Citation
Te b'a ao kiñ

Material Information

Title:
Te b'a ao kiñ tera te b'a are e a kateaki te Ekaretia I aona? Ao Antai ae taui kiñin Uean te Atua?
Alternate Title:
Te b'a ao kin
Creator:
London Missionary Press. Gilbert Islands
Place of Publication:
Ronorono, Beru, Gilbert Islands
Publisher:
London Missionary Press. Gilbert Islands
Publication Date:
Language:
Gilbertese

Subjects

Subjects / Keywords:
Gilbertese language -- Texts ( LCSH )
Gilbertese language ( LCSH )
Spatial Coverage:
Oceania -- Kiribati -- Ronorono -- Beru Island
Coordinates:
-1.316667 x 175.966667

Notes

General Note:
16 p.

Record Information

Source Institution:
SOAS University of London
Rights Management:
All applicable rights reserved by the source institution and holding location.

Downloads

This item has the following downloads:


Full Text
Te Ba
ao

Kin.

Tera te ba are e a kateaki
te Ekaretia i aona ?
ao

Antai ae taui kinin Uean
te Atua?

A KAEKAKI TAIAN TITIRAKI AIKAI
MAN TAELAN TE BAIBARA
I NANON TE BOKI AEI.

Bona 3d.

E a boretiaki n te L. M. S. Press, Ronorono, Beru,
Gilbert Islands.




1

IN na katea au Ekaretia i aon
te ba aei.

Wareware, Mataio 16: 13-28.
Te Boto, Mataio 16: 18.

E taku (lean') nako ia (tan tuatua), Ao nkami kam taku ba
antai Nai ? Ao e kaeka Timoni Betero ni kanai, Bon te Kristo
Nkoe, are Natin te Atua are main. Ao E kaeka Iesu ni kanai,
Ko a kabaia, Timon, ae natin Iona : ba e aki kaota aeinako im
te iriko ma te rara, ma E kaotia Taman are i karawa. Ao I taku
nako im, ba Betero ae te atibu nkoe, ao N na katea au Ekaretia
i aon te ba aei ; a,o a. bon aki kataea ana kai mataroani neia
ta l mate . .

Nke a nori ana kakai Iesu aomata ao nke a orio ana taeka n
reirei aika moan te rabakau ao aika maka, ao aomata a kiriwe
nanoia ao a taku ba antai Teuaei, ae konai baikai ni karaoi. A
kuknrei i Rouna aomata aika bati ; a kania ba a na kamaiuaki man
aorakia, ao a iria ba a a.oiia ni kaamarakeaki i Rouna n te aro ae
kamimi. Temanina a kan rineia ba. aia Uea rikae E a moan te
maka. ana makuri ao e a kamimi arona. Ma, e a kaokoro aia iario
Baritaio ao iboiia ba a taku ba rikana a bane a.omata. n ira Iesu, ao
a na aki kani mana oriora i rouia ma ni kairaki i rouia. A maku
ba a kawa n riki ni ma nori nakoaia i mataia aomata. rikae E a
kaoti Te Tia Reirei ae bou ae moan te kamimi aei; ao a bane
aomata ni kan iria. Ma riaia ae a, riba, Iesu. A ataki bai ni
kabane aikai iroun Iesu. E namakinna lesu ba a, tuai n ota
aomata n arona, ni koaua ; tao akea ake a kakoaua ba te Mesia are
/Vna Kristo te Atua, ba ti rikana tao iai i buakoia ana reirei aika
Tan Tuatua aika a airi ma Naia, tabeman aika a kaureaki mataia
iroun te Atua.

E a tia ni kitania aomata Iesu, ao E a kaea. te nukamotu are e
a kani ma Kaitareia Biribi ike E kona n rau iai, ba E bon ataia ba
E a kani kabanean ana makuri i aon te maiu aei, ao E kani katau-
raoi nakoni matena ni kamaiu are e boni kantaninaki i Rouna.
Ao E taniria ana reirei Iesu ba, a na namakina raoi arona, ba E
aoria ni kona n reireia riki ma ni katauraoi nanoia i bukini katakin
aia onimaki are nan roko. Ma naia ae E a titirakinia lesu, ao E
kariai, k,A taku aomata ba antai Natin te aomata. ? Ao ana reirei a
kaeka ma, ni kaoti aia iano aomata aika kakaokoro, ba tabeman a
taku ba bon Ioane are te tia Babetito are e a mana uti mai buako-
ia mate ; ao temanina. a taku ba tao Eria are a kantaninaia ba e na
mana roko i main te Mesia ; ao temanina a taku ba tao te bura-
beti ae Ieremia, ke tao te burabeti temanna.

Ao lesu E kani kataia ma. n noria ke tao iai i buakoia ana
reirei ake a wanawana riki nakoia aomata n aki akaka,, ake a tia n
namakina arona ni koaua ba bon te Kristo Naia. Ma miia are E
a mana titirakinia ni kanai, Ao nkami, kam taku ba antai Nai ? E


2

a roko Iesu ba E na kania.iuia aomata, ao ba E na katea ana Eka-
retia i aonaba i bukia aomata aika onimakinna, ao E kan noria ke
tao iai te onimaki irouia ana reirei aika a a tia, ni bobotaki ma
Naia ma n nora arena. Ao nice E a titirakinia, ao e kaeka
Betero ni kaiiai, kkBon te Kristo Nkoe, are Natin te Atua are main.
E a bati ni kukurei Iesu nke E noria ba E kona Timon ni kaota
te oniniaki aei n te tai are a bakantan Baritaio ma ibona ao a
riribaia ma ni kani kamatea, ao like a ba.ra nanoia aomata aika
bati i bukina nke E rawa Iesu ni kaueaki i ronia n riki ba kana
uean aon te aba ao te tia karaoi kakai ni kakukureia aomata ni
bain aon te aba. E ataki iroun lesu ba. ti aomata aika a kaureaki
liiataia iroun te Atua, ba a 11a kina ba. te Kristo aika a kona ni
kakoaua ma 11 onimakinna ma n riki ba ana Ek are tia i aonaba.
Ma riaia ae E a kaeka Timon ao E ka.riai, Ko a kaba-ia, Timon, ae
natin Iona ; ba e aki kaota aei nako im te iriko ma te rara (arc aia toeka
I-Iutaia ni kaonoli te aornata) ma E kaotia. Taman are i karavva. Ao
I t-aku nako im, ba Betero ae te atibu nkoe (kaua, Ko a rildriikoreilan'Ci
ma n nene n ai aeon te atibu, i bukin am oniniaki) ao N na katea au
Ekaretia i aon te ba aei ... (ae kakoauan lesu ba te Kristo n ai
aeon are e a kakoaua Betero).

Eri, bon te onimaki aei ae e a tokanikai ia.i ana Ekaretia. Kristo,
ao a bon aki kataea- ana kai inataroani neia tamneia mate. Ake
a kakoaua lesu ba te Kristo are Na tin te Atua are main, boni riaia
kai 11 ana Ekaretia Kristo are te Ekaretia ae kataea. ana kai te aba.
Ao an tai ae a kakoaua ba te Kris co ao aia. Tia Eamaiu, Iesu, ke
Betero? Bon lesu. Bon akea te iario ae okoro irouia Tan Tuatua
rikekei, ao bon akea te iario ae okoro irouni Betero, ba boni naia
are e a tiba kakonua. lesu ba te Kristo. Ao akea, te iario ni kani
karinea Betero ba aorikoa, boni naia an. ana Ekaretia Kristo ni ka-
rokoa, tienture aika rimwi nke a. kakaea te bai teuana bobe are a
kona ni kekeiaki ni kamatoa aia tau-taeka i aon te Ekaretia are e
ni worn we- 11 te tai arei. Ao rikai ti noria bae bati ni bainaki irouia
bobe ma ake a maniria 11 aia taetae ni kani kamoamoaki, te taeka
anne ba ti Betero te ba ae e a kateaki iai ana Ekaretia Kristo, ao
ba aorikoa a kona bobe i Ko in 11 tau-taeka ni matoatoa i aon ana
Ekaretia Kristo ba bukina like a taku ba a bonota mwini Betero,
ao ti rial n neneria- raoi te taeka aei, ma 11 ukoukora te koa.ua are
ti a reireiaki iai 11 te Nu Tetemanti i bukin ana Ekaretia Kristo.
Ao aio te koaua are ti kunea n te Nu Tetemanti, ao are ti akairaki
iroun Tamil ein te Atua are mamakuri i nanoni mataniwin nanora
ba ti na kakoaua ba kawain te kamaiu i bukira:

An te Ekaretia ni koaua boni Kristo ao tiaki te aomata
temaima ; ao te ba are e a kateaki iai te Ekaretia boni kako-
auan lesu ba te Kristo, are Natm te Atua ae main.

Nkana tao boni Betero an te Ekaretia., ao e aera rikae e aki
aranaki ba ana Ekaretia Betero, ao tiaki ana Ekaretia Kristo? 2V0
rikana tao bon ana. bai Betero n ti riaia. 11 taua, taekan te Ekaretia,
ao e aera, nke e aki mate Betero ni kamaiua ana Ekaretia.? Ao e
aera like e aki mana ufci Betero mai buakoia mate ni kakoaua
makana n ai aron are E a tia ni in a na. uti lesu are te Kristo are


3

Natin te Atua are main ao are E maiu 11 aki toki baatunana Eka-
retia ao an aia onimaki Kristian ni koaua ni kabaneia ? Ai kawa
ra aomata aika a burebureaki aika a katea aia onimaki i aon te
aomata ae Betero, ao tiaki i aon Iesu Kristo are te Tia Kamaiu ae
ti Temanna!

Ba boni Betero are e a taetae nakoia iboiia ma aia tia tau
taeka aomata ma tani koroboki i Ierutarem i inwini Bentekota,
nke e a kaonal^i Betero n te Tamnei are Raoiroi, ao e kanai:

.......Boni Naia {ae lesu) te atibu are e kaakeaki borianana i

roumi, nkami aika tani katei maneaba, are riki ba bouan te mani-
rianiria. Ao akea te kamaiu iroun temanna; ba bon akea te ara
teuana i ani karawa ae a ananaki aomata ae ti konaki ni ka-
maiuaki iai ba ti aei. (Makuri 4 : 11-12.

Ao ai kawa ra. aomata aika a mataki aika a. kariaia ba e na
tau taeka i aon tamneiate aomata temanna ae te bo be are e a kail
rawea ni karan te tau-taeka n tamnei are ana bai Iesu Kristo n ti
Naia!

Bon ti Iesu Kristo an ana Ekaretia, ao bon ti ake a kakoaua
Iesu ba te Kristo, are Natin te Atua are maiu, aika a nene aia oni-
maki i aon te ba lii koaua. Akea te tia tuatua temanna. are e a
matairiki ana. makuri i bukin ana Uea nakon teuare Bauro. Ao
akea ae e a tia ni katea Ana Ekaretia lesu ni kawa. aika maiti riki
nakoni Bauro. Ao tera ana taeka Bauro? Bon aei:-- Ba e aki
kona temanna ni bairea, ana teuana, ma ti are a tia ni baireaki are lesu
Kristo. (I. I-Kori. 3: 11).

E a kabotaua ana Ekaretia Kristo nakon te maneaba, ao e
taku ba ae ai aron te tia katei ma-neaba ae rabakaji ae e bairea. an
te ma.neaba, ba te b:a, ao riaia naba e a tia ni katea ana Ekaretia
Kristo .i Korinto i aon te ba, are onimaki mm lesu Kristo, ba bon
ti lesu Kristo ana are e a, tia. ni baireaki iroun te xVtua.

Eii, bon lesu Kristo an te Ekaretia, ao tiaki te aomata temanna,
ao te ba are e a kateaki iai te Ekarelia boni kakoauan
lesu ba te Kristo are Natin te Atua are maiu. E kakoaua arei
Betero, ao ti a kakoaua naba.

Ao tera aron te Ekaretia are e a kateaki i aon te ba aei ?

E a kateaki te Ekaretia n atibu aika maiu aika Kristian
aika a kakoaua lesu ba te Kristo, are Natin te Atua are maiu.

Tera oin ana taeka n reirei Betero i bukin te Ekaretia ao i
bukia Kristian aika a kakoaua, Iesu ba te Kristo, ao aia Uea?
Nora ana moan reta Betero, makoro 2, ao kibu 3-6. E kanai Betero :-
. ba kam aona n ikawai iai ni kamaiuaki; nkana tao kam a tia ni kata
te Uea ba E raoiroi: kam kakawaria, ae te atibu ae maiu, ae boni kakiaki
irouia aomata, ma e rineaki iroun te Atua, ao E karineaki, ao kam kateaki
ba karia atibu aika maiu, bate bata ae nen te Tamnei, ba te koraki n ibona
ae raoiroi, ba kam na ana karea aika bain te tamnei aika taniraki iroun te
Atua iroun Iesu Kristo. Ba e koreaki n te Baibara ae kanai, Noria, I
kawenea te atibu i Tion, ae bouan te inaninanina ae moan te kakanato, ae
rineaki, ae kakawaki, ao ane oniinakinna ao e na bon aki kamamaeaki ,


4

Efi, e kakoaua Iesu Kristo Betero ba bon Iesu te atibu ae moan
te kakanato, ae rineaki, ae kakawaki; ao e taku Betero ba Kristian
aika a onimakinna a na bon aki kamamaeaki, ma a riki ni kateaki
ba, kana atibu aika maiu, ba te bata ae nen te Tamnei.

Ti aki kona n riki ba kain ana Ekaretia. ni koaua Iesu Kristc
nkana ti kakoaua ti Betero ba te atibu ae ii a tei iai, ma ti riki ba
kain ana Ekaretia ni koaua Iesu Kristo nkana. ti katotona Betero
ma ni kakoaua Iesu Kristo are te atibu are moan te kakanato, are
kaweneaki iroun te Atua ba. ti na katea ara onimaki i aona,. Ao
nkana ti kakoaua Iesu n ai aroni Betero are e a kakoaua Iesu ao ti
a riki ba kana atibu aika maiu naira n a,11a Ekaretia, Iesu Kristo
are batan Tamnein te Atua.

Ao nkana ti a mana nora ara kibu, (Mata,io IB : 18) ao ti a
nora ana. taeka Iesu ae kauai, Ba Betero ae te atibu nkoe. E koaua

Betero bon te moani Kristian are e a kakoaua Iesu ba te
Kristo, are Natin te Atua are maiu, ma naia are e a riki ba te
moan atibu are kaweneaki i aon te ba are an ana Ekaretia
Kristo.

I bukin tera iikae e atonaki ba te atibu, ao ter a, te bai ae e a
riki n ai aron te atibu iai ?

Iesu are E kona n ata rimoa aron Timon, E a kamani kaotia
ba e na aranaki ba Betero. Ao nkai e a tia ni kakoauaki arana.
E a tia n onimakina, Iesu ba te Kristo, ao te onimaki arei e a onika
aron a ma ni kakorakora n ai aron te atibu. Nkana e a bati n tao-
naki te tano ma ni kabuebue ao e kona n onikaki ba te atibu. Ao
like e a, kataki Betero ao e a, kakoaua arona are e a. kamani kinaki
iroun Iesu. E a riki ba te aomata ae korakoraae nene ae ai aronte
atibipi bukin onimakinan Iesu i rouna.

Nke E a moa n taetae Iesu n taeka. aikai, ti taku ba tao E a
taetae n taetaen te aba arei are Aramaic, ao E a baina te taeka
Kepha j.re nanona te bai ae matoatoa. ae ai aron te ba ke te
atibu. Nkana ti nora. Ioane 1 : 42, e a boretiaki n te taetae ni
Kiribati, ba Keba ; Ko na aranaki ba Keba ae ai aron ae Betero ae
te atibu. Nora naba I. I-Korinto 1 : 12 ; ao 3 : 22.- Ao nke e a
moani koreaki te Nu Tetemanti, ao e a koreaki n te taetae n Erene,
ao te taeka Keplia e a, koreaki n te taetae n Erene ae kanai
petra, ae nanona te ba ; ao a rani Betero e a koreaki ba Petros,
ae nanona, te atibu. Kana e a koreaki irouni Mataio ba ana taeka
Iesu nakoni Betero ae kanai, Boni Petros (ae le atibu) nkoe, ao N na
katea au ekaretia i aon te petra (ae te Pa) aei. E anaki arani Betero
man a ran te bai ae matoatoa ae te ba, ma e a. kaokoro ba kana ti
makoro n te ba naia, ae te atibu. Arana tiaki petraP (ae te Pa)
ma Petros (ae te at ibui). Ai ti te arona nan on taeka aikai ba te
bai ae matoatoa, ma iai te kaokoro ba petra bon te ba ae aba-
bald ae kaha te ba ni koaua, ao petros bon te atibu ae kana ma-
koron te ba, ae uarereke. E oti raoi te kaokoro n te Baibara n te
taetae ni Buritan ba e a, boretiaki ni kanai, thou art Peter, and
upon this rock I will build my Church.

En, te ba ni koaua bon onimakinan Iesu ba te Kristo, ae an
ana Ekaretia te Atua, ao Betero e inoanaki n te ba ae te atibu ba
i bukin ana onimaki e a riki ni buokanibai n te korakora ao te


nene ae ana bai te ba. E a riki ni korakora ma n nene like e a
tia n onimakina Iesu, ao e a riki ba kaiia te moan atibu n te mane-
aba, ae te atibu ae ana, ae kaweneaki i aon te ba ma n nim ma
naia. E a nene Betero i aoni Kristo like e a onimakinna. Ma e
aki kona Betero n onea mwiii lesu Kristo ba an te Ekaretia.. E
koaua, e a ananaki arana ba te atibu, ma bon iai te mamara ae
nikirana i rouna, aoekona naba ni mwemwe. Ai ti tabeboii i mwii?
ana taeka Iesu aei nakoni Betero, ao Betero e a bati ni kairua, n
ana iano, ao lesu E a boaia n ai aron are e a kaotaki n te kibu 23,
n te makoro naba aei, ae kanai: Ao e rairaki (Iesu), aoetaxu nakoni
Betero, Nako akuu Tatan: kabakau nakon te buakaka nkoe : ba tiaki. aron
lianon te Atua nanom, ma ai aron nanoia aomata.

Eli, bon ti te aomata Betero, ao e kona ni kairua ana iano. Ao
tiaki ti naia, ba ti ata Betero ba boni naia are e a kakewea ana
Uea nke E a kume ni motikaki taekana.. Bon iai nikiran te tano
irouni Betero, ao e kona ni mweinwe. Ai kawa ra te ekaretia are
kateaki i aoni Betero, ae te aomata n ti naia, ba e 11a mwemwe naba !

Ma i bukin ana uanoaiia lesu nakoni Betero, ao E a kabara
burena anne, ao E a mana, kateimatoa ana onimaki, ao i mwini mana
utiii lesu ao i mwini Bonin te Bentekota, ao e a tia Betero ni
kakoaua arana ba te atibu. E a riki n nanoinaka Betero ni kaotioti
i bukin Iesu, ao e a kakoaua arana ba te atibu teuana are an ana
Ekaretia lesu.

Ma e a rine Betero n aei ba boni naia are e a rimoa ni
kaota kakoauan Iesu ba te Kristo, ao i bukin arona ae nano-
maka ni kaotioti i bukin Iesu, ao tiaki i bukin te nakoa teuana,
ba bon akea nakoana ae okoro man nakoaia raona aika Tan
Tuatua.

Iesu Kristo E a. tia ni kanakoia tan tuatua ni bane ba a 11a
tataekina te Euankerio, ao E aiiania naia tenauni ma t.emanna (i
mwini maten Iuta I-Tekariota), te nakoa ae ti te arona, n ai aron
are e a kaotaki n Ioane 20 : 22-23, ae kanaiAo nke E a tian atona
aei (lesu), ao E ikeike nako aoia, ao E taku nako ia, Kain na ananaki te
Tamnei are Raoiroi: nkana iai akana kam kabara aia bure, ao a boni
kabaraki mai rouia : nkana iai akana kam aki kabara aia bure. ao a aki
kabaraki.

Norin, a bane tan tuatua n ananaki te tau-taeka i nanon [Jean
Kristo, ao tiaki ti Betero; akea boiian aia taeka bobe ae a taku ba
ti Betero are e a mwiokoaki irouni Kristo. Ao bon akea nakoaia
bobe mnirouni Kristo are a rine iai nakoia ana minita Kristo aika
a weteaki i Rouna ba tan tuatua ao tani katei ana Ekaretia i aonaba.

Ba norin, akea nakoani Betero i buakoia tan tuatua ae ai aron
liakoan te bobe ni bon aikni. E aki rineaki ti Betero ba te tia taua
taekan ana Ekaretia Kristo. Nkana ti ware ware n ronoronoia tan
tuatua n te bold ae Aia Makuri Tan Tuatua ao ti noria ba e a,
kabureakiBetero irouia tan tuatua i bukin arona nakoni Korenerio
ma raona, ao e a weteaki Betero ba e na. tei i ma tan aia botaki ma ni
kaota taekana. (Makuri 11: 1-4). Ao like e a, karaoaki Kabowin te
Ekaretia ae Kakanato i Ierutarem, bon tiaki Betero are e rineaki ba
mataniwln te Kabowi n te Ekaretia., ma bon Iakobo are e a matani-
wina te Kabowi ae kakanato arei, ao are e a onora n ana kaotioti


6

Betero ma Bauro ao Bareuaba ao raoia tabeman. Ao bon lakobo,
ao tiaki Betero, are e a kaota motin te Kabowi arei. (Nora Makuri
15 : 1-29, tara kibu 13).

Ao Bauro e kaota aron nakoana ni kanai Ba I taku ba 1
bon aki manori riki teutana nakoia tan tuatua ake moan te kakanato.
(II. I-Korinto 11: 5). Ao n te tain a e a kabureaki Betero irouni
Bauro. Nora I-Karatia 2 : 11, are kanai:- Ao nke e a roko Keba
{are Betero) i Antioka, ao I tei l mat-ana n ekia nako, ba kioina nke e
kabuakakaki. Ba nke a tuai n roko tabeman mairoun lakobo, ao e bon
amarake ma Tientaire: ao nke a roko, ao e kerikaki, ba e makuia ake a
korotobibiald. Ti noria nkanne ba akea nakoani Betero ae e a
karineaki iai i aoia tarina aika tan tuatua, ba e a ti i buobuoki ma
naia, ao n. tai tabetai e a manori riki nakoia tabeman.

Ao nkana ti nora ana moan reta Betero, makorona 5 ao kibuna 1,
ao ti ataia ba oin ana taeka Betero ba e ti buokanibai ma raona
aika unimanen te Ekaretia, ao akea nakoana n tau-t-aekai aoia, ba
e kanai Ma naia ae I kani kaunaia unimane akana mena i buakomi,
iiai ae bon te unimane naba, ao te tia kaotiota marakini Kristo, ao te tia
buoka te neboaki are nan kaotaki ...

En, e a buokanibai Betero ma raona aika tan tuatua n te
makuri i bukini Kristo ma ana Ekaretia, ao akea nakoana ae ai
aron ae e kani bainna te bobe. Nkana iai te bai ae e rine iai
Betero, ao e rine i bukina nke boni naia are e a moani kakukureia
nanon lesu nke e kaota te onimaki ba bon te Kristo lesu, are Natin
te Atua are maiu; ao nke e a nanomaka ni kakoaua lesu ba te
Kristo i mataia aomata i mwini Bonin te Bentekota. E a kairua
aia iano kain te Aro n Bom nkana a taku ba ti Betero ae an ana
Ekaretia lesu Kristo, ba nora ana taeka. Bauro nakoia Kristian i
Ebeto (I-Ebeto 2 :19-22) ae kanaiMa naia a e tiaki aomata ianena ilka-
mi nkai, ao tiaki naba aomata aika kam maeka n iruvva, ma kam buoki abami ma
Kristian, ao ana utu naba te Atua nkami, ao kam kateaki i aon taiani
boua ake tan tuatua maburabeti,aolesu Kristo naba teatibuae
bouan te maninanina ae moan te kakanato ; are e bane ni kaborao-
aki te kateitei i Rouna, ao e rikirake n te maneaba ae tabu i nanon teUea;
are kam kateaki naba i nanona ba nen te Atua ni maekai nanon te Tamnei.

E koaua, like e a tiba kakoaua lesu Betero ba te Kristo Naia, ao
E taetae lesu nakoni Betero, I taku nako im, ba Betero ae te atibu
nkoe, ao N na katea au Ekaretia i aon te ba aei, ao te b'ai are E kani
kaotia lesu boni bon an te onimaki, ba ai aron ana onimaki Timon
e a onikia. ba Betero ae te atibu, ao E na katea ana. Ekaretia lesu
i aoni Betero ae te tia kakoaua ao i aoia raona aika Kristian
aika uaia ni kakoaua ba te Kristo, ba aia onimaki ae kakoauana
i rouia, bon te ba ae e na tei iai ana Ekaretia n roro nako.

Ma. naia ae ti taku ba Kristian aika a kakoaua lesu ba te
Kristo ma n onimakinna n ai aroni Betero, ac a riki n ai arona
ba atibu aika maiu aika nene aika an ana Ekaretia lesu Kristo,
ao a tei i aon te ba ni koaua are kakoauan. lesu ba te Kristo
are Natin te Atua are maiu.

Bon te tia kakairi Betero i bukira. E a riki ba te tia kakairi
U tan onimaki aika e a kateaki iai ana Ekaretia Kristo. Ae ai


?

aron te petros* bon te atibu ae makoron te lpdrcC ae te ba, ao ai
aroni Betero naba, bon te tia kakairi naia, kaiia makoron te ba
are te onimald ni Kristian ae kakoauan lesu are e tei iai te Ekare-
tia. (Nora ana taeka Bauro I. Timoteo 1: 16.)

E taku taman te ekaretia rimoa are Origen arana, nkana iai
iroum ana onimaki Betero, ao bon te atibu iikoe n ai arona.

Nkana ti urinia loane ao Bauro, ao Tetebano, ao Borikabo,
ao Aokatiten, ao Baterika ao Wilbered, ao Euteru, ao Wikiribi,
ao Ioane Anti, ao loane Nokite, ao loane Weteri, ao Tion Wiriam,
ao Beinam, ao Witemi, ao Eewintiton, ao Grenfell, aotan onimaki
aika maiti aika a, uaia ni kakoaua lesu ba te Kristo, ao aikaa uaia
n ninikoria ma Betero ni kaota Iesu nakoia aomata, ao ti taku ba
a uaia n riki ba atibu aika main aika an ana Ekaretia lesu Kristo.

Ti a kukurei irouni Betero ao ti a kamoamoa bate Tia Tua-
tua ae nanomaka i bukini Kristo. Ao ti taku ba i bukin ana oni-
maki ao e a riki ba te atibu teuana ae main ae e 11a kateaki iai ana
Ekaretia lesu Kristo. Ma ti aki kona ni kakoaua aia taeka bobe
ke kain te aro n Eom ba ti Betero are te ba are ante ekaretia, ba
tiaki anne te koaua are ti noria n te Nu Tetemanti. Ao ai maiti ra
riki te aki kona ni kakoaua aia taeka bobe ba boni liaia tani bonota
mwini Betero n tana taekan ana Ekaretia Kristo, ba te taeka ni
kani kamoamoaki ae te kainikatoua anne! Tao ti na mana ianoa
riki te taeka anne n te kabarabara teuana. Ma aio te koaua are ti
a reireiaki iai n te Nu Tetemanti, ao are tia kakoaua ni mataniwin
nanora, ba an ana Ekaretia bon lesu Kristo ae boni Naia, ao
tiaki te aomata temanna; ao te ba are e a kateaki iai ana
Ekaretia lesu Kristo ma n nene iai bon te onimaki n ai aron
ana onimaki Betero, ao kakoauan lesu ba te Kristo are Natin
te Atua are main; ao ba ti kona n riki ba atibu aika maiu
naira n ai aroni Betero ae te atibu, ma ni kaweneaki i aon te
Ba ni koaua are an ana Ekaretia Kristo nkana ti onimakina
lesu ba te Kristo are Natin te Atua are maiu, are E a roko ba
te Tia Kamaiu i bukira ao i bukia kain aonaba. Ma. naia ae
nkana tao iai te tari temanna are e wareware n taeka. aikai are e
tuai ni kakoaua x lesu Kristo ba ana Uea ao ana Tia Kamaiu,
ke are e a kabureaki naiiona lii katea ana. onimaki i aon te aomata
ao tiaki i aon lesu Kristo, ao ti a butia te tari arei ba e na tataro
nakon te. Atua ba a na kaureaki matana, ba e 11a ata lesu Kristo
ba ana Tia Kamaiu 111a 11 onimakinna 11 ti Naia, ba bon ana taeka
Betero are e a taetae nke e a kaonaki n te Tamilei are Kaoiroi, ao
are ti a kakoaua naba, ba akea te kamaiu iroun temanna ; ba bon
akea te ara teuana i ani karawa ae a ananaki aomata, ae ti konaki
ni kamaiuaki iai ba ti aei.

Tao a na buokaki tani wareware n atai baikai:-

1. Nke e a boni kaokoro arani Betero ae Petros ao aran te
ba ba petra, ao maitia tani kabara nanon ana Taeka te Atua ake
likoa, a taku ba, tiaki te ba Betero.

2. Te tama ae kain te Aro 11 Eom temanna ae aran a Launoy
are e a tia 11 ukoukora nanon te taeka te ba ae taekan te kibu aei


I

s

u

R

i

s

T

O

E kanai ana

taeka te Uea ae
Ieliova,

Noria,Ikawenea
te atibu i Tion
ba ana ; ae te
atibu ae a tia ni
kataki, ae te ati-
bu ae bouan te

maninanina ae
kakawaki, ae te

boua ae nene :

ane onimakinna
ao e 11a aki biri

nako.

(Itaia 28 : 16).

Ao kam kateaki ba kana
atibu aika main, ba
te bata ae nen te Tainnei.
(I. Betero 2 : 5).

Ana utu naba te Atua nkami,

ao kam kateaki i aon taiani boua ake tan tuatua ma burabeti, ao

E S U K R I S T O

naba, are bouan te manifianifia. are moan te kakanato.
(I-Ebeto 2: 20.)

Ao tebwi ma uoua atibun an nonon te kawa arei, ao a koreaki i
aon atibu aikai ara aika tebwi ma uoua aika araia tan tuatua ake
tenauni ma uoman .... (Kaotioti 21 : 19).

B A 1 I B BA ML T I T T B
E N A 0 I RE A 0 A arc A are A
T T K A R TO T M natin T M te U
E E 0 N I RO Aa. A 0 A A 0 Kan- R
R R B E B MA , ,i B Are- I N an- 0
0 E 0 0 IO * p Q baio. 0 aian.
A I

E riki ni bou-
an te manina-
nina te atibu

are a kaki tani

katei maneaba.

Boni mairoun

Ieliova te baei :

E kamimi i ma-

tara.

i

E

U

E kaeka Timoni Betero ni kanai,

Bon te Kristo flkoe, are Natin te Atua are maiu.

Ao E kaeka lesu ni kanai: Ko a kabaia, Timon, are natin Iona, ba e aki
kaota aei nako im te iriko ma te rara, ma E kaotia Tamau are i karawa. Ao

I taku nako im ba Betero ae te atibu nkoe, ao
N na katea au Ekaretia i aon te ba aei. (Mataio 16 : 16-18).

(Areru 118 : 22,
23. I. Betero
2 : 3).



Ba e aki kona te aomata ni bairea ana teuana, ma ti are a tia ni baireaki are

I E S U KRISTO.

(I.. I-Korinto 3 : 11).


10

n aia iahotan rabakau iikoa aika aranaki ba Fathers, aika taman
te Ekarethi, e a kaotia ni kahai

Taman te Ekaretia. aika 17 a taku ba tao bon te ba Betero.
Taman te Ekaretia aika 44 a taku ba ana kaotioti Betero are

kakoauan lesu ba, te Kristo, bon te ba.

Taman te Ekaretia aika, 16 a taku ba boni Kristo te ba.
Taman te Ekaretia aika 8 a taku ba. Tan Tuatua ni kabaneia,

bon te ba are e a kateaki te Ekaretia i aona.

3. Ao tan rabakau aika tairi kabara. nanon ana taeka. te Atua

ni boh aikai, a nahi bane n iahoia ba like E taetae lesu nakoni
Betero ba Keba h.aia (ae te atibu ke te ba), ao nanona ba e a buoka-
nibai Betero ni matoatoau te ba. iikae e a onimakina lesu, ma ni
kakoaua ba te Kristo; ao likana tao iai nanon te taeka anne ba e
na. kateaki te Ekaretia i aoni Betero, ao tiaki nanona. ba e na kate-
aki i aoni Betero ae te aomata, ma i aoni Betero ae te Tin Kakoaua
lesu ba te Kristo, kaha e na kateaki te. Ekaretia i aoni Betero ae
te Tia. Kakoaua Kristo ma raona aika tan tuatua ao Kristian ni
kabaneia aika a kakoaua lesu n ai aroni Betero. Ba E aki taku
lesu nakoni Betero, I boni katea an Ekaretia i aom, ma E taku
lesu N na katea au Ekaretia i aon te ba aei. Kaha e kahai nano-
na, Nkai ko kakoauai, Betero, ao ko riki n arona te ba ae N na ka-
tea an Ekaretia. i aona. Ba bon akea te nakoa ke te maka ae e
ahanaki Betero ae e a okoro iai man raona aketan tuatua. (Nora
loane 20 :22-23; Mataio 19 :28; I-Ebeto 2 :20; Kaotioti 21:4.)

Wan te Btua.

Mataio 16 : 19. A" na aTianiko kinin Uean, i.e Aiua: ao ane ko

kabaea i aonaka ao e a mana kakaeaki naba i karawa : ao ane ko
kabara i aonaba a,o e a mana kabarald naba i karaica.

Bon ana taeka lesu teuana aei are E a taetae nakon Timoni
Betero like e a tiba, kaotaki irouni Betero onimakinan Ie.su i rouna
ba te Kristo, are Natin te Atua are maiu. N te kabarabara teuana
ti a tia. n nora nanon ana taeka lesu nakoni Betero n te tai naba
arei, are kahai, ba Betero ae te atibu nkoe, ao N na katea au Ekare-
tia i aon te Va aei. Ao nkai ti na nora nanon te taeka aei, Ena
ananiko kinin Uean. te Atua . .

Ao e kahai oin nanon te kibu aei

Betero ao ake a kakoaua lesu ba te Kristo n ai aroui
Betero a ananaki te kona ni kauka mataroan Bean te
Atua nakoia aomata, ao te kona ni kaeti taeka i nanon
Uean te Atua.

Nkana ti iahoia. raoi, ao ai antai ae kona ni kauka mataroan
Uean te Atua, ba ti te aomata are e a tia n rin iai boni haia ? Ao
ai antai ae kona n rin iai nako nanon Uean te Atua, ba ti te aomata


11

are e a kakoaua lesu ba te Kristo are Natin te Atua are maiu ?
Ba Kristo bon te Mataroa, ao onimakinani Kristo ao kakoauana i
mataia aomata bon te aro aroti a. rin iai nako nanon Bean te Atua.
Ao nkana ti a tia n rin n te mataroa arei, ao ti kona ni kaota te
kawai ma ni kauka te mataroa arei nakoia aomata ba a na rin iai
naia naba. Ma iiaia ae e a oti te koaua teuana are kanai

I. Ake a kakoaua lesu ba te Eristo ae te Tia Kamaiu,
ao a ahanaki te kona ni kauka mataroan uean te Atua
nakoia aomata, ba a kona ni kaotia ba boni Kristo te
mataroa; ao onimakinana bon te aro are a kona n rin iai
nako nanon Uean te Atua.

Akea te mataroa teuana ae ti kona n rin iai nako nanon Uean
te Atua ba ti iroun lesu Kristo, ao kakoauan lesu ba te Kristo are
ara Tia Kamaiu bon te aro ae ti a kona iai n rin .i Bouna. N ai
aron are e a kaotaki iroun lesu n loane 10 : 9, Boni Nai te maia-
roa; fikana e rin te aomala iBou, ao e na kamaiuaki ... Ao mana
aio ana taeka lesu teuana are e kuneaki n te boki ni Kristian
nikawaiBoni Nai mataroan te maiu; ane rin i Bou, ao e rin
nako nanon te maiu.

Eli, e koaua ana taeka Betero iike e takuBon akea te ara
teuana i ani karaiva ae a ananaki aomala, ae ti konaki ni kamaiuald
iai ba t-i aei. Ao aomata aika a tia ni kakoaua te ara arei, ao aika
a tia n rin n te mataroa arei, are lesu Kristo, ao a ata te mataroa
nakon te Maiu. A ata te mataroa nako nanon Uean te Atua,
ao a kona nkanne ni kauka te mataroa arei nakoia raoia.

E kona te bekan ni kauka mataroan Uean te Atua ke e aki ?
E aki kona, ba e bon tuai n ataia naba uaia. Ao Kristian aika a
tia. ni kakoaua lesu Kristo, ao aika a tia n rin i Bouna nako nanon
Uean te Atua, ao a bane ni mwiokoaki iroun lesu ba a na kauka
mataroan Uean te Atua nakoia aomata, ba a,re E a tia lesu n tuania,
Kam na nako ni kakiritiania botanaornata ni kabaneia, ni babetitoi'a
nako nanon a,ran te Tama ma te Nati ma te Tamnei are Baoiroi . .
Mataio 28: 19.

Ao tao a taku tabeman ni ka.nai, Ao nkana tao a mwiokoaki
Kristian aika bati n te aro aei, ao E aera lesu like E taetae nakoni
Betero, Nna auaniko kinin Uean te Atua . ? E oti nkanne
te koaua are te kauoua are kanai

II. Nkai bon te moan aomata Betero ni kaota
kakoauan lesu ba te Kristo, ao boni haia are e a moa n
ananaki te kona ni kauka mataroan Uean te Atua
nakoia aomata.

E boni koaua ba e a karineaki Betero iroun lesu nke E a tae-
tae ni kahanne nako ilia. Ao e boil riai naba, ba e a rine Betero
nke bon te moan reirei are e a kakoaua lesu. ba te Kristo. Ao
iikae e a tia ni kakoaua Kristo, ao e a bon rin i Bonn a nako nanon
Uean te Atua. Ao nkae e a rin, ao e a ananaki kinin Uean te Atua,
kaiia e ananaki te kona ni kauka mataroan Uean te Atua nakoia
aomata ma ni kotea te kawai nakon te Maiu are aki toki. Ao e a
boni kakoauaki ana taeka lesu nke e roko Bonin te Bentekota, ba
boni Betero are e a rineaki ba te Tia Kabarabara n fce Bon arei, ao


12

are e a tia ni kaotiota lesu nakoia aomata ba te Kristo Naia, Are
aia Tia Kamaiu bain aonaba. Ao n te aro arei e a riki Betero ba
te tia kauka mataroan Uean te Atua nakoia I-Iutaia, ba a maiti
aika teke nanoia n ana kaotioti fike e a raonaki ni makan Tamnein
te Atua. Ba ti warekia n Aia Makuri Tan Tuatua 2 : 41, Ao ake
a kaki i nanoia ana taeka a babetitoald: ao a ikotaki nako ia n te boni
naba arei tao tenina te aomata.

Ao i in win arei ao boni Betero naba. are e a kauka mataroan
Uean te Atua nakoia Tientaire nke e a kaotiota lesu Kristo ma
mateua ao mana-utina nakoni Korenerio ma raona i Ka.itareia.
Makuri 10 : 34-48 ; 15 : (5-11.

Ma iikana ti wareware n ana taeka Betero, ao ti noria ba e aki
kamoamoa i bon i rouna n ai aroia bobe tabeman rimwi, ba aonkoa
iai i rouna, n ti iiaia te maka ni kauka mataroan Uean te Atua. Ba
Betero e a kaotiota lesu Kristo nakoia. aomata, ao e tuania ba a. na
rairi nanoia ma ni kakoaua lesu ba te Kristo, ao a nan tiba rin n
Uean te Atua n onimakinani Kristo. En, e anani Betero te Uea
kinin Uean te Atua n te aro aei, tiaki ba e na taua arona iai n ai
aroia bobe tabeman ake a kan tau aroia, ba aonkoa ti naia ake a
tau kinin Uean te Atua, ao akea aika a, kona n rin iai ba ti i
rouia ; ma e aiiani Betero te Uea kinin Uean te Atua, are te kona
ni kauka mata.roan te onimaki i mataia aoma.ta ba a, na onimakina
Kristo ma n rin i nanon Uean te Atua irouni Kristo. Ba. ti uriiia
ana taeka lesu are kaiiai, Boni Nai ie kawai, ao te koaua, ao te
main : akea one nako n te Tama, nkama e aki nako Ina i liou.
loane 14 : (5. Akea te kin irouni Betero ke iroun te bobe tern anna
are e kona ni kauka mataroan Uean te Atua teuana ba ti n te
mataroa aei, ae lesu Kristo.

Ao te koaua teuana bon aei

III. Tiaki ti Betero are e ahanaki te maka aei, ae
kinin Uean te Atua, ba a ananaki naba Tan Tuatua iroun
lesu te nakoa ae ai aron nakoani Betero, ao a ananaki
naba ana reirei lesu ni kabaneia ake a kakoaua Kristo n
ai aroni Betero.

Ti. ataia ba a, bane ni mwiokoaki Tan Tuatua iroun lesu ba a
na nako n aba ni kabane, n tataekina te Euankerio nakoia kain
aonaba ni kabaneia. Mareko 16 : 15. Ao iikana ti wareware
Mataio 18 : 18, ao ti nora ana taeka lesu nakoia ana. reirei ae
kanai E koa:ua. ae I a tuaunkami ba akana kami kabae i aonaba
ao a na maila kaba.eaki i karawa ; ao akana kamikabara i aonaba
ao a na mana kabaraki i karaicad Ma, iiaia ae ti ataia ba e a moa
n ananaki Betero te nakoa aei ba bukina, like boni iiaia te moan
reirei ni kaota kakoauan lesu ba te Kristo ; ao rimwi a ananaki
raona naba te nakoa arei like a tia ni kakoaua lesu ba te Kristo
naba,. E aki kamaunaki te nakoa are e ananaki Betero, ma a ka-
toaki n te nakoa ae ti te arona Tan Tuatua. Ti uriniia ba nke E a
tia ni mana-uti lesu Kristo mai buakoia mate, ao E a tia ni kaoti
nakoia ana reirei n te ru teuana. i Ierutareni. Ao E a taku lesu
nako ia, E na mena te ran i round: I kanakoinkami n ai aron


13

Taman fike E Inaakomaiai.. Ao nke E a. ii.cc a atonaam, ao E ike-
ike nako aoia, ao E taka nako ia,, Kam na ana.naki te Tornnei are
liaoiroi: tikana iai akana, kam kaba/ra aia bare, ao a boni kmibaraki
mai roaia : nkana iai akana- kam aki kabara aia bare, ao a aki kaba-
rakik loane 20 : 23. E aki kakaokoroaki Betero, ba e i-buobuoki
ma raona n te tai arei. Ao nkann ti wareka ronorouon aiaMakuri
Tan Tuatua ao ti noria ba a i-buobuoki Betero ma raona ni
kauka mataroan Uean te Atua nakoia aomata n te Bon
are te Bentekobi, no tan tuatna a raona. Betero ni kaotiota Iesu
Kristo nakoia aomata. Boni Biribo ao tiaki Betero are e a kawa-
nt te kawa are Tamarin, no are e a kauka mataroan Uean te Atua
nakoia kain te kawa arei. Makuri 8 : 4-8. xAo a inaiti Kristian ake
a kamaeaki nako n te karawawataki are riki i bukin Tetebano, a
nako n toki i Boinike, ao i Kubero, ao i Antioka, n taekina ana
taeka. te Atua nakoia raoia aika I-Iutaia. Makuri 11 : 19. Ao ti
urifina ba antai ae rineaki ba te tia, kauka mataroau Bean te. Atua
nakoia Tientaire ? Tiaki ba boni Bauro ? Ba E taku te Tainnei
are Raoiroi nakoia Kain te Ekaretia are i Antioka, ni kanai, Kam
na kaokoroa Barenaba ma Tamm ba an aomata nakon 1e maknri are
1 wetei'a n.ako ini. Makuri 13 : 2. En, a, inaiti ake a. tana, kinin
Uean te Atua ni kauka mataroana, nakoia aomata. Ao tiaki Betero
are e taku ba e a kaokoro nakoana ma nakoaia tan tuatua, ba e
taku n ana reta II. Betero 1:1, Timoni Betero, ae aim toro lesn
Kristo ao ana tia tuatua, nakoia akana e a reke i rouia te oniniaki ae
kakawaki ae ti te arona ma ara onimaki, ae reke n ana raoiroi Atuara
ona ara Tia Kama in. are lesa Kristo: . . E bon a tai a Betero
ba a i-buobuoki ma iiaia n te oniniaki ao n te makuri raona aika.
Kristian. Ao tiaki mai rouna. ma, boni mairouia bo be aika a kani
kamoamoaki, te iano ae kairua ba aonkoa iai makani Betero ke
makaia, bobe n tan kinin [Jean te Atua n ti naia. Bon tiaki !
ma. aio te koaua ae ti noria n te Nu Teteinanti, ao are e akakoau-
aki iroun te Tamnei are Raoiroi n ronoronon te Ekaretia, ae kaiiai

IV. A i-buobuoki Betero ma raona ake tan onima-
kina Kristo, n te nakoa aei, ae te kauka mataroan Uean
te Atua nakoia aomata, ao n te kaeti taeka i nanona.

A i buobuoki n te kaotiota Iesu Kristo nakoia aomata, ao a i
buobuoki naba ni kaeti taekani bain te Ekaretia. Ba ti ware ware
ii Aia Makuri Tan Tuatua, makoro 15, ba, nke e a karaoaki te
kabowi n te Ekaretia ae kakanato i lerutarem, ao e niena iai Betero,
ao e a kaota nanona i matan te kabowi arei. Ma, bon Iakobo are e
a riki ba mataniwin te kabowi n te Ekaretia arei, ao tiaki Betero.
Ao ti a.taia naba. ba e aki kona Betero n tau-taeka i aoia raona ake
tan tuatua,, (I-Kara. 2: 11), ma e ti i buobuoki ma, iiaia ni kaeti
taekani bain te Ekaretia.

Ao iai tan tuatua ake a. uaia ni kakanato ma Betero n te makuri
ni kauka. mataroan Uean te Atua nakoia aomata, ba. te Uea. E a
kamanenaia. Bauro ma Barenaba ni kauka mataroan te onimaki
nakoia. Tientaire aika maiti. Maku. 13 : 27. Ao tiaki ti iiaia, ba ai
raaiti ra ana reirei Iesu Kristo n roro rimwi ake a rineaki iroun te
Uea ba Ana toro ni kamauena te kin ma ni kauka mataroan Uean


14

te Atua nakoia botanaomata liako Ai kawa ra naira like tao ti
Betero are e taua te kin arei! Ba e a kamani mate Betero, ao e
aki kona ni mana kauka mataroan Uean te Atua nakoia aomata,
ma ti n te aro ae e a boiiana ana taeka ni kaotiota. Iesu ba te Kristo,
aika taeka aika a kawakinaki n te Nu Tetemanti. Ao akea ana kin
are e kona n aiian te aomata ni bonota mwina; ba ti aki oiio te
taeka ni kamoamoa arei ba ti iroun te bobe i Bom te kin ae kinin
Uean te Atua ni karokoa tienture tabeua i mwini Betero. Ai kawa
ra aomata aika a manina n te taeka ni kamoamoa ae akea bonana
n ai aron arei! Ba aio te koaua, ti Iesu Kristo bon te mataroa ae
ti kona n rin iai liakon Uean te Atua, ao ti rin iai n onimakinan
Iesu Kristo ma kakoauana ba ara Tia Kamaiu; ao ti a kairaki
nakon te mataroa arei are e a kaukaki i matara, irouia Kristian
aika a tia ni kakoaua Iesu Kristo, ao aika a kakoroa bukin ana
taeka ni niwioko Iesu ba a na kakiritiania botanaomata jiako, ma
n reireia bai ni kabane ake a reireiaki irouni Kristo. Nkana tao
bon akea te bobe i Bom ma nkoa ni karokoa nkai, ao a bon uki i
bukira mataroan Uean te Atua ba a kaukaki irouia Betero ao loane,
ao Biribo, ao Bauro, ao tan tataekina lesu Kristo n roro liako.

Ao te koaua teuana are ti riai n namakinna bon aei :-

V. Te maka are e ananaki Betero ao are a ananaki
tan tuatua ni bane irouni Kristo, tiaki te maka ni
motiki taekan tamneia aomata, ba ana bai- Kristo n ti
Maia te maka arei, ma bon te maka ni kaeti taekani
bain Uean te Atua.

Tiaki ana bai Betero te motiki taekan tamneia aomata; ao bon
tiaki naba ana bai te bobe ke te aomata temanna. Boni Kristo n
ti Naia are e na motiki taekaia kain aonaba. Boni Kristo n ti Naia
are E taua kinin te main ao kinin te mate. N ai aron are e a kao-
taki n Te Kaotioti 1 : 18 ^Te Moa Nai, ao te Kaitira, ao> Teuare
Maiu Mai; ao I 'mate nkoa, ao noria, I a mana main n aki toki, ao bon
iai i Jtou kinin te mate ma kinin Eriti ao n Te Kaotioti 3:7:-
Tenure raoi.rois are koaua, are iai i Houna ana kin Tawita, are
kaukia ao akea ae bonotia,, ao E bonotia, ao akea ae kaukia^ E kanai :
I atai am makuri (noria, I kaki i maiam te mataroa ae uki, ao e aki
kona temanna ni bonotia), ba bon iai korakoram teutana, ao ko taua au
taeka, ao ko aki kaakea arauT

Ao antai aei ae atonaki ba iai i Bouna te kin ? Tiaki Betero,
ma bon lesu Kristo, are mate nkoa, ao are E a mana maiu n te
maiu are akea tokina.

Ao tera nkanne te kin are e ananaki Betero ? E kai kaotaki
nkana ti nora te taeka are reitaki ma taekani kinin Uean te Atua
n te kibu naba aei, are e taku:- JV na aiianiko kinin Uean te Atua:
ao ane ko kahaea i aonaba ao e a mana kabaeaki naba i karawa; ao ane
ko kabara i aonaba ao e a maiia kabaraki naba i karawa.

Iai te katei irouia I-Iutaia ba nkana e a rineaki te aomata
temanna nakon te nakoa ae Te Tia Koroboki n te Tua n Ebera,
ao e a ananaki te kin teuana ba kanikinaean nakoana, ba e a ana-
naki te kona ni kauka ana Taeka te Atua nakoia aomata ba a na
ata te Atua ma ana Tua te Atua, ao a na maiu iai, Ao nkai e a


15

kaotaki nanoni Betero iroun te Atua ba e na ata Iesu ma ni kako-
aua ba te Kristo are Natin te Atua are Main, ao E iaku Iesu ba
kana e a tau Betero nkai n ananaki te nakoa i nanon Uean te Atua
ae ai aron te nakoa irouia tani koroboki n te Tua. nikawai. Ala
naia. ae E taku lesu nakoni Betero, N na ananiko kinin Uean te
Alma kana kanikinaean nakoana a.e te tia reirei ni kauka mataro-
an Uean te Atua, nakoia aomata. Ena aki riki Betero n ai aroia
tan reirei n te Tua, ake a boaki iroun lesu i bukina. nke a aki buo-
kia aomata n ata te Atua. Ba E taku lesu nako ia 'A na reke
kaimi, tan reirei n te tua! ba kam uota nako kinin, te aia.tai: kam aki
rim ao kam tula a akana kan riii. Buka 11: 52. Ma e na riki
Betero ba te tia kauka. mata roan Uean te Atua nakoia aomata, ba
te Alataroa arei boni Kristo, ao kakoauani Kristo bon te rin iai i
nanon Uean te Atua..

i\.o iai nabn muion tneka aikni, "kabaea" no ^'kabara" are kama-
nenaki ikai. E a bain taeka lesu aika. a bati n tane.iai iai ana
reirei, ba, a taueiai ni bainaki taeka aikai i bukin aia makuri tani
koroboki n te Tua n Ebera. Nanon te taeka "kabaea' bon to ka-
tabua te makuri teuana, ba e mi aki karaoaki ; ao mi non te ta eka
Uuibara bon te kariaia te bai teuana b.a e na karaoaki. E kona te
tia koroboki n to Tua n Ebera. ni motiki taekani bain te aro n
Iutaia.. E kona ni katabua te bai teuana (ane te Urkhaea) ; ao e
kona ni kariaia te bai teuana (ane te W/t'm). Bon anno oin
nanon tneka aika asar ao s/iera n te taetae n Aramaic aika a
bainaki iroun lesu nakoni Betero. Ma naia ae ti nora nanon ana
taeka lesu nakoni Betero ba e a ananaki te kona ni kaeti taekani
bain Uean te Atua are kana bain te Ekaretia i aonaba. E aki
ananaki te kona ni. kabaea tamnein te aomata, ke te kona. ni kabara
tamnein te. aomata, ba tiaki te aomata ke tamueina are e a ianoaki
li taeka akanne, ma bon ti kaetan taiani katei aika riai ao aika a
aki riai.

Ao te kaeti taeka ni bain Uean te Atua, e aki ananaki Betero
n ti naia. E boni koaua. ba e a moan ananaki Betero ba bukina
boni naia are e a moa ni kakoaua lesu ba. te Kristo. Ala a bane
tan tuatua n ananaki te liakoa anno are .kanikinaeana te kin, n ai
aron ae ti a tia n noria ni Alataio 18 : 18. Ao tiaki ti tan tuatua
ake a- airi ni bot.aki ma lesu nke E menu i non te aba, ma. ti taku
ba. bon nanon Iesu ao ana kantanina ba a na bane n ananaki te
nakoa arei Kristian ake a kakoaua. lesu ba te Kristo ao a.ia Tia
Kamaiu, ao ake a kaota kakoauana i rnataia, aomata n ai aroni
Betero. Ba. ti taku ba na.nou ana taeka lesu aikai nakoni Betero,
ao nanon ana. taeka, nakoia, tan tuatua rimwi bon aei, ba ake. a
kaureaki mataia. iroun te Atua. n ata Iesu ma i.i.i kakoaua ba aia
Tia Kamaiu, ao a kaotaki nanoia iroun Tamnein te Atua n te aro
ae a kona ni motiki taeka. ni bain Uean te Atua, n te aro ae bo raoi
ma nanon te Atua. Ala naia. aei, inotin te Ekaretia ake a- baireia i
aonaba nkana a kairaki iai iroun Tamnein te Atua, ao a na katei-
matoaki i karawa., ba are a bo raoi ma. nanon te Atua.

Ti noria nkanne ba kiidn. Uean te Aina aika e ananaki Betero
ao aika a auanaki raona ake tan tuatua naba, bon te kona n reirei


1C)

bain Uean te Atua ao te kona ni kaotiota Iesu Kristo nakoia
aomata ba a na onimakinna ao a na rin i Rouna nako nanon Uean
te Atua. Ao bain nakoaia teuana, te riki ba kana tani koroboki n
Uean te Atua, aika a riai ni kaeti bain Uean te Atua. Kana a-riai
ni kaeti taekani bain te Aro ni Kristian, n ai aron are e a karaoaki
irouia Betero ma raona n te kabowi n te Ekaretia i Ierutarem. A
riai ni bairei raoi bai aika a riai ni katabuaki ao bai aika a riai ni
kariaiaki irouia kain Uean te Atua. A riai ni kaeti taekaia ba
antai ae riai ni karinaki i nanon Uean te Atua i aonaba, ao an tai
ae riai ni kanakoaki ke n reireiaki i bukin te bure teuana. Ao a
riai n i buobuoki n rineia. ake a riai n taua. te nakoa ni minita ke te
nakoa n rikan, n ai aron are e a karaoaki irouia Betero ma raona.
Ao bai ni kabane aikai, ti taku ba tiaki ti ana bai Betero ni karaoia,
ma bon aia bai Kristian ake a katotona Betero ni kakoaua Iesu
Kristo ba aia Uea. Ao a na kairaki ma n reireiaki iroun Tamneini
Kristo ba a aona ni bo raoi aia moti ma nanon te Atua ba a aoiia
ni kateimatoaki i karawa.

Ma iiaia aei, aio kabanean ara taeka n reirei aei,

Naira aika Kristian aika ti a katotona Betero ni
kakoaua lesu ba te Kristo are Natin te Atua are maiu,
ao ti a ananaki te buokanibai ma Betero ao tan tuatua
ni kauka mataroan Uean te Atua nakoia aomata ma ni
kaeti taekani bain Uean te Atua i aonaba: ao ti na kato-
tona naba Betero n te kakaonimaki ao te tataniiiamarau
ni makuri n nakoara. Ti na nimta ara Uea are Iesu Kristo ;
ti na butia te Atua ba ti na kaonaki n te Tamnei are Raoiroi; ao ti
na kaotiota. Iesu Kristo nakoia aomata ma te aki maku ao te aki
mama. Ao n te aro arei ti na kakoaua tauani kinin Uean te Atua
i roura, ba ti na kauka mataroan Uean te Atua nakoia raora ba a
na ata lesu Kristo ba aia Tia Kamaiu, ma n rin i Rouna nakon te
maiu are aki toki are aia bai kain Uean te Atua.

G. H. E.




E A TIA NI B0RET1AKI N TE
TAETAE NI KIRIBATI ft K AI TE

BOK1 TEUANA AE E A BATI NI

KAKANATO AO ARE E A WARE-
KAKI I AONABA, AE ARANA,

Uflakin te tia mattana.

KAREKEA AJVI BOKI ANNE
MAIROUN TE TIA REIREI N

AM KAWA.

Bona Is. 6d


Full Text