!"#&)"(#&"+#"#&"'#&$"$"*"1)"#+#&3$"#&"+"#&"#0#"!"#"*%#"##&0&"!"#&,3"1+"#&"&"$&)"$"0"()"!"&)%)%#&!"#&"'#&3#"#&&(%3"$4(*#1$"0"#&"#&"'#&"0""("#&!"#&$"#,1-)"#&"'#&!#"&'"'"%("#&"##&0"*"$"&"#&(%'$")#"

PAGE 11

((%#&'$)"!"#"*%#"##&0&""#&3"1+"#&"&"$&'%#10"+0&"3"!"#&1"!"('#&3"#&&(#1(#&!"""##&!"&"""$#&"'#&"0""+"'#&)#%#1G"$"$"#&3"&"4+"#&!"&)%$"(#&$"*"(#&!"#&$"!#&&"0()"!"#&3"1+"#&"&"$&)")"#&0%#(#&!$")#&!"!-$#"1("+#"((('#"#&!"""##&!"&!"!"#"*##&)"#&*"$03"5"#&!"#&3"1+""+"#(?7"#&$"!#&&"(#""&)"0" "5"()"#&!$")#&!"!-$"+0"+)"#&!"#&$"!"(0"+)"#&*"$03"5"""0#&!$")#&!"!-$"#&"'#&&#"0(#%'"#&#$#-"#"'("5#)",)"'"#&0&")"$("#&%&"(#"#"#!"(#&0&"!"#&$"!#&14+!#"$$5"#"&"(!#"&#%("#"(!#"&()"#'#&)",)"#&("$")""'#&0&"!$")#&!"!-$#"&,""$"#'#"#&% &'!&(!)*((+#-=$!-/"(0")%)'#&(#+"'#"$"*"(#&0&"!"#&$"!#&3&"+#!-/"+0"''(")""'#&0&"!$")#&!"!-$"#&"#&$"*"(#&("+#"3%'#""()""'#&"'"$-"+5"$"#""'#&!"#&$"!#&0"$$&5#"+)"'"'!#"&,3%'13%'1"#&0&"!"#&3"1+""+#)"!"&'"'"5"#&)#&!"#"*%#"##&!"&3%3%'13%'1#"("+*#10"0"'"$"#&&#"#"!#&"'#&+%0"#&0"&%$"#&"#&)+""+0"0"("+"'#"0"#"#&#"&3%'13%'1"+#)""'#&)"$#&!"&)%)%#&'#"$"3")"#0&"'"3,&"#"+"#&)#"3'#"#&!(#&!"""#!(#&3%'1#&!"&!"!"#"*##")"3'#&$"*"(#&0&"!"#&3"1,+"#&"&"$&)"!"&'"4()"5"'"+#"'%*"'#"#&$"*"("#&0&"0"""#&0"&#&!"#&$"!)"0&"!"#&,3"1+"#&"&"$&"+#0"#"+0"""#&"'"+0"&,'"0"$0"&'%$"#&)""'#&("$""#&&#"5"#&0&"("#&0")%"+0"""#&0"'"("&!)"!"&'"'"0"$#&(!"&'%'%$"#&#"("#&"'#&)%$"(#"#&!"#",+"0#"("+0%$"'#&#"&)%"((##&#"#''%#&0"+#&#"$$)"#"#&0&"!"#&$"!"+#!"!"'#&#"'("#&$"#!"%#&)%)%#'%$"+0""*$"+0"+#!"#%3"$4(*%0&(,'%0%$"#&)""'#&!"&""'"$""#&"$#0"#&!"#&$"!#&*#1#"$"$"'!)""'#&("$""#H"+0"""#&0"!")"$"$0#&"#0#"!"#"*%#"#&"'#&#*"*"#1&)"#+#&"+#

PAGE 12

B "0"'"(51"+"!"(#"'"(""#&!#"&'"'"%("#&"#'#&$3)""'#&!"#"+"0#"#&"+#"+3"3")"*#)"#+?#")-0#"#"#&"#3"#"#&"'#&+%0"#&0"&%$"#&6'"$"5""#&&&#"!"#&$"#1-)#&"#)-",&#&)*"6'"($)-=$!-/#&%!##&2'""('""!"()-1-"#,"'("5#&%#"'#&!")+")"!"&)%$"(#&!"#"+"0#"("+"#&&%0"0(#&0&"'"("5"&"#&")($"&"+"#&0&")"$("#&") "! $! !! $$!! $$! $$!"(3"4(3"!"%3"$4(#"#&0%$'#&3")"*#"#&%#"#&1"*##&!"#"+"0"(#"1#&'"#&"'#&)"$#&(#&"+"'"+#")"0""#)""'#&!"#&1#&!,#")+"'#&"#&&%0"0(#&0&"'"("5"&"#&$"#("+#""&"$&%3"$4()"!"""#&("+0"+#&)"#&0"$"'#&3",$"'1#&0&"'"("5"&"#&)""'#&"'"$""+(%0!"'"+0"""#&0"&#&$)+""+#)"!"&'%'%#&3"&"+"#"#&"#&#"#&+")""0#&1"$"5"#-1-#-#"*#1'"00"&'")%#1)")"$("#&!"#"*%#"#9#1)+"#"##5"$")"93$"#&"&"$&)""(*#1'#"0"#0"("#&&"!"#&'"#+"#&)",$("#&"+"!#"0"0"#*'')"0&"#"''#&#"'%#&)",'"$0"#"("+"5)$")""'#&0&"'"("5"&"#&&"&"0(#)"!"#"+"0#"("+)"'"#"#"(#(!"&,%)"!"#)"!"0"0"&("##&0&"!"*"+"&"#'"+#"##5"$""(%0"")""'#&'"+0"##"0"##")"'"+"0"#"##&5,'"#&"&"$&"+*#1("+0"#&"#&"$"#&"#&0"#&*"0)"0&"5'"#&3"#+"&"#&0&"'"("5"&"##&("#&#&)%$"###"(#"+"#&!"&'"'")%#1)")"#&'"("5"&"#&)"#&'!)")"#&'"$"&"+"#)"%!"+#)"0","0"+,")'#&!"&!"%#"#""#&!"#"+"0#"("+0"+("#&#&'#"$"0"#)"!"&$"$"*"1#&7"#0#"!"""##&!"#"*%#"##&0&"!"#&3"1+"#&"&"$&8)"#&'"("#&,"#&*#10"''(")""$#0"#&5'")"3#&)#%'3

PAGE 13

)"!"&'"4('%###"(#"#&")($"*"$03"5"#&!",#"*%#"#-").#&0&"!"#&3"1+"#&")($""+0"+0&"7<0")-&%$"-)8&"+"#&0&""+#)"0&"%$"#&* %!%3"$4(*#11""#1""#&!"#&3"1+"#&")($""#&0"+!"#"*%#"#&'"3"'"+)"* %!"+#1#)"#&$-),#"("5"&#"+"#&#"&1%1%$#&717)"'"#$"#&"#+)"$!!"($!$!$&%,#4(0""01#&!"#&3"1+"#&#&$-)"#&*#1#"&1%1%$)"&"#(#&!"""#"(%!"#&0"(%(%*"#"#&0&"("+'#"'"$"#&"#&)"%$%*#&)",)"""#0#"!"#"*%#"#&#*"*"#1&')"'"("&"$%&"#"#&'"'"3"#&!"#"*%#"#"+*#10"''(""*"(#&!"#&3"1+"#&"&"$&"+0"""#&!"$"$0)")")""#0#"!"#"*%#"#&)#")"3'"+#&0&"!"#&3"1+"#&0"+1"$"5"#&"#+#&!"#"*%#"#(!(%3"$4("#&'"$"5"#&!"""#"+)"#)""#0"0"'"(51'%#&"(#&0"(%(%*"#"#&"#0#"!"""##&!"&!"!"#"*#"#&$"*"(#&0&"!"#&3"1+"#&"&"$&"+0"""#"#"(#&!"#"*%###&0&"!"""#&("+0"&!"!"1"$"(0"&!"!""$5"#)"!"&"""$)"5'"#&",&"$&#&)!#&#"&"""$"+*#10"&%&%$)"0""0"(0"*"*"3"#&)"%$%*#"''("##+'%#&#+#&(%(%#(%##"()%)%#1"##&3#&!"&$$0"#&"'#&&"&"5#&!"&!"!"$5"#"&#"!#"&,""$"#'"#&"&"$&#""#&"'#&&#"0(#"!"#%!"#%'"("+"#&'"("#&"##&"&"$&#"(*#1"#&0&"'"("#&"##&#&$-)#&")($"("+)"#&3"&"+#"'"$"#&"#)"!"&'"4("#&!"#%#&#&$-)"),($""+0"+0&"!"""#&*#1(%0!"')"'"$"&"+"##&5'"#&"&"$&#&5'"#&"&"$&"+0"+)"$#&!"#%'"(0"+)"$#&'"("#&"#0"+(+"'#"!"&!"!",*"+"&#"&"#"!#""&"$&"(*#10"""#&0"("&!%"#)"'"("#&"##&0&"3"#&5'"(#&"+#"+0"&)0%$"("+#&!"&)%)%#"#&'"("#%#&"#?/0&! $&1#&)%$"##&("+)"#&0"*"$"&"#&3"&"+#"#"#&",#&"$"#&"##&0")%)#&!"&"""$'"+#"##5"$"!"&'"("!)#&0"$"#&!"&"""$#"3"&"0"4(0"+!"#&0&"!"#&3"1+"#&"&"$&"#&0&"!"+*#1(+"'#"0"&'"(%&#)"!"&'"4()")"#&& $"+0"+#&0"(%(%03")("+#&0""0#&& &

PAGE 14

F $"(0"+#1#&0&"3"#&"#+#&'"*( $$"+*#1#"&!"!"*"+"�%$"##$"#-")1-"#)-##&CF"#&!"&33&"+#&!2"($2)"0&"!"#&3"1+"#&"&"$&#""#&'"#+"#&&#"0(#"!"#%"+"#&0&"'"$"&"+"##&0&"!"#&3"1+"#&")($"#&!2"+0"1"$#+"#&#"!"$5"#"&)%3"$4(#"#&)%0"!()+")"$2"+&%)(,&%)(#""#&'"#+"#&!"$5"#"&)"'"#+"#&*!&3#&!"#&"+-3")("#1-("#-)"+)%0"!()"$"3#&,!(#&!"&%%#&0&"!"#&3"1+"#&"&"$&"()"3"5"4(%"+#"&3&"+)+"#&!"&(%(%&%#"##&!"($2)%3"$4("#&'"#+"#&0&""#+#&$2"+*#1#&""#+#&(%#"+#"$2'%#&!"&"""$"##"(#)"5'"#&"&"$&"('%#&)%)%#!"##"(#&0"3%("+*#1#0&"!"#&3"1+""#&'""0*"#)"'"#+"#&(#"$"F#)("#(#-#1+"+0"+0&"3"*"&#&(%0%,(%$"1'"+"+("#-)"(0"+0&"3"*"&#&($"&"$#&)"'"#+"#&)"$#&!"&"""$3#3&"+#+"#&"#&$2#&"+I9J"#&)""+%3"$4()"'"#+"#&!"$5"#"&"+0")")"3'#&$"$#&0"$#"5!""#&!"&"""$#"+("#-)-1-"#,"'("50"#)"'"#+"#&4!5 !"+(%0%$"1#'"+"+-3")("#1-("#-))"!"&3"3"*"&)"0&"!"#&,3"1+"#&"&"$&)"$"3#&,!(#&%"'"*"!"##&!"&!"!"$5"#"&)"!#&0&"!"#&,3"1+"#&"&"$&"#&!"#&"$-0"#&)9-#+ -0#1"+#"&3&"+#&("($#&#"(#"5"&#+"#&!2!"($"!"+$#"'!#+""#&0&"!"#&3"1+"#&"(:"!"+$#"'!#+""#&0&"!"#&3"1+"#&0"+!"#&,$"!#&"(D()"$"+("#&#&"#&!"#&$"!#&$"0"#&"#&'"#+"#&)#"0"KF"+-3")("#("#-)*!&0"+#$"CDB&"1"*#&FF*"#&&"#&E#)("#(#-#1+)"#$"BF&"1",*#&C*"#&&"#&BBL9-#+ -0#1 4 !(5 "+#$"D'"$"5"#&!"&'"$03"& "*#&:E67 "*#&EB6 "*#&:

PAGE 15

"'"&%$%*"#&("#&'"(%#&'%$"##"(#&#"&))!"&,""$#&"+#"+"#&0"&!"$5"#"&"&"#"#&"'#%!"#&0"&#&0"1"$#&0"5"(")"#"#&!"&"""$)"0&"!"#&,3"1+"#&"&"$&"#&!"+1"!"()"$"$0#&0&")%,0%)%#1#"!"&'%'%1? "$"5"#&(#&&$"0"#&0"+#"#&!"#&3"1+"#&",&"$&? $"(! &$#&!"#&3"1+""+0"+! $'%#&,"#&!"#&*"$!("5"&I!#%#J#"&#"&"0("+"#&0&")%,0%)%#1#""#+)"%#"*%$#&!"#&3"1+"?""2-"."!-!&2.&!&" "&*"& 27"2&!8!& "'&& && "$8&& $$'& "$$$)5 2"9!"2-".0"!"!0 &0"$!&0$$"&0"$$$)#&!"#&3"1+""+0"+! &$'%#&"#&!"#&*"$!("5"&#"&#"&"0()"!"#"*%#"#)"%#"*"##&!"#&3"1+""+"#&0&")%0%)%#1?"&!"!"&! &"*"!$& !&"! *!! "2!$8&)! &*!$$!")&* !2 7&)) "82""+! &$1#'%#&"#&0&"!"#&*"$!("5"&#"&#"&"0()"*%$*"##&!"#&3"1+""+"#&0&")%0%)%#1?" !!&! &'!"$& !,""! !-!."2!$#!& &%$!!")&0 2 #) & "72"

PAGE 16

: "0"'"(51"#&!#&0&"!"#&3"1+"#&"&"$&"+0"""#"(#&0"("$")("))"!"0"0"&("##&0&"!"#&*"$!("5"&#"'")"0"#&&#"&"0('"$"5"#&("##&?/$) $&1"0-("&$#"5"#"+#"&3&"+)"'"#+"#&,#"3"*"&#&"'$"(#"0"+!"0"&"(#"0!,&#&"!"(#"!"#"*#-!! $.:"#&""&"#&""#&""("#&))$#&!"#"*#&""+3#"*"&#&#")"3#&&#)"1"$"5"#&*%&)#""#&%#"#&*%&)"+&#"0("##+"#&0&"!"#&$"!#&"()"!"#"*%#"##&&$)2!I#1="(;-01J#&0&"!"#&3"1+"#&"("("#&)"?")"$%'%+"#? !"'"""#? !"'"""##"?-)."!-"2). !9"*""!#?!%3"$4()"!"#&3"1+"#&)"&$#"5"#"+#"&1"&,1"&#&)"!"#&!"#"*#"#&!"#"*#&"#"&#",0("##+"#&!"#&$"!#&)"0"#("$"#&"#&!"#"*#&""+3#&+"##+"#&)"$"0"#&*%&)#"*#1#"&%0"&"0(#&"("("#&!",#"*%#"##&")"$%'%+"#?!"'"""#?!"'"""##"?!""""#?"!$9"*""!#?!I#&#"#"#&"'$"(#""'#&(#%'+0%$")"1"*#&EC*"#&&"#&)"FJ#&"#&9-#+ -0#1 #"0"#)"'"#+"#&4 !(5 "+0"+3"*"&#&!#"&'",$3"##&$0"#&!"#"*#?$!$!(!$!$(!(!$(!"(0"+3"*"&#&("("($$"0"#&"#&!"#"*#?$!$!(!I#&#"#"#&0%$")"1"*#&:K*"#&&"#&:J&%#4(($""#&0&"0"#%#%$"(#&"+#"+#"&'"'")%#1#"("("($$"0"#&("$"&""#&!"#"*##&!"#&3"1+"#&"&"$&)"&$)2!I#1="(;-01J?

PAGE 17

D ""&""(!#&0&"!"#&3"1,+"#& "3"&"0"4((%0%(%&#'%#&!!$(#)"0&"$(!!"(! $$(!#&0&"5'"#&3"#,+"&"#&!#"&"""$"#1()""(#&3"#)""+0&"!"#&3"1,+"#&*5"$"+"(0"$"+"#"0"+)"$#&'"*%$%&"#"()"$#&!"#"*#&""&""(!""'#&!"&)%)%"+#"+")"$3'#"("($#&""#&!"#"*#)"&$)2!)""#&!"#"*#)""+)$!$$"$I0!-"(;-J"(("($#",0"#)"&$!"I)%3>%#=(;-J%3"$4("#&&$!""+'"(%$"1#&&$)2!#""#&'"3*"#$"0"#&"+"#&!"&1""&1"&#&)"$("#&)"$!""#&*5"(&?"#&("'1"?"'"($#&("##&?/0&)8*;'*%*9-$. $)&1#&(%("+0"1"$"+#&"$"+#)"!"*"+"&#&$""$"($$#&%#4()"("($#&"$("+)""#&"#+#&!"#&,3"1+""(1"*$1(M"#&)%$"###&"$"+#")"$!2I#%#J"(!"#&*"$!("5"&I!#%#J#"'",'"03$#&!"#&3"1+"9$I<)(!-)#J?*"&!8"$I)--#1!-)#J?7"2&!%$I(*1!-)#J?'&&!%$I(*1!-)#J?*"!&"""3"5"()"#&!"#"*#G""&""(!"#&"#+#&!"#&3"1+""+*#1#"&3"3"&"("#&("#&#&0"+!"&3"3"&"+"#&!"#&*"$!("5"&#"'"'"0,3$"("#&"$"+)"!"#&*"$!("5"&$"0"#&#"(",("#('"!"(#"("##&?/0&)8*7*9*9<. $)&1#&(%("+0"+#1#'"(%$"1#&"$%3"$4("#&"#&!"#&3"1+""+#"("("$)$"0"#&)"!"0"0"&("##&!"#&*"$!("5"&!"#&("5"&#"'",'"03$#&"#+#&!"#&3"1+""+*#1#"&3"3"&)""#"#&"0""0)"?*"-"2&.&""0?&-"&.&######

PAGE 18

K "+#0"#0"+0&"!"#&3"1+"#&)"1+"#&)"" $"0"#&&#"&"0("(5"$"#&"&"+"#&0&"!"#&3"1+"#&0"+!"#&$"!#&0G"# !"0"$= "$20 !0 0= ")0)= )"!0" 0"= "$!0"$ "$)$0 )0$ $&20$$ $$0$$) $$)"0$= $2!0"$= "$0"$)= "$)!)0 0$ $"0$= $)0$) $)!0$)= $) 0$$ $$")0$$) $$) "(3"4(3"%3"$4(1"!"(#"(#&)""$"#&,"$"#&#"'%#&"#&0&"("+0"+#&0&""#+#&!"#&""#&"#+"+*#1#0"&3"3"&"3"*"&#&(#&"(#&!"&"""$"(!"&)%)%"+$"##"#&!"')""#&"(#&(#%'+?#"?"$)-!.'"$"5"?"!-.'"($?"&.'"!"(?""$-$.'"$0"?"".%#&&"&"0(##"(#"#&!"#%#&#&$-)")($""#&$"*"(#"("+1"!"(#"(#&)""$"#&,"$"#&)"!"&!",!"#"*##&0&"!"#&3"1+"'"$0"#&("##&?/0&" $)!&"$!"$$$) $&1"+"#&"'#&)#"3#"'%#&"#&!#"&%%)"!"##"(#"+#&$-)"(")($""#&(%&#"+%3"$4('%#&",

PAGE 19

E &"$&"#&"(#&!#"&%%)"!"#"#&(%&#"+3"4(3""("+#)"'"$"&"+"#"+'#"$"0"#"#&$)I(-#)-J)"!"&'"4("#&"#+#&!"#&3"1+""+#"3"3"&"+#)"("($#&!"&3"#&!"#"*#&!"*"+"&")"$%'%+"#? "!"'"""#? "! ""(#&?! "!>2"$"#&'#"$"0"#"#&!I;=-J)"!"&'"4()"",&"$&"#&!"&!"!"#"*##&)"#&!"#&3"1+""+#"""+#)"%#"#&"#+#&!"#&3"1+"#"(#"("5"&#"(!"(*#1)"!#&((#("+0"+0"&'"'"3"#&!)"!"#&3"1+"#&"&"$&#"0"&'"(%$"1)"!"""##&!"#"*%#"##&'"((*"#"#&("+#+#&0"''("'%#&)%)%#"#&("$""##&0&"!"#&$"!#&"'#&33,&"+!"&)"!(#"(#)"0&"(%#(%###&!"#"*%#"##&!"&3"#&"#+#&!"#"*%#"#%'$)"&I01J"+("#&#&)"&$!$"0"#&0"("("&!%"#)"!"&'"4("+#)""(##"#&#"!"$5"#"&"#&&$)2!"(&$!""+0"&'"(%$"1#&&$!"+)"#&!"&%%$(#&&I#<#(;J"("#&'"$"&"+"#&("+((!"")"$"*"(#&!"#&3"1+"#&"&"$&"0"'"(51"+0")")"3#"(#&'"'"%#("#&'#"$"0"##&&)"!"#"*%#"##&0&"!"#&3"1+"#&"&"$&:"!"0"$")#"#"(#)"!"&"""$#"(#""#&"$I!-)#J"+*#1#"&%%()#&"#0"#&!"&3"3"&)""#+#&!"#"*%#"##&0&"!"#&3"1+"#&"&"$&",0"'"(51)"!"#"*%#"#"#&"$"+*#1'""$"0D"!"'("#"##"(##""#&'"$"#"#"+*#1#"&,!"!"3"&)""#+#&!"#"*%#"##&0&"!"#&3"1+"#&",&"$&)"0"'"(51"#&""+5"$"#&'#"$"0"#)"!"#"*%#"#&"&"$&"*""!#&!"&)%)%#&("+"(#&0"**#%*"#""#&!"&!"!"#"*##&0&"!"#&3"1+"#&"&"$&"+*#1'"(%$"1#&!"&!"!"#"*##&0&"!"#&3"1+"#&")($"#&$-))"!"&'"4()"!"&!"!"#"*##&0&"!"#&3"1+"#&")($"#&$-)"+'"$"#&"#&3$"#&"()""$"#&,"$"#&"#&$0"#&'"("#&"#&"(#&#)",)"?"#&$)"#&!"#&&"#&"$"("#&"""&"$&

PAGE 20

C "#&!"#"*#$"0"#&"#&)+"#&(%#"+#"0"+'#"$"0"#)"!"&!"!"#"*#'"+"4("#&!#$'#&'"("5"&"#&'",(%03")#&!)""&"$&"+"#&)"$("#&$)9!"#&0"&#&0"$5"#"&"#&!"&$"$"*"1#"(##&"#0#"!"""##&!"#"*%#"##&0&"!"#&3"1+"#&"&"$&"+3"3"*"&###"(#)"("($#&0"&'"'"3"#&(%0!'"#&0&"!"#&$"!#&&#"&"0(#"!"#&*%&))"0&"!"#&3"1+"#&%#"#&3"*"&"+3#%3%#&!"#&$"!#&0",&#&!"#&%#"#&,$"!!"#&)#&('"+"#&'"$"5"#&3"*"&"+3#%3%#&0&"!"#&$"!#&"("(#&'"#'"#$"#&0&"'"0"&,"#"'#"!"#&$"!&"+"#&"(3"!"#&'"%#&6#&9"(3"!"#&'"%#&6#&9"(3"!"#&'"%#"0"##&#&'"($#&3"*"&"+3#%3%#&0&"!"#&$"!#&"("(#&0&"'"0"&,"#"'#&0&"(#"!"5"#&%%##"(#&#")"$"$0#&0&"!"#&3"1+"#&)"!"&,'"4("#&$"*"(0"&#&"+!"5"#&&%0"&"0(#&)"'"#'"#$"#&!"""##&!"#"*%#"#2IJ#&&$)2!I#1="(;-01J$"0"#&"#&)+"#&0"+0&"(%#(%###&!"#"*%#"#"("#&&$)2!"+0"+("($#&$)I(-#)-J$"0"#&?""&""(!>#&&$!"I)%3>%#=(;-01J"+'"(%$"1#&&$)2!"(&$!#""#&'"3*"#$",0"#&"+"#&!"&&"0(#&0&")"$("#&4"( 4#&!"&!"!"#"*##&&$!I0!-"(;-01J"+"+#)"&I#<#(;-J#&!"#&3"1+")""+)!"#&,%()"+)""#&"$I!-)#J)"""(1"$"5""#&"$" !: !" !!& !"&0!: "!!& !"&

PAGE 21

:#&!"#&$"!#&G"+&#"&"0()"!"&!"!"*"+"&#&)"#&!"#&+"+"#&3"3"&#&#"'"""#"("#&"#+#&'"&"0("#&("+G#")#%)%#1"##&%&"(#&!"#&,3"1+"#&!#"&%$("#&%#"#&!"#(&%'1)"("+1#"1"&1"&"#!"#&)"$("#&!:8!$8!$ '&2:8&2$8&2$ ,&:8&$8&$ D#&"#+#&!"#&3"1+")"$3#&)"#&!"#"*#"+)"'"*("##&"$I!-)#J"("I#%03-JK%#&"#&0&"!"#&$"!#&,,"+'#",'"3()"0&"%&"(#"#"&))0%$")"0&"'"(#&#""#&#&"("#&#&!"("#&#&%&"("+!#"!"$("##&0! !0$ 0$ 0" "E%#&"#&!"#&$"!#&,"+'#"'"3()"0&"%&"(#"#"&))0%$")""#&#&!"("#&#&%&"("+!#"!"$("##&0!" "0!& &0 0! 0%#&0"&'"0#)"#"#& #&%&"("+#"!"!"$"$0)"(%#(%##&(? C%#&"#&!"#&$"!#&,"+#%%#")"%&"(#"#"&))0%$")"'"(#&#""#&"+#"5"5"$"0"& &0" 0"! !0") )#&0&"!"#&$"!#&#"&1%1%$#&9'%#&%#")"0&"%&"(#"#"&))0%$")"0&"'"(#&#""+#"&%%()#"!"$("#"#&#&90) ) 0)$!& ) !&

PAGE 22

FB %#&"#&0&"%&"(#"!#"&'"'"3("##&!"#&$"!#&0"+1%$#&9"+#"&))0%$")"0&"'"(#&#""#&"+!#"!"$("##&0)! )0) )0)"" )"B#&!"&%%$(#&0&"!"#(&#"0"+("($#&(('"(#"&1%1%$#&'"(#&&"+"#&"(3"!""+&#"&"#"!)"!"0"0"&("##&!"&$$)"#)"*%$#&'"(#&"=" = "=" = $=$$"="" 78#&0&"!"#&3"1+"#&"+0"+1"$"5"#&%#&'"+""#?I"J#&!"&&"0(#&G#"!"#&,%#"#&,$"!)"%&"(#"#"&))0%$")"(#&?=;0$=;0$ =;0 I3J#&!"&&"0(#&G#"!"#&,&(#"#&,$"!!"#&,)#&()"!"&("##&%#"#&'"(#&"('")%#1#"(#&#&%&"(?!=;0!"=";02=;02F#&!"#"*%#"##&!"#&3"1+"#&)"&$)2!"+&#"&"#"!)"!"0"0"&("##&0&")%0%)%#1#"(%#(%##"+#)"$)'#"%%'%$"#? ,(+)%#&"#&!"#&3"1+""+#"&,))0%$")"'"(%$"1#& "&#(('#"(#&I;5-$J#")%0%)%#1)""+1"!"(!"&1"$"5"*#?; = ; = ; = ; = %#&"#&!"#&3"1+"#&"+#"&))0%$")""!I-#)#"#(J'"(%$"1#& !!

PAGE 23

F "+&"0(#"#&%#"#&1"$"5"#&!"#(&#&0&"("(!")%#1"##&3#&%&"(#&!"#&3"1+"'!= != !!=! =! != = "=" =" ,-+)#&$"*"(#&!"#&3"1+"#&#"&))0%$"0"#)"*#1"+&%0"&"0(#&%#"#&"#+"+)I#<#(;-J)"!"#"*#&#"'"""#; =; ; =; !=' = ,.)"&))0%$"0"#)"*#1"#&!"#&3"1+""#&"#+#()"!"#"*#&1""(#&"+("#&#&"#&%&"(#""#&%#"#&!"#(&"+!#"&,%$(#&"+*#1#"&#"&"0(; == ==' !=!=!! =!=!!#&&#"&"0(#"0&"!"#&*"$!("5"&#"'"'"03$#&0&"!"#&3"1+"#&"+"#&%'$)"! $"%#"*"#"+'")"0"#&"#&0&")%0%)%#1?*"7"28!'&8 &8&' 2? 22&"*%$*"#"+5"$"#&"("#&0&"!"#&*"$!("5"&#"&#"&"0("+"#&0&")%0%)%#1? !2 2!2@"A"2"!&" !&"&-".

PAGE 24

FF #/ $#&3"*"&#&(#&0&"!"#&3"1+"#&"&"$&"+(#",("5"&#")"!"&'"4("#&0&"!"#&$"!#&)"'$"5#&0&"(0(%###&!"#"*%#"#"+!"5"#&(%#&1)""('"%#&("($#&!"#&$"!#&0*=0*5="(0*95="%*"$03"5"#&0*="#&0&"!"#&$"!#& = = $= "= "$= "$= "$= "$= "= )= $= $="(3"!""%#&G"#&0&"!"#&$"!#& = )= "= $= $)= $"= $!= = = $= = = "(3"!""%#&G"#&0&"!"#&$"!#& = = = G"(3"!"#&$"*"(#&0&"("+0"&'"'"$"*')"$"$0#&0&"(%#(%###&0&"!"#"*%#"##&"(10"""#&!"&*5"$"+"#1"*$)"!"&(%(%$"1#&0&"!"""##&!"&!"!"#"*#("#&'"(5"#'%#&'"+"(#"("5"&#""#&0&"!"#&3"1+"#&)"'$"5#&3"*"&#&(#&0&"!"#&3"1+"#&"+0"+("(,$#&$)#"%!"#&0"!"&3"3""+#&"#&"$"#"##",(#&;7"2"(7"!%)#&3"5"4()"#&$)("+0"+'"#'"#+"#&("$""##&0&"!"#&$"!"("#&$"*"(#&!"#&$"!)"$"$0#&3"5"4($)"+#"&'"'"(%$"1'%#&$);%)0*0*50*95#&0&"!"#&$"!#&#"(%(%#&1"(#"$"$"'!)"$"$0#&0&"(%#(%###&%#"#&!"#"*%#"##&0&"!"#&3"1,+"#&"+"#&0&")%0%)%#1?IJ0= )& !IFJ0=B =) )IJ0 I:J0=B =) ")IDJ0 ") $"IKJ0$ $2 $IEJ0$ $ $ICJ0" "2 "!IJ0"$ "$) "$

PAGE 25

F IBJ0"$=B "$=) "$! "$!")IJ0"$ "$) "$&IFJ0$ $ $2IJ0$=B $=) $2 $!)I:J0 )IDJ0 !IKJ0 & IEJ0=B =) )>#&%#"#&!"#"*%#"##&0&"!"#&3"1+"#&)"&$)2!"+&#"&"#"!)"!"0",0"&("##&0&")%0%)%#1#"(%#(%##"+#)"$)""< ,(+)"5#&"#&#&%#"#&"+)#&!"#&3"1+"I#<#(;-J"(!"&1"1"$"5"*#!"&,%$(#"#&%#"#&!"#(&#&%&"(#"'"'"3(#&!"#&$"!0)&=)&0! =!! 0!=!02!=2!0")="")0$2=$20$ =$ 0"2="20"$)="$)0"$!="$!0"$)="$))0$=$0$2=$20 = 0=0 &= &0!=! ,-+)"5#&"#1#&%#"#&"+)#&!"#&3"1+"0)&=)&0! =! 0!=!02!=2!0")=")0$2=$20$ =$ 0"2="20"$)="$)0"$!="$!

PAGE 26

F: 0"$)="$)0$=$0$2=$20 = 0=0 &= &0!=! ,.)"&1"$"5"*#"#&%#"#&!"#(&#&%&"(#"'"'"3(#&!"#&$"!0)&= )&0! = !! 0!= !02!= 2!0")= "")0$2= $20$ = $ 0"2= "20"$)= "$)0"$!= "$!0"$)= "$))0$= $0$2= $20 = 0= 0 &= &0!=!"0&"!"#&$"!#&'"$"'!)"("$""##&0&"!"#&,$"!#&(%#&1)"%#"#&!"#"*%#"#&(#&0&"!"#&3"1,+"#&"+0"+$"#&!"#&$"!#&0"""#&*"#"+)"3"#&!"#"*%#"#)"1"*$"#&0"""#)$"#&!"#"*%#0)"3"#&!"""#I"J#&0&"!"#&$"!#& "$ "$= "$=) "$ $ $="( $=)"+0"+3"#&!"""##&!"&!"!"#"*#3%'1)"%#"#&!"#"*%#"##")"'$"5#&"2$)#&0&"!"#&3"1+"#&"'")&"5?IJ"2"2 "2IFJ""2"2 ""2"'"!"&3%*$?IJ"$)"$) "$)IFJ""$)"$) ""$)"'"!"&)%$"("#?IJ"$!"$! "$!

PAGE 27

FD IFJ""$!"$! ""$!"'"!"#&*""#&?IJ"$))"$) "$))IFJ""$)"$) ""$)"!"1%$")?IJ$$ $IFJ$$$ $$"!"$"5"#?IJ$2$2 $2IFJ$$2$2 $$2I3J#&0&"!"#&$"!#& $"( $"+0"+3"#&!"""##&!"&!"!"#"*#3%'1)"%#"#&!"#"*%#"##")"'$"5#&0&"(%#(%###&"!$)#&0&"!"#&3"1+"#&"!"&"5"?IJ$2$2 $2IJ$$2$2 $$2"!"&)"0"?IJ$ $ $ IJ$$ $ $$ :"$3"#)"0&"!"#&3"1+"#&0"+1"$"#&!"#&$",!#& ="( =)"#&$"*"(#&3"#&!"#&,3"1+"#&)"'!#&%#"#&!"#"*%#"##&"+!"5"#&0"+! $"#&#&"#&0&"0"+!"#&$"!#& ="( =)"#&0"+! &$D#&0&"!"#&3"1+"#&0"+1"$"#&!"#&$"!#& = =) "$= "$=) =)"( ="+!"5"#&5"$"#&""(("#&#&)"" $"0"#&&#",&"0(7"2%)0*0*50*95#&0&"!"#&$"!#&#"(%(%#&1"(#"$"$"'!)"$"$0#&0&"(%#(%###&'"$"5"#&!"#"*%#"##&0&"!"#&3"1+"#&"+"#&0&")%0%)%#1?IJ0) )2& ) IFJ0)=B )=) )!) ) "IJ0" "$"

PAGE 28

FKI:J0"=B "=)B "= "!" "!2IDJ0"$ "$)$ "$IKJ0"$ "$ "$&IEJ0 !$ !ICJ0 " "&IJ0$ $2 $!2IBJ0$" $" $"!IJ0$" $" IFJ0$) $) $)"IJ0$)=B $)=) $) $)!)I:J0$! $!2" $!IDJ0 $ !IKJ0 !IEJ0$ $ $!ICJ0$$ $$ $$IJ0$$) $$) !" $$) "IFBJ0$= $ $ $$!IFJ0$$= $$ $$)IFFJ0= ") $IFJ0= B = &" 2IF:J0) ) & ) IFDJ0)= )$ ) !"IFKJ0" "" "!IFEJ0") ")$IFCJ0"$ "$&2 "$"IFJ0"$= "$&2 "$!IBJ0"$) "$) !" "$)IJ0"$)= "$) "$) "IFJ0"$ "$! "$$IJ0"$) "$)"! "$)I:J0"$$ "$$ "$$IDJ0"$$" "$$" "$$"IKJ0"$$") "$$") !IEJ0"$$) "$$) "$$)"!ICJ0" "IJ0") ") ")"I:BJ0"$ "$$ "$I:J0"$= "$") "$""I:FJ0"$) "$)$ "$)!I:J0"$)= "$) "$)")I::J0$ $ $"!I:DJ0$= $! $2I:KJ0$) $) $))I:EJ0$$ $$ $$&&I:CJ0$$) $$)"! $$)

PAGE 29

FE I:J0$= $! $C)IDBJ0) ) )"!IDJ0 IDFJ0$ $& $"F#&'"$"5"#&!"#"*%#"##&0&"!"#&3"1+"#&)"&$)2!"+&#"&"#"!)"!"0",0"&("##&0&")%0%)%#1#"(%#(%#0"+#)"!"#",*#&'#"%%'%$"# ,(+)"5#&"#&#&%#"#&"+)#&!"#&3"1+""(!"&1"$"5"*0"#&'"$"5"#&!"#(&#&!"#&$"!0)2&=))2&0)!)=))!)0"=""0"!"=""!"0"$)$=""$)$0"$ "=""$ "0 !$= !$0 = 0$2=$$20$"=$$"0$" =$$" 0$) "=$$) "0$!2"=$$!2"0$=$0!=!0$=$0$$=$$0$$) "=$$) "0$ $=$ $0")=)")0 &"= &"0)2&=))2&0")$="")$0" ="" 0$=$$0$! =$$! 0) "=)) "0 = 0$&=$$& ,-+)"5#&"#&#&%#"#&"+)#&!"#&3"1+"0)2&=)2&0"="0 !$= !$0$2=$20 &"= &"

PAGE 30

FC 0) &=) &0""=""0" =" 0$=$0$! =$! 0) "=) "0 = 0$&=$& ,.)"&1"$"5"*#"#&'"$"5"#&!"#,(&#&!"#&$"!0)2&= ))2&0)!)= ))!)0"= ""0 !$= !$0$"= $$"0$= $0!= !0 &"= &"0)2&= ))2&0""= """0" = "" 0$= $$0) "= )) "0 = 0$&= $$&"0&"!"#&$"!#&'"$"'!)"("$""#&0&"!"#&$",!#&(%#&1)"'"$"5"#&!"#"*%#"#&(#&0&"!"#&,3"1+"#&"+0"+$"#&!"#&$"!#&0"+3"#&!"""##&!"&!"!"#"*#I"J#&#"#"#&%'$)"0&"!"#&$"!#& "$ "$= "$=) "$ $ $="( $=))"0&"(%#(%###&$)#&I3J#&0&"!"#&3"1+"#&0"+!"#&$"!#& ") "$) "$)= "$) "$$"( $)"+0"""#&!"#"*%##&"#&*%$0&!"#(&#&!"#&,%#"#&,$"!"#&)+"#&!#"&1"1"$"5"0") =")) ") ")) 0"$) !"="$)) !""$) !" "$)) !"0"$) "="$)) ""$) ""$)) "0"$)"!="$))"!"$)"! "$))"!0"$$"="$$$""$$" "$$$"0$) =$)) $) $))

PAGE 31

F :#&$"*"(#&0&"!"#&3"1+"#&)"'$"5#&("$""##&0&"!"#&$"!#&(%#&1)"'"$"5"#&!"#"*%#"##&"+!"5"#&0"+! $D#&0&"!"#&3"1+"#&&#"&"0("##&0&"!"#&$",!#& )= "= "$"$ $ $$ $$) $= $$= = "$="( "$)="+!"5"#&)"'"$"#"#&0""0$"0"#&&#"&"0(7"!%)0*0*50*95#&0&"!"#&$"!#&#"(%(%#&1"(#"$"$"'!)"$"$0#&0&"(%#(%###&'"($#&!"#"*%#"##&0&"!"#&3"1,+"#&"+"#&0&")%0%)%#1?IJ0$ $" $,"IFJ0 !"IJ0) ) !" )2&I:J0" "!2IDJ0"= "!2 "$IKJ0$ $!! $IEJ0$) $) $) & &ICJ0$" $"& $"!$IJ0$= $&2 $")IBJ0$)= $) $) !"IJ0$$ $$") $$IFJ0$$" $$"! $$"&IJ0$$) $$)2& $$)!I:J0$$! $$!)! $$!F#&'"($#&!"#"*%#"##&0&"!"#3"1+"#&)"&$)2!"+&#"&"#"!)"!"0",0"&("##&0&")%0%)%#1#"(%#(%#0"+#)"!"#"*#&'#"%%'%$"# ,(+)"$("##&"#&#&0"#&"+)#&!"#&3"1+""(!"&1"$"5"*0"#&'"($#&!"#(&#&!"#&$"!0$,"=$,"0!=!0)2&=)2&

PAGE 32

B 0$&2=$&20$$"!=$$"!0$$!=$$! ,-+)"$("##&"#&#&%#"#&"+)#&!"#&3"1+"0$,"=$,"0!=!0)2&=)2&0$&2=$&20$$"!=$$"!0$$!=$$! ,.)"&1"$"5"*#"#&'"($#&!"#(&#&!"#&$"!0$,"= $,"0!= !0)2&= )2&0$&2= $&20$$"!= $$"!0$$!= $$!#&$"*"(#&0&"!"#&3"1+"#&)"'$"5#&0&"(%#,(%###&'"($#&!"#"*%#"##&0&""+#)"("$""##&0&"!"#&$"!#&$#"*"1)"$"$0#("+!"5"#&0"+! $:3"#)"0&"!"#&3"1+"#&&%0"&"0(#&!"#&$"!#& $"#&$"*"(#&3"#&#"("("$")"!"#&$"!#&)"'$"5#&'"($#&!"#"*%#"##&"+!"5"#&&"0()"" $"0"#& #/ $78#&'"($#&3"*"&#&(#&0&"!"#&3"1+"#&"&"$&"+(#"("5"&#"70&"!"#&3"1+"#&8)"1"*$"#&"#&3"5"4()"#&!"#&3"1+"#&#")")"'$"5#&3"*"&#&("+&%0"&"0(#&0"&#&!"#&,%#"#&,$"!-.!"#&,&(,#"#&,$"!-.!"#&,1%$#&,$"!-.#&0&"!"#&3"1+"#&"+0"+#&1"$"5"#&!"""##&!"&!"!"#"*##"#&"#&"$"#"##"(#&;"(7"2%) %&9"(%$"1#&0&"!"#"*%#"##&0&"!"#&3"1+"#&"#&3"5"4(!"#"*%#"##&0&"!"#&3"1+"#&"+0"+'"#,'"#+"#&("$""##&0&"!"#&$"!#&)"'$"5#&)"$#&(%#,(%##

PAGE 33

;%)79#&0&"!"#&$"!#&#"(%(%#&1"(#"$"$"'!)"$"$0#&0&"(%#(%###&%#"#&!"#"*%#"##&0&"!"#&3"1,+"#&"+"#&0&")%0%)%#1?IJ)!2IFJ)=) )")IJ)!I:J$!!IDJ"=" !""IKJ"=" )"!IEJ = !)ICJ$=$$!IJ2IBJ=!)&F#&%#"#&!"#"*%#"##&0&"!"#&3"1+"#&)"&$)2!"+&#"&"#"!)"!"0"0"&("##&0&")%0%)%#1#"(%#(%##"+#)"!"#"*#&'#"%%'%$"# ,(+))#&("#&!"#&,&(#"#&,$",!#&)"!"&("##&%#"#&'"(#&I-#)#"#(J"(#&'")%#1#"(#&I;5-$J#&%#"#&"+)I#<#(;-J"()"'"1"&1"&"#&3#&%#"#&"+) "!#!=)9)!# =)9) 7! =!9! 8 !="9" !7=79%#&"#&!"#&$"!"+#"&1%1%$#&,,9"#&1%$#&("+#""$)$#$3"#"#%!=$79$!8 )="9" 0 = 9 %$!=$79$$!5!)=9!%#&"#&!"#&,%#"#&,$"!#&&#"0("+,#"0"+'",)%#1#"(#&I&"+"#&!&.1'"+"4+)"#&!"#(&#"#"&))0%$")"9I&"+"#&)) )!."#&!"&))#&(#"3#"#&&()"("")"+)"!"&("##&,"(#&(#&#&9"("#&))#&("+)"*"$!#"#"!#")%)%#1"##&!"&1"1"$"5"#&!"#(&#"'")%#1I#&(#&#&!"#(&#"0"+9J

PAGE 34

F !=97!7&=97&7)=97))7) =97)) 7)!=97))!"+#0"#)"0&"!"#&3"1+"#&'"(%$"1#&)) "()!"+0"""#&$"!"("#&%#"#&(%#(%##9"$03"5"?)9))9) )9)!G3"&",0"4("#&0&"("+*#1'")#&*%)"+!"'#&&"#&'",(%$"1#&)))) "())! ,-+))0&($"0"#&"#&"+#)"0&"(%#(%##&#")",$"$0#&!"#"*#&'")"$%'%+"#)"%#"#&"+)#&!"#&3"1+"$)#1#"#&!"#&1%$#&,#!=)!# =) 7! =! 8 !=" !7=%!=$!8 )=" 0 = %$!=$$!5!)=!7!=!7&=&7)=)-).7) =) -) .7)!=)!-)!. ,.)"&1"$"5"*#"#&%#"#&!"#(&#&%#"#&"+)#&!"#&3"1+"%#&"#&!"#&$"!"+#"&,))0%$")","#&1"!"(!"&1"$"5"*0"+"#&)%)%#1#"!"#(&)",I#&!"#&1%$#&,,9"+*#1#""$))"!"#"*#&1""(#&J#!=))!# =)) 7! =!! 8 !="" !-" !.7=%!=$$!8 )="" )0 = %$!=$$$!-$$!.5!)=!)7!=!7&=&

PAGE 35

7)=))7) =)) 7)!=))!#&0&"0"+!"#&$"!#&"="($="+0"+3"#&!"""##&!"#"*%#"#)"!"#"*#&1""(#&?"#&!"&1"1"$"5")"'"$"5"#&!"#(&#&%#"#&"+)#&!"#&,3"1+"8 !=" !-"" !.%$!=$$!-$$$!.:#&$"*"(#&0&"!"#&3"1+"#&)"'$"5#&!"#"*%,#"#&(I%#"#&!"#"*%#"##&J"+!"5"#&0"+! &$7"2%)79#&0&"!"#&$"!#&#"(%(%#&1"(#"$"$"'!)"$",$0#&0&"(%#(%###&'"$"5"#&!"#"*%#"##&0&"!"#&3"1+"#&"+"#&0&")%0%)%#1?IJ7""!")&->.7")") !") IJ7"$"$) ""$2I:J7"$"$)&"$"!IDJ7"$)"$)"$) !"IKJ7"$""$""$"!$-D.7"$$"$$!"$$")ICJ7"$$)"$$)!"$$)"IJ7"$"$ !"$IBJ7"$)"$)"!"$)IJ7$$ !$ $&IFJ7$$ $"!IJ7$=$!"$ !I:J7$)$) $)!IDJ7$"$"$$"IKJ7$$$$!$$"IEJ7$$"$$"&$$"ICJ7$$$2IJ7$)6$)"$) & &IFBJ7$"$"!$"IFJ7$"$"$"&->>.7$")$") $")IFJ7$")=$") $")")IF:J7$"$$"$!$"$IFDJ7$"$=$"$!$"$! IFKJ7$"$$"$$"$)"&IFEJ7$"$=$"$$!!$"$2&IFCJ7$$$"

PAGE 36

: IFJ7$)$) $)IBJ7$$$$!$$ )IJ%=$! $!)IFJ8="!"!2IJ%)=$)")$) I:J%=$2$$!IDJ%)=$) !"$))IKJ%=$ !$!IEJ%)=$)$)ICJ%=$)$)$IJ%)=$)!)$)"&!I:BJ%"=$")$"$I:J%")=$")!$"))I:FJ%$"=$$")$$")I:J%$")=$$") !"$$")"!I::J%$!=$$!2"$$!)!I:DJ%$!=$$!2"$$!)!I:KJ% =$ &"$ 2I:EJ%"$" $"!I:CJ%")$") !"$")I:J%"=$"$"2IDBJ%")=$") !"$") IDJ%"=$"!)$" IDFJ%")=$"))$")"&!IDJ%"$=$"$! "$"$! ID:J%"$)=$"$))$"$) "!IDDJ%"$=$"$ $"$)IDKJ%"$=$"$!$"$$IDEJ%"$)=$"$)"!$"$)IDCJ%"$=$"$"$"$)IDJ%"$)=$"$)$"$)$IKBJ%"$"=$"$")$"$"&IKJ%"=$"!$")IKFJ%")=$") $") IKJ%"=$" $!$"$$!IK:J%")=$")""$") & &IKDJ%"$=$"$$"$IKKJ%"$)=$"$)$"$) IKEJ%=$$)2"IKCJ%)=$) $)IKJ%=$$)&$IEBJ%=$$$)&$IEJ%$=$$&2$$!IEFJ%$)=$$) !"$$) IEJ%$"=$$")$$"!F#&'"$"5"#&!"#"*%#"##&0&"!"#&3"1+"#&)"&$)2!"+&#"&"#"!)"!"0"0"&("##&0&")%0%)%#1#"(%#(%##"+#)"!"#"*#&'#"%%'%$"#?

PAGE 37

D ,(+))0&("#&!"#&,&(#"#&,$",!#&)"!"&("##&%#"#&'"(0&"('")%#1#"(#&#&%#"#&"#+#&!"#&3"1+""()"'"!"&'"1"$"5"*#"#&!"#(&#"'")%#1#(%#&"#&!"#&,1%$#&,$"!"+9("+#"5"5"$"7"!="!7") =")) 7"$) "="$$) "7"$)&="$$)&7"$) !"="$$) !"7"$"="$$"7"$$="$$$7"$ !="$$ !7$ !=$ !7$ =$ 7$)"=$))"7$"=$""7$"=$""7$=$%!)=$!!)8!="!%) =$)) %2=$2%)=$%$")=$$$")%"!)=$""!%")=$"")%)2"=$))2"%=$%$&2=$$$&2 ,-+))0&("#&!"#&,&(#"#&,$"!#&'"(%$"1#&)"(%#(%###&!"#"*#&'")"$%'%+"#,)"##1#"#&!"#&1%$#&7"!="!7") =") 7"$) "="$) "7"$)&="$)&7"$) !"="$) !"7"$"="$"7"$$="$$7"$ !="$ !7$ !=$ !7$ =$ 7$)"=$)"7$"=$"7$=$%!)=$!)

PAGE 38

K 8!="!%2=$2%)=$%=$%$&2=$$&2 ,.G"&1"$"5"*#"#&!"#(&#"!,#"&1"$"5""+#)"(%#(%###&!"#"*#&'")"$%'%+"##&!"#&1%$#&"+*#11"!"("$)#)""#+#&!"#&,3"1+")"$"$0#&!"#"*#&(7"!="!7") =")) 7"$) !"="$)) !"7"$"="$""7"$ !="$ !7$)"=$))"%!)=$!!)8!="!%"!)=$""!)%")=$"")%)2"=$))2"%=$%$&2=$$&2#&0&"!"#&3"1+"#&)"'$"5#&0&"(%#(%###&'"$"5"#&!"#"*%#"##&"+!"5"#& &! & $ "(#"#&"+)I#<#(;-J#&0&"!"#&3"1+"#&"&"$&"+0"+#&0&"'"'"3"#&'"+""##&'"("#&"#&("+0"""#"(#&3"*"&##)"("($#&%?I"J#&!"&%%$(#&%#"#&1"$"5"#&!"#(&#&%&"(#"'"'"3(#&!"#&$"!IF,!%J#"'%#&0"&'"0#)"4+#"'"'")"0""#&!"#&,%#"#&,$"!6"(I3J"#&!"&%%$(#&%#"#&!"#(&$"0"#&#&%&"(I,!%J"('%#&0"&'"0#)"4+#"'"'")"0"#&!"#&,%#"#&,$"!I$,!3%J"(I1J"#&!"&%%$(#&1"$"5"#&*%$#&!"#(&#&!"#&,$"!IF,*J#&0&"'"'"3"#&'"+""#&("+#"$"$"'!)"0&")%0%)%#1#"("$""#"+#)"!"#"*%#"#&'"#$"#&'#",%%'%$"#IJ%);0IJ;0!>$ 22IFJ2$&$"! $!

PAGE 39

E IJ;%)0*0*5IJ0!>$0!!IFJ0=!>$0! IJ0!$0!I:J0!>$0""IDJ0=!>$0)&)&IKJ0!>$0!"!"IEJ0$!>$0$ICJ0$!$0$2IJ0$!>$0$IBJ0"!>$0"22IJ0"$!$0"$IFJ0"$!>$0"$&2&2IJ0"$=!>$0"$!I:J0"$!$0"$"IDJ0"$!>$0"$ !IKJ0$!>$0$22IEJ0$=!>$0$)ICJ0!$0!IJ0!$)0 &IFBJ0!>$0&&IFJ0!>$0""IFFJ0!$0!!IFJ0!>$0"!"!IF:J0=!>$0!!IJ7"2%)0*0*50*95IJ0)!$)0)2)2&IFJ0)=!$)0) ) "IJ0"!$)0""I:J0"=!>$0"!$!!$!IDJ0"$!$)0"$$IKJ0"$!$)0"$$&IEJ0 !$)0 !$ICJ0 "!$!2)$!$$->).0 " IJ0$!>$)0$$2IBJ0$"!>$0$"IJ0$" !>)0$"$" IFJ0$)!>)0$)$)!IJ0$)!$)0$))"I:J0$!!>)0$!$!2"IDJ0$!=!$)0$!2!2"IKJ0!$)0$$IEJ0=!$)0$$ICJ0$!>$0$IJ0$$!$)0$$$2IFBJ0$$)!>)0$$)$) "IFJ0$=!>$0$ $ $

PAGE 40

C IFFJ0$$=!>$0$$)IFJ0= !$)0 &"IF:J0)!$)0))$IFDJ0)=!$)0) ) !"IFKJ0")!$)0"))$IFEJ0"$)!$)0"$))IFCJ0"$)=!$)0"$) ) "IFJ0"$)!$)0"$))IBJ0"$$!$)0"$$$IJ0"$$!>$0"$$")")IFJ0"$$"!>$0"$$" IJ0"$$")!$)0"$$")))I:J0"$$)!$)0"$$) ) IDJ0"!>$0"!!IKJ0")!$)0"))"IEJ0"$!>$0"$$$ICJ0"$=!>$0"$$!$!IJ0"$)!$)0"$) ) I:BJ0"$)=!$)0"$))!)I:J0$)!$)0$) ) I:FJ0$$!>$0$$I:J0$$)!$)0$$)) I::J0$=!>$0$! I:DJ0)!$)0) ) "I:KJ0!>$0 I:EJ0$!>)0$$0&IJ7"!%)0*0*50*95IJ0!$0!!"IFJ0!>$0&"&"IJ0!$)0)2)2&I:J0"!$)0""IDJ0"=!>$0"$$IKJ0$!>0$IEJ0$)!$)0$) ) ICJ0$"!$)0$""&IJ0$=!>$0$$!$!IBJ0$)=!$)0$) ) !"IJ0$$!$)0$$$IFJ0$$!>$0$$")")IJ0$$"!>)0$$"$"!I:J0$$!!>)0$$!$!)!IDJ0$$!!$)0$$!!IJ;%)79IJ!>$#!)!IFJ#=!$)# ) IJ7!>$7))

PAGE 41

I:J,#!>$%!$!IDJ8=!$)8" !IKJ8=!$)8" )IEJ0=!$)0 ICJ%=!>$%$!$!IJ7!$)72IBJ5=!$)5!)IJ7"2%)79IJ7"!>$7"!!IFJ7")!$)7") ) !IJ7"$!$)7"$)$) "I:J7"$!$)7"$)$)&IDJ7"$!>$7"$)&)&IKJ7"$)!$)7"$) ) !"IEJ7"$"!$)7"$""ICJ7"$"!>$7"$"IJ7"$$!$)7"$$$!IBJ7"$$!>$7"$$!!IJ7"$$)!$)7"$$))!IFJ7"$!$7"$ !IJ7"$!$)7"$$ !I:J7"$!>$7"$ !IDJ7"$)!$)7"$))"!IKJ7$!$)7$$ !IEJ7$!>$7$ !ICJ7$!$)7$$ IJ7$!>$7$ IFBJ7$!$7$ IFJ7$=!>$7$!"!"IFFJ7$=!$)7$!$!"IFJ7$)!$)7$))!IF:J7$"!$)7$"$"$IFDJ7$"!>$7$"$$IFKJ7$$!$)7$$!$!IFEJ7$$!>$7$$""-$$"".IFCJ7$$"!>$7$$"&&IFJ7$!$)7$IBJ7$!>$7$IJ7$)!$)7$))"IFJ7$"!>$7$"IJ7$"!>)7$"$"I:J7$"!>$7$"IDJ7$")!$)7$")) IKJ7$")=!$)7$") ) IEJ7$"$!$)7$"$$!ICJ7$"$!>$7$"$!!IJ7$"$=!$)7$"$!$! I:BJ7$"$=!>$7$"$!

PAGE 42

:B I:J7$"$!$)7$"$$I:FJ7$"$!>$7$"$I:J7$"$=!$)7$"$$$!I::J7$"$=!>$7$"$$!$!I:DJ7$!$)7$$"I:KJ7$!>$7$"!"I:EJ7$)!$)7$) ) I:CJ7$$!$)7$$!$!I:J7$$!>$7$$!!EIDBJ%=!$)%!$! IDJ%=!>$%! IDFJ8=!$)8"!IDJ%)!$)%))""ID:J%=!$)%$2IDDJ%=!>$%22IDKJ%)=!$)%) ) !"IDEJ%=!$)%$ !IDCJ%=!>$% !IDJ%)=!$)%))IKBJ%=!$)%$)IKJ%=!>$%)IKFJ%)=!$)%)")"&!IKJ%"=!$)%"")IK:J%")=!$)%"))!IKDJ%$"=!>$%$")IKKJ%$")=!$)%$") ) !"IKEJ%$!=!>)%$!$!2"IKCJ%= =!$)% &"IKJ%"!>$%" IEBJ%")!$)%") ) !"IEJ%"=!>$%"IEFJ%")=!$)%") ) !"IEJ%"=!>$%"!!)IE:J%")=!$)%")))IEDJ%"$=!$)%"$!$! "IEKJ%"$=!>$%"$! "! "IEEJ%"$)=!$)%"$)))IECJ%"$=!$)%"$$IEJ%"$=!>$%"$ ICBJ%"$=!$)%"$!$!ICJ%"$=!>$%"$!!ICFJ%"$)=!$)%"$))ICJ%"$=!$%"$!!")IC:J%"$=!$)%"$!$!")ICDJ%"$=!>$%"$!"!")ICKJ%"$)=!$)%"$))$ICEJ%"$"=!$)%"$"")ICCJ%"=!>$%"))ICJ%")=!$)%")) IBJ%"=!>$%" $! $!IJ%")=!$)%") ) & &

PAGE 43

: IFJ%"$=!$)%"$$IJ%"$=!>$%"$I:J%"$)=!$)%"$))IDJ%=!$)%)$)2"IKJ%=!>$%)2")2"IEJ%)=!$)%)) ICJ%=!$)%IJ%=!>$%)&$)&$IBBJ%=!$)%$$IBJ%=!>$%$$IBFJ%$=!$)%$$&2IBJ%$=!>$%$&2&2-$$&2&2.IB:J%$)=!$)%$) ) !"IBDJ%$"=!$)%$"")"$0(0"#&+"#&)""(#&!"&)")"$(""(0"&#&)"!"&)%$"(0"#"+0"+0&"!"#&3"1+"("+#&&#"&"0(#")"3&$"#&(#&#"+0"""#&)"3*#&*#1#")")"'$"5#&"(#&0&"(%#(%##&(#%'+1(9"$03"5"?7"$!5! 19" 2!0)""!"0&"!"*"+"&#"("#&0&")"$("#&!"( )"+!"5"#&!"#&3"1+"%3"$4(5"#&"#&0&"(1"*$)"'"#$"#&"#+"+*#1#")")"'$"5#&"(#&0&"(%#(%##72"8"#&)"3')"!"&'"4("#&'"((,*"#"#"+)"'$"51#)$"'%#&)")""$"#&,"$"#&#"(##")""(#&!"#"#"$(""+0"$0(("+#&0"&!"'$#&3&'")#&#"73&'"#&!"#)(8"+&"$#&)"!"#"*#&'")"$%'%+"##&!"#&3"1+"#&"#&%#"#&"+)-(!."+#"#&"#+#&!"#&!"#"*#&'")"$%'%+"##&17"0"'"(51"#&(%0!"'#"!"*"+"&"+?7#3&'"#&!"#)(8%3"$4(("+!#"'$#"(#)"!"0"0"&("##&!"&'($)"1"$"5"#&%#"#&!"#(&#""+"?73&'"#&!"#)(8"+#1#"#&!"("$#&)"!"(#& )"+&"$#&)"" )"#+#&!"#&,3"1+")"&$!I0!-"(;-01J"$"$0#"0"##&'"3"(")"##&0"3%(#&!"&3&'")"+0"+0&"!"#(&#("+#&'#'($$"$%'%#&"#&

PAGE 44

:F )"#&!"#&3"1+""+#"&1%1%$#&#&0"$0('($#)"'"$"&"+"#&("+0&"(#&I;5-$J"("#&)"#&0"'$#&("$""#?)! $" $)!)))")"""$)) !$! )$ ))!)))!$)!B))$))!)!))$))$))$"!")! $" $)!))")""-"."$)) !$! )$ ))!)))!$)!))$))!)!)$)$))$"!"

PAGE 45

: ")")$")$")"$!$$!$$!$!$!$!$$$!$! !$!!!!"!" $!" $!" !$!$!!$$$2 22$$2""$")$")"$!$$!$$!$!$!$!$$$!$! !$!!!!"!" $!" $!" !$!$!!$$$2 22%$$2#"0"&3&+"#&5"'")"#&!"#"+"0#"("+(%$%("###+#&%3%#'"#&15"#&0&"3"&"+,3"&"+#"$#",*"1)"!"&)%)%(%#&'$)"!"#"*%#"##&0&"!"#&3"1,+"#&"&"$&#"?#&'"3%%"##&0&"!"#&$"!#&(#"$"')"3#&!"#"+"0#"("+EGKC"#&$"#("+#"!"#&$",!#&'#"'"3()"0&"%&"(#"*#1#"&3"3"&"(FB"#&0&"%#"#&"+)#&!"#&$"!"(%&"(#"0"+'"'"3"#&"#+

PAGE 46

:: '"$"5"?"!"#"*%#"##&0&"!"#&3"1+"#&"&"$&"+5"$"#&'#"$"0"#)"!"&3"3"&#&0&""#+"#&(#",("5"&#"(#&&I;=-J"+)I01J'"%)"!"#I!-)#J"('"$"#"#I#%03-J#&("#&#&0"+'#"$"0"#)"!"&3"3"&#&"#+#&!"#&3"1+""+"#&!"#"*#I(-#)-J"(1"*$1('"+"9"#&'"("5"&"#'#&&#"0()"!"&(%(%03"))"7=#>%&"=#8)""&"$&'"($?"""#0$"0"#&"#&!"""##&!"#"*%#"##&0&"!"#&3"1+"#&"&"$&"()""#0#"!"""#&("+0"""#"(#&!"$"$0"#&"$#0"#&!"#&3"1+"#&"&"$&'%#&!"!"#"*%##1#$"0"#&'"!"(?#&$"*"(#&0&"!"#&3"1+"#&"&"$&"+0",""#"(#&!"&3%'%13%'%#%!"#&0"1"$#&0"5"(")"#"(0""$5"#&0"!"&,""$"#)"("($#&(%0!'G"#&0&"!"#&3"1+"#&)"%#"#&(%0!'"#&0&"!"#&3"1+"#&)"'"$"5"#&(%0!'"("#&0&"!"#&3"1+"#&)"'"($#&(%0!'#&0&""+0"+)"#&!"""##&!"#"*%#"#"#&0&""+0"+("($"("#&0&""+0"+1"$"5"")'#&("$"(#""#&E%#&0&"!"#&3"1,+"#&$#"*"1'"+0"""!"0""*$0"1"&1"&"#",!"$""+0""0)"0&"#"''#&)""'#"#&0"&'"'"*3&#"0"&!"(%$+)""'##"#&#"&"5"#&!"&)"$')'"(*"#"5"#&)"#&"$"##&"(#&1"'$"#&5'""+0"'""(#&("+)")"#1"$#&"#&##&##&#&2'"#&"#&3"#)"#&$!#"+3#&1"$)"+#"#"'"1"03"#")"!%)1#&$"*"("(3"5"4()"#&0"0"0"+"#)"-$")#&$"#&"# $%$$&&'($&$)"&$&&*+&' $&,$*&*+&'-$-$./$$/""$&FF:#"#&EF::'"$"5"#&DF:E'"($#&:DF#"#&BBFB'"$"5"#&EBDEC&"'"3%%"#KCFBE