Citation
People's Congress

Material Information

Title:
People's Congress Worcester, 6th December, 1900
Alternate title:
South African news
Added title page title:
Het Volks Congres 6 December, 1900
Alternate title:
Ons land
Creator:
South African Vigilance Committee
Place of Publication:
Cape Town
Publisher:
South African Vigilance Committee
Manufacturer:
Van de Sandt de Villiers & Co., Limited
Language:
English
Afrikaans
Physical Description:
36 p.

Subjects

Subjects / Keywords:
South African War, 1899-1902 -- Political aspects ( LCSH )
Suid-Afrikaanse Oorlog, 1899-1902 -- Politieke aspekte
Imfazwe yaseMzantsi Afrika, 1899-1902 -- Linkalo zezopolitiko
Temporal Coverage:
South African War, ( 1899 - 1900 )
Spatial Coverage:
Africa -- South Africa -- Western Cape -- Cape Town
Afrika -- Suid-Afrika -- Wes-Kaap -- Kaapstad
Afrika -- uMzantsi Afrika -- iNtshona Koloni -- eKapa
Coordinates:
-33.925278 x 18.423889

Notes

General Note:
Cover bears the bilingual title: The People's Congress. Worcester, 6th December, 1900. (Reprinted from the "South African News.") = Het Volks Congres. Worcester, 6 December, 1900 (Overgedrukt uit "Ons Land.")
General Note:
VIAF (name authority) : South African Vigilance Committee : URI http://viaf.org/viaf/153890437/

Record Information

Source Institution:
SOAS University of London
Holding Location:
SOAS University of London
Rights Management:
This item is licensed with the Creative Commons Attribution, Non-Commercial License. This license lets others remix, tweak, and build upon this work non-commercially, as long as they credit the author and license their new creations under the identical terms.
Resource Identifier:
629419 ( ALEPH )
EM1545 /202428 ( SOAS classmark )

Downloads

This item has the following downloads:


Full Text
.E PEOPLES CONGRESS.



Worcester, 6tli December, 1900.

(Rcprinted from the South Afrioan News/)

ET VOLKS CONGRES,

Worcestr, 6 December, 1900.

/

(Oyergedrukt uit f Ons Land/)

Yan de Sandt de Villiers & Co., Limited, Printers, Cape Town,
1900.


Worcester, 6den December, 1900.

Overgedrukt uit Ons Lanb.

Worcester was deze week t Afrikaander
centrum. In enkele dagen werden als door een
maalstroom duizenden mensclien uit alle deelen
van de Kolonie opgezogen naar deze plek,
om haar tot in alle hoeken en gaten te vul-
len. Van de verste streken begon men zich
het eerste in beweging te zetten; drie, vier i
dagen tevoren vertrokken die met wagens zooals
die van Calvinia, die 200 mijl per kar moes-
ten reizen om naar het naaste spoorweg sta-
tion te komen. Een ander voorbeeld zijn de
afgevaardigden van Kokstad, die een moei-
lijke reis per kar over bergen en door dalen
maakten naarAliwal Nrd., ook ongeveer 200
mijl om vandaar verder den trein te nemen. i
En hoe dichter men bij Worcester kwam hoe |
sterker de stroom zwol, langs de spoorlijn en !
langs het pad, totdat Woensdag avond en
Donderdag morgen geheel Worcester over-
stroomd was met vreemdelingen. De inwo-
ners hadden zich voorbereid op de ontvangst
van velen, en al moesten velen zich ook ver-
genoegen met een plekje op den vloer, dat kon
nu eenmaal niet anders, en de stijve lede-
maten waren weer gauw losgeloopen. Alle !
eer aan Worcester voor de ontvangst.

Het was merkwaardig om van de afgevaar-
digden to ooren wat hun ervaringen waren |
geweest op hun tocht. Het was voor som- j
migen een reis geweest vol ongemakken en j
vol hinderlijke behandeling, voortgesproten!
uit dezelfde verdenking die de kopjes om I
Worcester deed versterken met kanonnen en j
loopgraven. Het is moeilijk te zeggen waar :
de hand van de autoriteiten merkbaar was j
en waar nieL maar in ieder geval hadden j
verscheidene reizigers van de oostelijke pro- j
vincies te klagen over onwelwillende behan- j
deling op de spoorwegen en veel ongerief I
door gebrek aan ruimte.. Was het ook toe- j
val dat er in ieder compartement twee sol- j
daten zaten; een in den eenen hoek en een !
in den andereP Een doorgaande wngen was 1
er voor de afgevaardigden blijkbaar niet te j
krijgen, en door het overstappen midden in j
den nacht in De Aar, en het wachten in den !
regen, hadden ze een vermoeiende reis. Maar

erger is hfct wat we van Richmord Hnad hoor-
den, waar de passagiers die in een hotel
wachtten op den trein, midden in den uacht
uit hun kamer werden opgehaald en n voor
n voor een kapitein gebracht, die hun na-
men en adres vroeg en daarna, steeds bege-
leid door soldaten, hen weer weg zond. Is er
iemand die precies weet te vertellen wat er
gebenrd is?

Geiukkig ook dat de couranten de bezoe-
kers van het congres hadden voorbereid cp
de militaire vertooning op de kopjes rondom
Worcester, al gelooven we niet dat ze er van
geschrokken zouden zijn. Zooals de zaken
nu stonden, kon men s morgens telkens bij
den spoorweg klompjes menscben zien staan
die zich oprecht vroolijk maakten over die
versohanste kanonnen en loopgraven. Het
waren Canadeezen en Austrairs die daar
gekampeerd waren. Een slechte keuzel Wat
moeten de kolonialen niet gedacht hebben
toen ze zich zagen gebruikt tot bedreiging
van een vergadering van kolonialen in een
ander deel van het rijk? Op de vergader-
plaats zelf was van de acliterdocbtige zorg
van de regeering weinig te merken, behalve
door het verspreiden van bet nieuwe blad
der regeering, en door de aanwezigbeid van
een specialen verslaggever, die voor de regee-
ring een woordelijk verslag maakte van al
het gesprokene.

Maar dat is toch ook eigenlijk niots dan
een heel kleine bijzaak, en de hoofdzaak was
het karakter der vergadering zelf. De ver-
gadering werd gehouden aan de z.o. zijde
van het dorp in een bosch van blauwgom
boomen. Samengepakt in een diohteA Idcrmp
rondom het platform stonder daar een 9 (ft
10,000 menschen, mannen en vrouwen, bij
elkaar. TJit de bieronder volgende lijst. kan
men zien hoe vertegenwoordigend zii was
samengesteld. Voor het platform waren een
groot aantal banken geplaatst, allen prop vol,
en daartusscben en daaracbter, overal ston-
den de toehoorders op n gedrongen. Tot
zelfs in de boomen was door enkelen een
plaatsje gezocht. Het weder was guustg.


22

\s Morgens was de lucht wat bewolkt, maar
de wolken verdeelden zich en deden later op
den dag uitmuntend dienst door telkens voor
de zon te schuiven en voor een oogenblik de
warme stralen te temperen.

Ten einde het aantal der aanwezigen te
weten to konien bij den ingang kaartjes af-
gegeven. Er werden ongeveer 10,000 kaart-
jes uitgereikt en, naar schatting, was dat
ook' het getal dat op het terrein aanwezig
was.

Op het platform bevonden zich de heer J.
R. P. de Villiers, eerw. dr. Kolbe, advokaat
Malan, dr. Reinecke, dr. Beck, L.W.V., de
heer en mevrouw Cronwright-Schreiner, mevr.

A. B. de Villiers (Paarl), mevr. Roos (Kaap-
stad), professor Marais, professor Muller, di.
De Villiers, Neethling, B. P. J. Marchand en
anderen.

Zooals men weet hadden de afgevaardig-
den vooraf hun namen moeten inzenden met
t aantal van de door hen vertegenwoordigende
personen. Pe uitslag daarvan vormt de vol-
gende lijst-:

Adelaide :Ds. Vau Wijk en De Beer.

Aberdeen:Van den Berg, Joubert en 5
anderen

Albertina (Riversda.le), 450: Ds. D. J.
Malan en oud G. E. MuIIer.

Alexandra (Quaggasfontein), 1,000 : Pieter
Bakkes.

Beaufort West, 1,500:A. Rose-Innes en
J. J. Pienaar.

Bedford, 200:C. van Aardt en EL. S. de
Beer.

Bedford (Baviaansrivier), 98.

Bedford (Oost Rietrivier), 160.

Brakrvier:N. van der Walt.

Bredasdorp:H. du Preez, D. de Wet,

C. Fick en J. de ViUiers.

Brtstown, 1,500:Thos. Theron, L.W.V.,
P. S. CiIIiers en Human.

Caledou :Ds. J. Krige, C. Jol Krige, P.

D. de Wet, P. H. Swart, H. C. de Wet, J.
G. le Roux en J. D. de Villiers, sen.

Caruarvon: Pieter Kruger, Andries Cil-
liers en twee anderen.

Camarvon (dorp), 960 :Ds. W. P. de Vil-
liers, S. A. Redeinghuys en D. P. Hugo.

Conway:32.

Clanwilliam (No. 6):G. J. S. Lubbe en
J. G. du Toit.

Ceres, 1,050:C. J. van deT Merwe en 49
anderen.

Calvinia, 2,500 :F. J. van der Merwe on zes
anderen.

Calvinia (No. 5 Oost): J. A. van der
Merwe (30).

Commadagga (Som. O.):J. H. Moolman
en J. J. Bouwer.

Cradoc-k, 3,000:P. W. Michau, P. L. 'du
Plessis en Ph. Nel.

Dariing, 500:S. W. van der Merve, De
Villiers en Van Reenen _

Darbanville (1), 600:H. Theunissen, J.
W. Schabort, ds. Malan, J. A. Dreyer, G.

F. Dreyer, J. G. Louw, L. J. van der Spuy,
H.zn., J. H. de Villiers, S. de Wet, G. van
Niekerk en L. J. van der Spuy, sen.

Fort Beaufort, 400:De Beer en Van Zijl.
Franschhoek, 400:J. P. Kriel de Villiers
en J. S. Klerck.

Fraserburg : W. F. Stofberg en L. J.
Townsend.

George :Ds. Rossouw en H. Raubenhei-
mer.

Grootrivier:J. van Zijl, G. Wolfaardt en
Izak Marais.

Grikwaland Oost, 600 :P de Lange, A van
Zijl en S. B. Pohl.

Graaf-ReinetJ. F. du Toit, L.W.V., J.
H. Smith, L.W.V., Joubert en negen ande-
ren.

Groenberg, Wellington, 200: D. J.

Malan.

Hanover, 800 : De heer en meTTouw Cron-
wright-Scbreiner, mevr. J. A. van Zijl, de
heer J. F. Cilliers, de beer en mevr. D. J.
Viljoen.

Heidelberg :H. J. Gildenhuys, H. P. en
J. L. Uys, F. H. Badeuhorst.

Houtsbaai, 50:J. C. Combrinck.

Hopefield : 15.

Humansdorp :Carel Lotz.

Jansenville:G. F. Krog en Jobs. Nieu-
woudt.

Kuilsrivier (getal begrepen onder Stellen-
bosch):^-P. A. M. Brir, A. Brink en G. G.
van den Bergh.

Ladismith( Hoekoo iugesloten), 2,000 :
A. Grenner, E. Kleynhans, Wolfaardt, Van
Zijl en J. Marais.

Lemoenkraal: 180.

Loxton, 1,200:N. J. Theunissen en F.
J. du Toit.

Macanzana (Bedford), 90:W. Lombard.
Maraisburg (12), 700 :JS. A. Cloete, jr.,

C. J. Botha, jr., J. A. Venter, jr., en negen
anderen.

Malmesbury, 1,500:A. C. Kocli, Izak van
Aarde, P. du Toit, W. van der Merwe, C.

A. de Greeff, Peter du Toit, Evert Smit, R.
de Leeuw en Hugo Walters.

Middelburg (dorp), 500:J. S. van der
Walt, H. J. van der Walt, P. van der Walt,
Pretorius, L.W.V., en L. van der Walt.

Modderfoutein (Clanwilliam), 500: J. A.
van der Merwe, A. van Zi.nl en vijf anderen.
Molteno: J. de Wet, (GI. Cloete, F. van

Wijk en C. Hattingh. ____

Montagu, 1,100:G. S. Wolfaardt, LWV,

B. J. Keyter, G. P. van Zijl, P. W. Cloete,

D. S. van der Merwe en D. S. du Toit.
Moorreesburg, 1300 : Ds. Retief, G. Rust,.

D. Krynauw, J. Lochner, L.W.R., P. Marais,
Jan Basson, F. Bester, M. Basson, D. Tub-
hergh, Jan Dippenaar, Hugo Rust, Jan Hoff-
man, Johs. Smuts en Jan Bester.

Murraysburg:D. C. Theron, Philip van
der Merwe, jongej. Ella Pienaar en mevrouw
Willem Faure.

Mosselbaai: Theunissen.


23

Nieuw Bethesda (3), 600:F. R. Davel m
J. J. Jansen.

Oudtshoorn (Cango West): G. P. Schoe-
man (80).

Oudtshoom:Terblanche en De Jager.
Paardenberg (Malmesbury), 600: P. de
Waal, J. Zeeman en Liebertrau.

Paarl:A. B. de Villiers, P.J.zn., mervT.
A. B. de Villiers en anderen.

Pearston, 1,300:W. P. Louw en J. A.
Coetzee.

Philadelphia (3):J. F. Dreyer, J. N.Mos-
tert en S. J. van der Spuy, J.zn.

Philipstown:M. M. Venter, jr., en J. G.
Visagie.

Prins Albert :J. J. P. du Plessis, J. H. du
Plessis, C. Oosthuizen, F. Oosthuizen, J. R. G.
Luttig,

Prins Alfred Hamlet:J. C. Reynolds, J.
Rossouw, N. Deetlefs, G. Frick, H. du Ples-
sis en J. D. Goosen.

Porterville (800):A. Bresler, G. Immel-
man, C. H. L. Mouton, Dirk Visser, W.
Basson, P. J. Mohr, Julius Rood, P. Toe-
rien, A. J. van Zijl, sen., en H. Albertijn,
senior.

Queenstown (2,000):Van Altena en Du
Plessis.

Riebeek Oost.

Riebeekkasteel:P. E. Hamman, H. Tru-
ter, M. Marais, W. van Aarde en een ander.

Riebeek West:Ds. G -Hugo, D. F. Ma-
lan, dr. Steyn en C. A. Grobbelaar.

Richmond (1,600):Z. B. Jansen, N. van
der Merwe, R. P. Botha, J. S. van Zijl, W.
Sieberhagen en D. P. Viljoen.

Rhenosterberg (Middelburg) : J. S. van
der Walt (300).

Riversdale : D. van Wijk, L.W.V.,
Jacs. Badenhorst, J. H. Hofmeyr en elf an-
deren.

Roberfcson (780): C. Klopper, J. P.
Marais, J. S. Botha, J. H. Conradie en H.

F. Naud.

Rooifontein : C. A. Erasmus.
Sohemansdorp (Oudtshoom), 80:J. H.
Schoeman.

Schoombiesklip (Middelburg): B. J.
Vorster.

Stellenbossche studenten unie: F. P.
Hoogenhout, B.A., vertegenwoordigende 450
studenten.

Stellenbosch en distrikt (8,000):Ed. M.
L. Neethling, L.W.R., J. H. Marais, L.W.V.,

G. J. Krige, L.W.V., C M Neethling, Japie
du Tcdt, P. J. Carinus, D. P. du Toit, prof.
Mulier, prof. Marais, Pieter de Waal, J. D.
Krige, F. A. de Meillon, J. J. P. du Toit,
J. P. Louw, P .A. M. Brink, A. J. de Waal,
prof. De Vos en dr. J. H. Neethling.

Sterkstroom: 2.

Steynsburg (1,000): A. S. du Plessis,
L.W.V., L. Coetzee, A. Coetzee, L. du Ples-
sis, A. Botha M. Marais, H. T. Bekker, J.
Vorster, Pau Kmger, G. Olivier, S. ICru-

ger, F. du Plessis, W. Venter en C. ran
Rooy.

Somerset West:H. A. Fagan en J. E-
Scholtz.

Sutherland:A. Marais en Visser.

Swellendam: 40.

Tarkastad:L. J. van Heerden, D. J. Hafc-
tingh en D. Pepler.

Tulbagh:P. J. P. Marais, B. Lombard,
P. Tulleken en vijftien anderen.

Tweefoatein:--P. J. van Rensburg en Zirk
P. J. van Blerck.

Vicfcoria Wesfc (2,250):H. J. H. Claas-
sens, C. J. van der Merwe, G. J. de Klerck,
J. J. Hugo, P. J. Olivier, P. J. Hugo, J.

H. Claassens, A. P. Liebenberg, G. van Wijk,

G. P. Verster en ds. Maeder.

Visohhoek (Kalkbaai), 200:F. Auret, J.
J. de Villiers, C. van Heerden, J. van Blerck
en J. S. de Villiers.

Van Rhijnsdcrp.

Villiersdorp :M. Lotter, sr., W. Roux, J.

F. Zeeman, A. Lotter, D. Barnard, J. P.
de Villiers, R. van der Merwe, P. Maree,
P. W. de Villiers, J. S. Kriel, M. Lotter,
A.zn., H. Brink, J. van der Westhuizen, H.
de Wet, J. Visser, D. Erasmus, W. du Toit,
A. Raats en J. Morkel.

Vosburg:Steyn en twee anderen.

Verlorenvlei (Portervilie):Van Zijl (43).

Vredenburg (650): Jacob Sadie, A. E.
Anderson, P. P. Kotz, W. J. Baard, Loub-
ser, Heydenrych en Kotz.

Wellington:S. W. Joubert.

Willem Burgers Rivier (Middelburg), 260:

C. Marais eu P. J. Troskie.

Worcester.

Zandveld (Piketberg):D. O. Brink, 120.

Zuurberg (Middelburg):B. J. Vorster en

G. L. van der Walt.

Op voorstel van den heer Kuhn werd de
heer J. N P. de Villiers benoemd tot voor-
zitter, en advokaat Malan als secretaris, met
den heer D. S. deVilliers als tweeden secre-
taris.

Ongeveer elf uur werd een aanvang ge-
maakt.

Op verzoek van den voorzitter opende ds.
J. H. Neethling, van Stellenbosch, de ver-
richtingen met gebed. Alle lioofden bogen
zich, en de stem van dienbejaarden en eerwaar-
digen predikant klonk holder onder de boo-
men, fcoen hij zei hoe zij daar naderden tot
God om Hem te danken, dat er hier zooveel
bijeen waren, hoe droevig de aanleiding van
deze bijeenkomst mocht zijn. Hij bad dat
God hen niet alleen daar gezonden had, maar
dat Hij ook met hen was gekomen, en dat
Hij al hun beraadslagingen getemperd en ge-
matigd zou doen zijn.

Toen het gebed geindigd was begonnen
eenige stemmen te zingen, en dadelijk vie-
len al de aanwezigen spontaan in met Ps.
146 vs. 3.

De secretaTs deed daarna meedeeling dat
er een 100-tal telegrammen van sympathie


24

waren ingekomen. Zij warea te talrijk om
cr melding van te maken. Hij wilde echter
aJleen het volgende voorlezen, outvangen van
mevr. W. P. Schreiner: Ik ben met u in
diepste sympathie. Met luid applaus werd
dit telegram begroet.

De andero telegrammen waren afkomstig
van de volgende personen: Zusters van
Saldanhabaai; Afrikaander vrouwen vereeni-
ging te Cradock; kerkeraad, Knysna; mevr.
P. Troskie en anderen te Cradock; S. van
der Merwe, Malmesbury; Het Zuid Wes-
ten, Oudtshoorn; B. van Rensburg, Cra-
dock; vrouwen van Middelburg; Dietloff,
Malmesbury; Erasmus, Damsfontein: fami-
lie Smit, Dordrecht; Fred. Muller, Rivers-
dale; Louw, Uniondale; Jacobus Kotz, Ni-
colaas Lambrechts, Grootplaats, Piketberg;
ds. J. I. Beyers en vele honderden, Willow-
more ; Ignatius Bakkes, Alexandria ; Mool-
men, Commadagga ; T. Laurence en ande-
Ten, Porterville; inwoners van Britstown;
Van Blommestein en Viljoen, Stellenbosch;

H. R. B. Truff, Malmesbury; zusters comit,
Moorreesburg; Lettie Sadie, Philipskraal ;
familics De Villiers, Uys, Le Roux en Steyn,
Paarl; dr. Hoffman, Colesberg; mevr. A.
Dreyer, Eksteen, Piketberg; H. Dempers,
Kaapstad; Michau, Kaapstad; de heer en
mevrouw Visser, Hexrivier; Olivier, Porter-
ville; Izaak Meiring, Sutherland; Fourie,
Aberdeen; dst Keet, Humansdorp; de heer
en mevr. Gabriel Hauptfleisch, Stelenbosch;
Elzas, Mooreesburg ; publieke vergadering,
Elliott; Botha, St-erkstroom; Afrikaanders,
dost Londen; Jacobus Louw, Damslaagte ;
Hendrik Mulder, Koos Raubenheimer, Oudts-
hoorn ; H. Kennedy, Malmesbury ; Botha,
Richmond; ds. Malan, Albertinia; Afrikaan-
sche moedus en zusters to Graaff-Reinet ;
Mar, Bedford ; Afrikaander Bond, Seymour;
J. S. Perold, Mnrraysburg; Armoed, te Ar-
moed; dr. Neethling, Steflenbosch; Wes-
sels, Napier; P. J. Smith, Ceres; Bondstak,
De Rust; J. de Waal, Nieuw Bethesda; de
hoer en movrouw Steinmetz, Groenepunt ;
vergadering van Bondstak, Calvinia; Brink-
man, Victoria West; Carl van der Merwe,
Viotoria West; Van der Merwe, Victoria
West; Immelman, Malmesbury; Hendrikz,
Adelaide; Rademeyer, Humansdorp ; J Schee-
pers, Alexandria; Van Huyssteen, L.W.V.,
Plettenberg Baai; de heer en mevr. Bart-
man; Odendaal en Pieterse, Alte; Weich,
Bethasda; Villiers, Le Roux, Napier.

Voorts zij nog vermeld dat er een telegram
was ontvangen vanPepler enHattingh, afge-
vaardigden van Tarkastad, die melden dat
zij door hoog water de vergadering niet kon-
den bijwonen, terwijl ook een telegram van
Louw, Vosburg, meldde dat de afgevaaTdigde
verhinderd was. Verscheidene personen wer-
den dc-or hoog water verhinderd.

Van prof. M. J. Hofmeyr, Stellenbosch, was
de volgende brief ontvangen:

Stellenbosch, 5 Dec. 1900.
Aan de Worcestersche volksvergadering.

Mannen broeders,Mjjn hart is morgen bij
u. Ik zal veel aan u denken en gedurig tot God
bidden dat Hij met Zijn licht u bestrale, en u
geve op een zoo waardige wijze u uit te spreken
dat gij zelfs den vijand eerbied afdwingt. Blijft
vasthouden aan den God uwer vaderen. Hij
regeert, en Hij zal ter Zijner tijd ons uitkomst
geven* Dit veitrouwen zal u sterken om u te
wachten voor alles wat Hem mishaagt.

Ik noem mij,

Uw deelgenoot in t lijden dat ons heeft ge-
getroffen,

N. J. Hofmyr,

Voorts waren er nog brieven van sympathie
ontvangen van ds. Leipoldt, van Clanwilliam, en
van ds. Moorrees, van de Paarl, terwijl later op
dien dag de volgende brief werd voorgelezen van
mevr. Koopmans (de Wet):

23, Strandstraat, 5 Nov.

Weledele heer en vriend,Van harte hoop ik
dat het congres, waarvan ued. voorzitter van
zijt, veel nut voor ons land en volk zal opleve-
ern. Wij weten dat recht, wel voor een tijd
soms verdraaid wordt,maar uiteindelijk zege-
vert het toch. Ik hoop van harte dat ons volk
door gematigd, maar beslist, te spreken de
wereld toonen zal, dat het bloed van de Bol-
landers en Hugenoten in hen niet ontaard is,
en onze Engelsche vrienden, die Engelsch zijn
in den echten zin van het woord, weten wij, ge-
voelen met ons. Mag van dit congres in de
verre toekomst nog heilzame vruchten geplukt
worden!

Ik ben in gedachte biddend bij u; mijn gezond-
heid laat mij niet toe persoonlijk tegenwoordig
te zijn.

God helpe ons.

Ueds. dw. dienares,

Marie Koopmans (de Wet.)

OPENINGSREDE.

De voorzitter nam daarop het woord om de
aanwezigen toe te epreken. Zij waren daar aan-
wezig voor een belangrijk doel, en het verbiijdt
hem daarom zoo n talrjjke sehare aanwezig te
zien. Zooals blijkt uit de lijst van afgevaardig-
den is men uit alle hoeken samengekomen en
zijn er van bijna elk deel der kolonie vertegen-
woordigers, vac wie sommige zich groote op-
offeringen moeten getroosten. En bovendien
zjjn er nog sommigen opgehouden door de
bestaacde droogte in net onderveld. Elders
zjjn reeds tal van vergadringen in dezen geest
gehouden en de vrouwen van ons land zjjn de
mannen daarbij voorgegaan. Wjj weten hoe
welsprekend die vrouwen daarbij zjjn geweest.
En zouden wij dan nu stil moeten bljjven? Hij
herinnerde aan het woord : Zoo dezen zouden
zwijgen, zouden zelfs de steenen spreken (hoor


25

hoor). Dit land lijdt door het lijden in de repu -
blieken. Spreker twijfelde niet aan ons recht
om alsBritsch onderdanen te spreken over deze
kwestie. Een prominent Engelsch staatsman
heet gezegd, dat de eerste vraag is n dezen
oorlog, of de oorJog recbtvaardig is, en niemand
die een eerlijk man wil zijn en die den oorlog
afkeurt, kan verder meewerken tot hetgeen hij
beschouwt een politieke zonde te zijn. De man
die deze woorden sprak was de heer Chambcr-
lain (gelach). En met zulk een gezaghebbend
woord is er niets dat ons kan beletten vrijmoe
dig uit te spreken wat wij op het hart hebben
(hoor, hoor). Yan het beginne af is deze oor
log door ons beschouwd als onnoo-
dig en onrechtvaardig. In Mei is dat op
zeer duidelijke wijze gezegd, en reeds nu ziet
men welke wrange vruchten geplukt worden
van den oorlog, hoe men zelfs reeds genaderd is
tot een gruwzame behandeling van vrouwen en
kiuderen en ouden van dagen (hoor, hoor.) Wij
worden week van weemoed over het lijden van
onze landgenooteD. Een der grootste Engel-
sche bladen in Kaapstad heeft er voor gewaar-
schuwd dat zij geen inferno moesten maken.
Spreker wist niet wat daar mee bedoeld werd.
Eij wist datde toestand gev.aarlijk is, en dat het
vuui' in Zuid Afrika ontstoken is tusschen fcwee
rassen. Dat blad meent het recht te hebben v-m
en uinferno te spreken. Als het daarmee be-
doelt, de heilige verontwaardiging over hetgeen
er thans in de republieken geschiedt, dan kan
spreker alechts zeggen dat htj dat als een beta-
melijk gevoel beschouwde dat als van zelf in
hen moest opkomen (hoor, hoor )

Er waren belangrijke punten te bespreken.
Spreker hoopte echter dat de sprekers zich met
besoheidenheid en gematigdheid zouden uitdruk-
ken en dat zij altijd voor oogen zouden houdeu
dat zij Britsche onderdanen waren. Hij heette
de aanwezige leden van de deputatie naar Enge*
land welkom. Allen wisten uit het gepubli
ceerde verslag weJk werk zjj gedaan hadden.
Wij weten welk een rooeilijke taak zjj gehad
hebben. Toen spreker hun veisla,g las, dacht
bij aan de gelijkenis van de mn die tarwe
zaaide op een land; maar s nachts kwam er een
man die er onkruid op zaaide, waardoor de tarwe
verstikte. Hier was echter door onze vrienden
een land gevondeu vol onkruid (hoor, hoor), en
zii hebben getracht daar tarwe te zaaien. En
al was er thans nog niet veel te zien vau het
opkomeD van de tarwe, toch hoopte hij dat iu
de toekomst zou blijken dat 7t za,ad niet te ver
geefs gezaaid is, en dat hefc nog vruchten zal
voortbrengen.

Met luid applaus werd de toespraak begroet

Og depuftatie naar Engeland.

YERSLAG YAN PROF. DE YOS.

Op verzoek van'den voorzitter kwam daarop
prof. De Yos naar voren, die op bet geroep van

de vergadericg boven opde iafel op ?t platform
klom, zoodat hij goed door alJen kon gezien
worden. De andere sprekers na hem volgden
dit voorbeeld.

Het was de eerste maal, zei hij, dat hij in ons
land optrad als spreker op een vergadering voor
zaken die met politiek in verband staan. Hij
behoefde echter geen verscbooning te vragen dat
hjj ditmaal sprak over dDgen waarvan hjj ge-
wooolijk verre bleef. De zaalc staat eigenljjk
niet in verband met de politiek, maar bo\en de
politiek (hoor, hoor!). Wjj zjjn christenen in
Zuid Afrika, en wij hebben het rtcht om ons
oordeel uit te spreken over zaken die van zoo
groot gewicht zjjn voor ods land en volk-Boven-
dien was het aan srpreke gevraagd verslag nitte-
brengen, en daarom stond hij thars op die plek.

Allen wisten hoe deze deputatie naar Enge-
land ontstaan is. Men had eerst mel alle moge-
lijke middelen getracht gehoor te krjjgen bij de
overheden, maar te vergeefs, en toen werd er
gezegd dat hefc onmogelijk was dat het gros van
het EDgelsche volk kon goedkeuren wat er lner
gebeurde als zij de waarheid er van wisfc. Maar
dat was verkeeid ingelicht dcor verdraaide voor-
stellDgen en het werd toen voor ons een plicht
geacht tegenover hen die lijden en ook tegen-
over het BriJsche rjjk om naor EngeJand ie gaan
eo daar uit te spivken met manmoedigbeid.
Daarom werd een deputatie gezondeu van hec
volk naar het volk.

Toen de deputatie in Engeland aaukwam,
kreeg zjj raadgevingen van verschillende zijden.
Sommigen kwamen tot hen met den ra.ad, dat
zij zioLniet moesten bemoeien mefc menschen
as StSd, Massingham en anderen (gelach).
Men zal begrijpen dat zij den raad niefc hebben
opgevolgd. De namen van die menschen zullen
in eere worden gehouden door or.s tot in lengte
van dagen. Anderen weer zeiden dat zij moes-
ten gaan naar den heer Chamberlain en naar
lord ^alisbury $n zoo noodig Daar de koningio,
om daar bun stm te doen hooren. Maar daar-
tegen werd door weer anderen gewaarschuwd,
die de vraag deden of, gesteld dat zij bij Cham-
berlain of lord Salisbury of bjj de koniugiu niet
of wel vriendelijk ontvangen werden, dit dan
niet eeu slechten indruk zou maken en het pu-
bliek tegeuover hen zou bevooroordeeleM. Bo-
vendien zou een bezoek aan de koningin waar-
schjjnlijk worden gehouden in het bijzjjn vau do
heer hamberlain.

Ziij werden gezonden naar hfc volk van En-
geland en daarom waren zij naar het volk zelf
gegaan. Yerscheideno waarschuwende stennmen
zeiden dat zij groote moeite zouden hebben om
een gehoor te krijgen, en dafc zjj duarbij zeer
voorzichtig moesten zijn. Zij kregeo den raad
om zich aan te sluiten bij bestsande comits.
De lastgeving was echter zeer duideliik oin zich
bij geen partij aan te sluiten, ma^r y.elf tot het
volk te gaan. Bovendien zou ook, wanneer zij
zich aansloten bjj een der bestaande comifces,
het gehoor steeds een gehoor van reeds be
keerden zjjn geweesfc. Misschien had men enkele
daardoor in hun deDkbeelden kunuen verster-


26

ken, maar dat waren toch niet de personen die
men moest hebben. Daarom hebLen zij steeds
in iedere stad getracht zelf vergaderingen te
beleggeD. Bovendien hebben zij private sa-
menkomsten gebad met persoDen van invloed,
waarbij dan meer gesproken werd door vragen
en antwoorden om den toestand uiteen te zet-
ten. Zoo heef t men ook bijeeukomsten op die
wijze gehad met predikanten, en spreker ge-
loofden dat zy daardoor veel nut badden ge-
sticht. Daar op die bijeenkomsten hadden
velen erkend dat ze niet voor de waarheid
durfden uitkomen omdat zij er alles door zou-
den verliezen (hoor, hoor.) Edele mannen en
vrouwen zoowel in als buiten de kerk hebben
gezegd : We weten niet wat ons volk scheelt.
De toekomst is aan u, maar wat moet er komen
vaD ons volk als het voortgaat op dien weg?

De deputatie deed ecbter de overtuiging op
dat er langs den weg var openbare vergaderin
gen elechts weinig gewonnen kon worden. Soms
werd er zeer groote vergaderingen toegesproken,
maar geen enkele courant gaf er een uitgebreid
verslag van, terwijl zij van de deputatie zelf
vaak geheel verdraaide voorstellmgen gaven
en de verbeterDgen die dan werden opge-
zonden, niet of geheel verminkt werden opge
nomen. De indruk dien spreker kieeg was dat
velen eerlijk van gemoed zijn, maar dat zij zijn
bedrogen; doch er is een zeer groot deel dat
maar al te bereid was om het booze zaad te ont-
vangen, dat op zoo kwistige wijze door de pers
werd uitgestrooid.

Maar men moet niet uit het oog verliezen dat
er honderden en duizenden in Engeland zijn die
eerlijk over deze kwestie oordeelen. Er werd
soms bij spreker op aangedrongen op Zondag te
spreken in de parken, dan zou men hem een
gehoor bezorgen van duizenden. Dat was ook
zoo. Anderen spraken wel op Zondag soms vocr
een gehoor van duizenden, die met aandacht de
toespraken over Zuid Afrika volgden. Waaraan
dat lag wist spreker niet te zeggen. Iemand
had hem de verklaring gegeven dat de kantie-
nen op Zondag gesloten zijn en dat de men-
schen dan beter vatbaar zijn voor rede (gelach)
Spreker was echfcer nog niet zoover gekomen dat
hij op Zondag publieke vergaderiugen ging toe-
spreken. Maar het is zeker dat er duizenden
menschon in Engeland zijn die met cds sympa-
thiseeren in deze zaak; en dat er nog zooveel
duizenden meer zijn op fc vasteiand van Europa
b^hoefde hjj niet te zeggen.

Zij hadden meer verwacht van de liberale
partij (hoor, h leiders der partij spraken, dan zeiden dcze dat
zij nieis kond-n doen omdat zij te zwak waren.
Er was aan de liberalen echter ronduit geant-
woord. dat men zich niet verwonderde over di
zwakheid, daar men zoovele liberalen zag die
ook al gebeten waren door hL t hondje Jingo
(gelach on applaus). Zoovele liberalen hebben
bun beginselen verlaten. Spr. kon ten volle be-
grijpen do veroordeeling die uitgesproken werd
al was het door den heer Chamberainover
de liberalen die den oorlog afkeurden, maar die

nu toch om politieke oogmerken mee willen
doen met annexeeren. Dan had spreker nog
me9r eerbied voor een consekwenten jingo
(hoor, hoor). Hij hoopte echter wel dat hij
later nog betere gevolgen zou zien van wat er
gezaaid is. Tot slot hebben zij in ingezonden
stukken in verscheidene nieuwsbladen nog in
t kort een uiteenzetting van hun denkbeelden
voor het Britsche publiek geplaatsfc.

Wij spreken hier thans als personen die samen
lijden met hen die lijden in de republieken; wi,j
spreken als Britsche onderdanen die onder
zulke beproevende omstandigheden loyaal zijn
gebleven. Dat geeft ons het recht om ods ge-
voelen uit te spreken (hoor, hoor). De manier
waarop de bevolking dezer Kolonie kalm is
gebleven in dezen geheelen oorlog, is iets dat
nog nooit gezien is in de geschiedenis. Sp^eker
wees er echter op dat wij er voor moesten zor
gen geen s*ok te geven in handen onzer vijaii
den. Laten wij spreken en handelen als een
volk dat nog altijd belijdt, dat het gelooft aan
een Grod die het gebed verhoort, en die niet zal
beschamen die op Hem vertrouwen. (Lang-
durig applaus.)

DE HEER S. C. CRONWRIGHT-SCHREI-
NER.

De heer Cronwright-Schreiner zeide dat er
iets gepasts in lag dat hij een resolutie van
dank aan de volks-afgevaardigden voorstel-
de. Hij wist misschieu meer dan eenig
ander persoon in Zuid-Afrika wat zij hebben
doorgemaakt, want hij had hun ervaringen
gedeeld. De spreker zette voorts uiteen hoe
hij van aijn kindsheid af was opgegToeid in
de Engelsche natie, en hoe ihij daardoor op
een vast geloof aan de edelmoedigheid van
de Engelsche natie, en hoe hij daardoor op
de gedachte was gekomen naar Engeland te
gaan, en daar de menschen te vertellen welk
groot kwaad er was gedaan in Zuid-Afrika,
en het onherstelbaar nadeel dat Engeland
deed aan haar eigen belangen door zich door
de kapitalisten en politici op -dien weg te
laten trekken. Spreker wist dat Engelana
verkeerd was ingelicht door de pers, en in
zijn eenvoudigheid geloofde hij dat het de
waarheid wenschte te weten en recht te
doen. Maar hij deed de hartbre-
kende ondervinding op dat zijn ver-
trouwen en bevordering gebaseerd
was op een verkeerd hegrip vui den
tegenwoordigen toestand. Engeland wenscli-
to de waarheid niet te kennen, en wenschte
ook geea recht te doen; het wilde de Afri-
kaanders in de Republieken en in de Kolonie
verplettcren. Spr. werd aangevallen door volks-
menigten en bijna gedood, en de imperialis-
tische volksbenden lagen aan de hoteldeuren
en spoorwegenstations op hem te wachten.
Ze vielen hem in zulke getallen aan dat hij ge-
neraal De Wet had kunnen zijn aan het
hoofd vau een koxnmando, in plaats van een
kolonialen Engelschman. Die menschen wer-
den toegejuicht door de pers en zelfs in het


27

parlement verdedigd door iemaaid als de heer
Balfour. Maar het was nog erger dat onze
afgevaardigden op die wijze zouden worden !
behandeld. Zij waren door de meerderheid
der blanke bewoners van de Kaapkolonie afge-
vaardigd om onze inzichten voor de Engel-
sche natie te leggen, en wij weten allen wat
er gebeurd is. Zij werden niet alleen geig-
noreerd door de ministers, maar de meerder-
heid van de Engelsche natie stond kalm toe
te zien hoe onze afgevaardigden van t eene
deel van het koninkrijk naar het andere wer-
den gejaagd. Onze afgevaardigden deden
hun plicht dapper; zij bleven volhouden in
woerwil van die vervolgingen. Zij hebben
hun plicht jegens Engeland gedaan; Enge-
land heeft niet zijn plicht jegens ons gedaan.
En dat, nietttegenstaande het feit dat er
honderden en duizenden van de meest be-
schaafde mannen en vrouwen in Groot-Bnt-
tanje zijn, die even ernstig de onafhanke-
lijkheid van de Republieken verlangen als
wij, en die de diepste sympathie hebben met
het lijden en het kwaad over Zuid-Afrika ge-
bracht in de laat3te jaren.

Uit naam van de aanwezigen, uit naam van
de meerderheid der blanke Britsche ondor-
danen in d9 Kolonie, uit naam van de over-
weldigend meerderheid van de blanke inwo-
ners van Zuid-Afrika, uit naam van de natu-
rellen, geleid door den edelen kaffer, Tengo
Jabavu, welke ernstig vrede in Zuid-Afrika
verlangd hebben, uit naam van alle onbevoor-
oordeelden, die Zuid Afrika lief hebben (ais
hun vaderland; bedankte hij de afgevaardig-
deai. Hij gaf de verzekering dat wij hem
nooit meer zullen vragen naar Engeland te
gaan. Wij hebben onzen plioht jegens Enge-
land gedaan.

Yoor spreker was het tegenwoordige vraag-
stuk in Zuid-Afrika in geen enkel opzicht een
zaak van Afrikaanders of Engelschen, het is
slechts een intellectueel en moreel vraagstuk
van eer en reobt. Deze oorlog is van de
zijde van Engeland een misdaad waartoe zij
gebracht is door de kapitalisten. Het kon
zijn zaak niet voor eenigen rechtbank ter
wereld brengen, omdat het die verliezen zou.
Datisdereden waarom t arbitrage weigerde.
En waarom heeft het den raid vergoelijkt,
ecn ongerechtvaardigd recht van suzereiniteit.
geischt, zijn imperiaal woord van 1884 ge~
broken, en een oorlog over Zuid-Afrika go-
bracht tegen den wensch der meerderheid
van de blanke bevolking? Omdat de kapita-
iisten wetgeving van de Zuid-Afrikaansche
Bepubliek wenschte te beheerschen, ten einde
Imn eigen zakken te vullen, om een bende
internationale speculateurs de controle te ge-
von in Pretoria. Daarvoor worden onze
familie en vriendeai gedood.; daarvoor zijn
duizenden Engelschen soldaten sneuvelden.
Het is even zeer gericht tegen ons, de man-
nen en vrouwen in de Kaapkolonie, als tegen
de Republieken. Wij zouden ook in onze
wetgevende vergadering onder moeten gaan

onder het kapitalisme. Onze vrijheid van
kapitalistische controle ligt in dievan deRepu-
blieken. In de Republieken zouden de Afri-
kaanders er onder moeten gebracht worden
door uitroeing en door verwoesting van het
land. In de Kolonie volgt Milner die politiek met
andere middelen. Een ministerie, waarvan
bijna alle leden Rhodesmannen zijn, is in macht
vertegenwoordigend een minderheid in de
Kolonie. Wanneer dat ministerie eenmaal in
de meerderheid is gekomen in het parlement
zal hct een redistributie wet doen aannemen
cm de minderheid in macht te doen blijveai.
Dan zal het plan voltooid zijn waarvan de
Jameson-inval de eerste openbare zet was.
Dan zullen ze voortgaan met de naturellen
het stemrecht te ontnemen, om hen tot slaven
te maken in den naam van het verkrijgen
van goedkoopen arbeid voor de kapitalisten.

Maar ais wij verontwaardigd zijn over de
wijze waarop de oorlog aan de Republieken
is opgedrongen, wij zijn het nog meer over
de wijze waarop de oorlog wordt gevoerd.
Het was erg genoeg toen de Republikeinen
vochten tegen een overweldigend getal, ter-
wijl zij bezoedeld werden door een stroom
van laster door de dagelijk3che Annaniassen
van de kapitalistische pers. Maar nu is men
tot een toestand gekomen even lafhartig als
wreed, nu er aan de soldaten bevel wordt ge-
geven oorlog te voeren tegen de vrouwen en
kinderen, en om stelselmatig het land te ver-
woesten. Om voor zulk een heilloos doel de
Britsche soldaten te gebruiken, dat is een
laagte van ontaarding waar wij, als Britsche
onderdanen, niet bij betrckken willen zijn.
Omdat wij mannen zijn wenden wij ons van
die lafhartigheid en boosaardigheid af; om-
dat wij loyale mannen zijn, doen wij meer:
wij verzetten ons er tegen met een groot deel
van onze mede-onderdanen in Engeland. Wij
kunnen de verschrikkingen van de brandstich-
tingen van lord RobeTts begrijpen, en de be-
handeling aan vrouwen en kinderen aangedaan
gissen, door hetgeen wij weten van de wijze
waarop deBritsche onderdanen in deze Kolo-
nie worden behandeld. Wanneer een man
ongestraft kan worden doodgeschoten, zooals
met Dolley gebeurde, en met het Afrikaan-
sche meisje in Barkly West, wanneer onschul-
digen kunnen worden gevangen gezet en ge-
ruineerd op onrechtvaardige en ongegronde
basqhuldigingen, als er ongestraft kan wor-
den opgetreden, zooals door de leden van een
koloniaal korps is geschied,dan kunnen wij
ons wrel voorstellen welke verschrikkingen er
gebraoht worden over de Republieken, waar
men zelfs niefc voorgeeft met civiel recht te
handelen.

De oorlog was nog niet lang in gang toen
het werkelijke doel van de intriges der spe-
culateurs en hun politieke werktuigen duide-
lijk werd. De onbetamelijke haast om te
annexeeren, toen feitelijk het geheele land
nog in bezit van de rechtmatige eigenaars
was, toonde de mnerlijke bedoeling van alles,


28

de gulzige honger naar de goudvelden van
Zuid-Afrilra. Persoonlijk hoopte spreker dat
Engeland nooit zou slagen in de lage mis-
daad die zij bezig was te doen, en dat de
Republieken hun vrijheid mogen behouden,
die zij verdiend hebben door hun prachtigen
heldenmoed, en die in verband staat met de
vrijheid van ons allen, blanken en gekleur-
den, tegenover de verdorven groep van inter-
nationale speculateurs. De nadeelen zal
Engeland ondervinden. Het heeft de liefde
en het vertrouwen verloren van ons Zuid-
Afrikanen. Het heeft aan zichzelf te wijten
dat het zijn overheersching hatelijk voor ons
geinaakt lieeft, zooals het ook aan zichzelf
de rechtmatige vijandelijkheid van Ierland te
wijten lieeft, en het verlies van de Yereenig-
de Staten. Als zij denkt Zuid-Afrika tot
vrede te brengen door de Republieken te ver-
nietigen, door knoeierijen in de verkiezingen
een poiitieke meerderheid te geven aan een
kapitalistische minderheid, dan vergist zij
zich.

Wat moeten wij nu doenP In de eerste
plaats moeten wij Engeland duidelijk laten
verstaan, dat wij, de meerderheid in deze
Kolonie, nooit ons zullen neerleggen bij het
wegnemen van de onafhankelijkheid der Re-
publieken. Als het die wegneemt, dan zul-
leu wij haar herstellen, ook al moeten wij
dien plicht aan onze kinderen overdragen. Wij
volgen dien weg omdat het de eenige weg
is waardoor vrede in Zuid-Afrika kan worden
verkregen.

Vervolgens moeten wij aandringen op vrij-
hedd in ce controle over onze eigen binnen-
nenlandsche zaken. Wij kunnen de heer
Chajmberlain niet van zijn plaats brengen,
daar wij geen Birminghamsche kiezers zijn,
evenmin als wij Kynoch kunnen verhinderen
uitzetbare kogels temaken, of de familie Cham-
berlain kunnen beletten rijk te worden door
vette leger kontrakten. Maar als een vrij
volk, even vrij als Engeland in binnenland-
sche zaken, zooals Chamberlain heeft gezegd,
hebben wij eeU recht m den man te kiezen,
wiens salaris wij betalen. En laat ons daarom
dadelijk zeggen: dat wij Milner niet willen
hehhen,dat Milner dadelijk moet worden
teruggeroepen. Van het oogenblik van zij
beleediging van de Afrikaanders van Graaff-
Reinet, tot aan zijn schieten op de afbeel-
dingen vanKruger en van hooggeaclit Engel-
sche personem in het publieke leven, heeft
hij ons onophoudelijk beleedigd en belasterd,
en zich in alle opzichten een kleingeestig
politiek partijman getoond en niet den on-
bevooroordeelde vertegenwoordiger van onze
koningin. Nooit bebben we een hoogen com-
missaris gehad die zoo het intellectueele
talent miste om de dingen te zien zooals zij
zijn. Een man van hooge gaven zei tot
spreker in Engeland dat FrankHn had gezegd
een kort wetsboek te hebben om een rijk
te vernietigen. Maar ik, voegde die per-
soon er aan toe, <( ik heb nog een korter :

stuur Milner.,, Niet alleen is Milner eeu
vloek voor Zuid-Afrika, maar hij ontwrioht
hier het rijk. Zoolang zijn voet hier blijft
ergens op Zuid-Afrikaanschen grond, kan men
geen vrede sluiten. Ten slotte herbaalde
spreker zijn dankbetuiging aan de afgevaar-
digden voor de bekwame ijverige wijze waar-
op zij hun taak in Engeland verricbt hadden.

De toespraak van de beer Cr. Scbr incr werd
berhaaldeijk afgebroken door luide toejuichin-
gen in t geroep van hoor, hoor. Voeral in dat
gedeelte waarin bjj over sir Afred Milner sprak
toonde de vergaderirig zich zeer opgewonden. en
na de woorden. Wij willrn sir Afred MiJner hier
niet, volgde een langdurig appaus en gejuich,
met zwaaien van hoeden en caps.

De voorzitt-er zei daarop dat bij de aanwezigen
den raad wildo geven om toch te trachten bij
het bespreken van de autoriteilen om de per-
soon van de betrekking te onderFcheiden. Laten
wij de beginselen aanvallen, met kra?bt aanval-
len, maar wij moeten de personen Jaten rusten.

DE HEER BOTHA.

De heer R. P. Botba (Ricbmond). een der Je-
den vaD de deputatie, bekom daarna de tafel
om een woord van dank uit te spreken tot den hr.
Cronwright SchreDer voor zijn woorden. Maar
spreker meende dat men het beter kon om-
draaien. De heer Cronwrigbt Scbreiner toch
heeft bewezen een vriend in nood te zijn.
(Hoor, hoor.) Hij is niet geweest als een ste-
kelvarken dat bii aanraking inkrirapt, as een
bloem die verwekt. Fij werd niet in de dagen
van gevaar, in eens zoo klein dat men hem met
een microscoop nauwijks kon zien. Neen, in
die dagen van nood heeft hij zijii titel gekocbt
door naar Engeland te gaan en daar te trecbten
het Engelsche publiek beter in telichten.

Spreker weet wat de beer Cr. Scbreiner daar
ondtrvonden heeft. Hij weet boe deze daar
acbtervolgd is, hoe bij te Edinburg op zulk
een wijze is misbandeld dat hij gebeel bewuste-
loos was. (Schande! schande!) Hoe men te
Leeds kaartjss rondstrooide om tegen hem te
waarschuwen. Daarom meende bij datwiiden
heer Cronwright Schreiner hadden te bedanken.
Spreker was as lid der deputatie naar Engeand
gegaan omdat hij meende dat het zijn plicht
was, a had hij er.veel voor op te offeren. Het
was echter de stem des voks, en de stem des
volks komt. van hooger hand. (Hoor, hoor.)
Wanneer we dio stem hooren raoeten we trach-
ten te doen wat we kunnen doen. Spreker had
in Engeland veel mannen en vrouwen pevonden
met. warmer harten voor de Zud Afrikaansehe
zaken dan vele geboren Afrikafliders Yeel
had men te danken gebad aan de leiding van
prof. De Vos Wanneer een vergadering te
rumoerig werd, dan was de verscbijnDg van
prof. De Vos met zijn eerwaardig gelaat en zpn
indrukwekkeDde, al waa t dan ook zaehte, stem
vaak voldoende om de rust te doen herstellen
(applaus).


29

EEN VOORSTEL TOT DANKBETUIGING.

De voorzitter deelde mee dat er een brief
ontvacgen was van d8. Moorrees, die door allen
met belangstellDg vernomen zou worden. In
dezen brief deelde ds. Moorrees mee tot zijn
spijt door ODgesteldheid verhinderd te zijn. Hij
vroeg echter vergunning een voorstel in te die-
nen, datnaar hij vertrouwde algameen bijval zou
vinden en zonder discussie zou worden aaEge
nomen.

Dit voorstel luidde aldus: Deze vergadering
heeft met innige dankbaarheid kennis genomen
van de onvermoeide pogingen door den edelen
heer en mevr. Leonard Courtney en anderen in
het werk gesteld, in belang van de handbaving
van gerechtigheid in de herstelling van een
duurzamen vrede in Zuid Afrika.

uZij gevoelt dat de stanivastigheid en zelf-
opoffering, waarmede zij trots sraaad en hoon
hun aangedaan, en het tijdelijk verlies van popu
lariteit, gestreden hebben voor de rechten van
een klein en verongelijkt volk, haar hulde en
waardeering ruimschoots verdienen, en dat de
beginselen door hen uitgesproken en verdedigd,
de edelste traditin van het Engelsche volk
waardig zijn.

Zij spreekt het als haar overtuiging uit, dat
de dag zeker komen zal, wanneer het beter deel
der natie hun recht zal doen wedervaren, en
vertrouwt dat zij inmiddels in de goedkeuring
van hun geweten die voldoening mogen smaken
die de wisselende volksgunst noch schenkeD,
noch ontnemen kaD.

Met d reeds ingevoegde wijziging van de
woordjes en anderen achter den naam van
don heer en mevr. Courtney werd dit voorstel
algemeen aangenomen.

De pauae volgde. Het was ongeveer een uur
en tot kwart voor twee werd er gelegenheid ge-
geven tot het gebruiken van ververschingen. Op
korten afstand van de vergaderplek stond langs
een pad twee riien lange tafels met brood en
koffie, t-hee, limonade enz. beladen. De dames
van Worcestef hadden flinke voorbereidingen
getroien, en t gelukte den bezoekers niet om
den berg sandwiches geheel te doen verdwijnen,
al brachten ze t ook een heel eind ver. Met de
drinkwaren ging t anders. De warmte maakte
droge keleD, en de groote stapel -fleschjes en de
koffie-kannen waren na verloop van eeDgen tijd
allen leeg.

DE OORLOG.

Na de pauze werd na het lezen van den reeds
door ons bovenvermelden brief van mevrouw
Koopmans (de Wet)de volgende resolutie voor*
gelezen :

Wij mannen en vrouwen van Z. Afrika hier
vergaderd en vertegenwoordigd, kennis dra-
gende van het rapport van de volksdeputatie
en in ernstige overweging genomen hebbende
den betreurenswaardigen toestand waarin de
bevolking van Z. Afrika is gedompeld, en de

ernstige gevaren die onze beschaving bedreigen,
drukken onze diepe overtuiging uit, dat de
hoogste belangen van Z. Afrika eischen :

1. Dat een einde zal gemaakt worden am
den oorlog die thans woedt met al zjjn ellende
en akeligheden zooals de verbranding van hui-
zen, de verwoesting van het land, de uitroeiing
van een blanke Bationaliteit en de bebandeling
waaraan vrouwen en kinderen zijn onderworpen,
die een blijvende eiftnis van bitterheiden haat
zullen achterlaten; terwijl de toekomstige be-
trekking tusschen de beschaafdea en onbe-
scbaafden ernstig bedreigd wordt; ei>

2. Dat de republieken hun onafhankelijkheid
behoudeD, waardoor alleen de vrede van Z.
Afrika kan worden bestendigd.

DR. REYNECKE

van Ceres, die met applaus ontvangen wcrd,
stelde deze resolutie voor. Hij zei dat hij zch
niet verstout zou hebben hier op deze vergade-
ring zijn zwakke pogingen te voegen bij die der
anderen, als hij niet zelf zoo diep gevoelde hoe
ernstig de toestand was, en als hjj niet zoo l,.ng
had gewoond onder dat dapper klein volkje aaD
de overzijde der Oranje- en Yaalrivieren (Iuid
applaus), dat tha?:s uitgeroeid schijnt te moeten
worden metwortel en tak. Spre. zou deaandacht
vestigen op den oorlog zelf; maar vooraf wilde
hij herinneren aan een paar gebeurtenissen uit
de geschiedenis. Allereerst haalde hjj aan uit
de Encyclopaedie Britannica een beschrjjving
van de schandelijke wjjze waarop er door de
militia is huisgehouden in Ierland in de vorige
eeuw. Hjj voegde er aan toe eer scbildering van
de ellende in den Krimoorlog beschreven door
sir William H. Russell, eD eindelijk nog eenige
mededeelingen van den oorlogscorrespondent
Williams in de Morning Leader. En wat is er
nu hier gebeurd blijkens het getuigenis van
Afrikaansche zijde? Spreker lierinnerde er aau
hoe jongejuffrouw van der Merwe werd dood-
geschoten hier in de Kolonie. (Schande !) Het
werd later verklaard als een vergissing, maar
het teekent den geest die de soldaten bezielt.
Wij hooren hoe de vrouwen en kinderen ont-
bloot van alle levensmiddelen op de plaatsen
worden achtergelaten. De militairen willen
hebben dat de vrouwen en kinderen zull^n
hoDger lijden opdat de mannen die op kommando
zijn zullen terugkomen. (Schande I) Heeft
generaal MoDonald, blijkens den brie van mej.
Cronj, aan haar niet gezegd om h?ar huis te
verlaten en bij de kaffers te gaan woneu? Allen
wisten wat juffr.Hurdus heeft gerapporteerd van
den toestand waarin zij de vrouwen en kinderen
vond in de plaatsen langs de Modderrivier. Uit
een auderen brief bleek hoe vrouwen en kinde-
ren door kaffers te paard naar de tronk werden
gedreven, en men wist hoe 140 vrouwen en kin-
deren van Jagersfontein naar Edenburg zjn
vervoerd twee dagen en twee nachten in open
wagens, met het gevolg dan ook dat een kindje
van mevr. Hertzog overleed. De toestand van
de vrouwen en kinderen die hier naar de kolonie
zjjn gevoerd was in het begin zeer slecht, al


30

schijnt biykens de rapporten de toestand Teel
rerbeterd te zijn. Maar vergeten wij ook niet dat
die verbeterDg voor een groot deel te danken
is aan den geest in de kolonie, en aan de milde
giften van kolonisten. De wijze waarop de
vrouwen in de repubieken worden behandeld
blijft even schandelijk als te voren. Spreker
haalde opnieuw eeDge verhalen aan van de
wijze waarop vrouwen behandeld zijn. Een
Engelsch officier schreef zelfs in een EDgelsch
tdad dat de kommandant te Krugersdorp de
vrouwen behandelden als honden, en hij schreef
erbij dat hij dat kon bewijzen. Yelen gelooven
niet wat er van met-Biitsche zjjde komt. Maar
dan blijven nog de proclamaties, bijv. de procla-
matie waarbij gedreigd werd met coDiscatie van
het eigendom als de eigenaren bleven vechten,
wat later veranderd werd in confiscatie van vee
en voorraad, wat even erg is, want daar moe
teQ de vrouwen en kinderen van Jeven. Lord
Roberts zelf zei in September dat bij strenger
maatregelen moest nemen die vel leed zouden
breDgen onder de boeren bevolkDg. Hij heeft
dat ook gedaan. Heeft generaal Bruce Hamil-
ton niet onlangs zijn berucht bulletin uitgevaar-
digd de vrouven het voedsel afnemend en dan
z ggend dat de boeren kommandaDts rnaar voor
hen moeten zorgen. Onze soldaten erkennen
zelf uitgezonden te worden om plaatsen af te
b anden. In een brief van een ander Britsch
oficier in een Engelsch blad wordt het lijden
van de vrouwen n kinderen beschreveD, en
wordt o.a. verteld van een vrouw die vastge-
bonden werd ncet de armen op haar rug, ter vijl
een ander ongekleed s nachts uit het huis moest
ontevluhten (schande.) Hebben die vrouwen
zich dan niet gedragen als heldinnen (Toejuich
ing.) Spreker herinnerde aan het antwoord van
mevrouw Schoeman, die zei dat ze liever haar
man zag sterven dan dat ze hem trachten zou te
bewegen tot overgave. Of aan het antwoord van
de vrouw van een anderen boeren generaal die
zei dat haar man terug kon komen als meester
van zijn eigen land. (Toejuiching.) Er wordt
in en van de proclamaties speciaal melding ge-
maakt van misdaden voor het plegen waarvan
de vrouwen gestraft zouden worden op die
wjjze!

Wat is nu het geneesmiddel daarvoor? Spre-
ker vroeg of het niet goed zou zijn dat de
staande commissie van dit congres zich zou
wenden tot de staande commissie van de
Haagsche conferentie, om hen te wjjzen op de
hier geplegde overtreding van de bepalin-
gen. Dgeland is altijd voorgesteld als
de voorstrjjder voor het recht van de
zwakken. Een ander middel is om te
trachten de vrouwen en kinderen in de Kolonie
goed gehuisvest te krijgen bij vrienden, en om
des noods een commssie aan te stellen die
er onderzoek naarzal doen of enwaarde ellende
heerscht, om die zoo mogelijk te verhelpen. Wij
bidden God niet lanier die ondragelijke last op
ons te doen rusten. (Applaus, herhaaldelijk was
deze rede afgebroken door het geroep van
Schande.)

Mevrouw Van Zjjl (Hanover), zou deze eso-
lutie secondeeren, en terwijl zij zich naar het
platform begaf, deelde de secretaris mee dat
er 97 plaatsen vertegenwoordigd waren dooi af-
gevaardigden, totafil vertegenwoordigd 120,000
menschen.

MEVROUW VAN ZIJL.

Mevr. van Zijl zei dat wat dr. Reynecke van
deze vergadering had gezegd, nl. dat zij hier
Det waren uit weelde maar uit nooddraDg,
vooral van haar gold. Zij stond daar als vrouw
om haar zwakke kracht mee te geven tot on-
dersteunDg van het werk, uit drang van haar
gevoel, en haar eenige trots is haar Afrikaander
Dationaliteit. Zij was als de weduwe die haar
peDningske in de schatkist offert. Zij wilde
door haar tegenwoordigheid toonen dat zij mee-
deed. Zij hoopte datde regeerDg zal toegeven.
Wij vragen als gehoorzame onderdanen om toch
met den oorlog op te houdeD, om toch niet
langer de vrouwen en kinderen op die wijze te
behandelen en om de onafhankelijkheid aan de
republieken terug te geven. Zjj was op t plat-
form gekomen eenvoudig om aat te zeggen en
zij hoopte dat de voorgestelde resolutie waarin
die drie punten zijn opgenomen, zou worden
aangenomen, en dat haar woorden zouden wor-
den beschouwd als een blijk van t gevoel dat
Hgt op de bodem in t hart van ieder Afrikaan-
sche vrouw (applaus.)

DS. D. P. FAURE.

Ds. D. P. Faure van Kaapstad zou de resoJu-
tie ondersteunen maar daai hji door ziekte ver-
hinderd was, werd ziju toespraak voorgelezen.
Zjj luidde als volgt:

Wij die aan deze vergadering deelnetnen en
iujBtemmen met de gevoelens die hier worden
uitgesproken, moeten er op voorbereid zijn
van disloyaliteit te zullen worden beschuldigd.
Tegen vroegere vergaderingen van dezen aard
is deze beschuldiging ingehracht, laat ons er
op rekenen dat wij haar niet zullen ont-
snappen. Maar wat beteekent het woord
loyaal, en wie zijn de loyalenP Men is
loyaal aan zijne koningin, zijn land, zijn volk,
wanneer men de belangen van die koningin
van dat land en dat volk tracht te hevorde-
ren, wanneer men gevaren, die dat land of
volk bedreigen, helpt afweren. De gebeute-
nissen in de laatste veertien maanden hebben
bewezen wie zich de ware vrienden hebben
betoond van hare majesteit de koningin, van
het Britsche rijk en van het Engelsche volk.
Toen na het- uitbreken van den Amerikaan-
schen vrijheids oorlog, William Pitt, in het
Britsche parlement, dien oorlog eene misdaadl
noemde, en zelfs zver ging dat hij de lioop
uitsprak dat de Amerikanen het mochten win-
nen, toen zal George HT hem ongetwijfeld
een disloyaal onderdaan hebhen genoemd,
maar het oordeel der geschiedenis is dat
George m zich den bittersten vijand heeft
betoond van het land waarover hij koning


31

was, en dat Pitt do redder van Engeland in !
zijn donkerste ure is geweest, al werd hij ]
door zijn vorst van disloyaliteit beschuldigd. !
Niemand binnen of buiten Zuid-Afrika, die I
niet er van overtuigd is, dat indien harer
majesteits ministers de gevolgen hadden kun-
nen voorzien, indien zij een besef hadden ge-
had van de reusaohtige taak die hen wachtte,
deze oorlogdie zoo gemakkelijk had kunnen
worden vermedennooit zou zijn begonnen.
Maar zij die de macht in handen hadden
lieten zich misleiden door zulke loyale Brit-
ten als Beit, Ekstein, Rhodes, Garrett, Money-
penny en door een omgekochte drukpers, dBe
de verzekering gaven dat de Boeren het nooit
zouden wagen te vechten, dat zij in hun
schelp zouden kruipen, dat er slechts een klein
leger zou noodig zijn, en eeno klein som
behoefde uitgegeven te worden, om het rijk-
ste goudland der wereld in het bezit van
Engeland te brengen, de Republieten uit te
wissohen en het rijk uit- te breiden van de
Tafelbaai tot aan de Meren van IMidden-
Afrika. Aan die beweringen werd geloof ge-
slagen, op dat advies werd gehandeld. De
waarschuwingen, de smeekingen van hen die
in de beste positie waren om den uitslag van
zulk eene politiek te voorspellen, werden met
minachting ter zijde -geworpen. De petitie
van twee-derde onzer parlementsleden, de
peititie van de gansohe Ned. Geref. Kerk, de
talrijke resoluties van Bonds- en andere ver-
gaderingen, de brieven van individuen uit alle
deelen der Koloniemet die allen werd ge-
handeld alsof zij beneden notitie waren. En
later werd de deputatie door ons naar Enge-
land gezonden oni hot volk in te lichten, met
steenen en slijk tofc zwijgen gebracht. En
dit is geschied in het land dat zich beroemt
op zijn fair play en free speech. De
heer Chamberlain gaf voor te gelooven dat
een Moneypenny het Zuid-Afrikaansche volk
beter kende dan dr. Andrew Murray, dat een
Garrett meer geloofwaardig was dan dr.
Kolb, dat een Beit een veiliger gids was dan
do meerderheid van het Kaapsche parlement.
De stemmen van ons die, als Ioyale Britsche
onderdanen, in het belang zoowel van het rijk
als van Zuid-Afrika, zich lieten hooren, we-r-
den door liarer majesteits ministers versmaad.
Wij hebben de gevolgen voorzien. Wij wis-
ten het dat de Zuid-Afrikaansche Boeren sla-
pende leeuwen waren, die het gevaarlijk was
uit den slaap te wekken. Wij wisten dat het
bloed der Geuzen van den 80-jarigen oorlog
tegen Spanje, nog in de aderen stroomde van
een derde der bevolking, dat in een ander
derde t. bloed vloeide van deFransche Huge-
noten, en dat in nog een ander derde het
Geuzen en Hugenoten bloed dooreengemengd
was. En deThalve wisten wij ook dat hefc
Engelsch leger hier een andere strijd wachtte
dan een tegen Hindoes, Bedouinen en Negers.
Nu, de raad werd gevolgd van de heeren van
de Stock Exchange, van de kapitalisten en
van hunne nieuwsbladen. Wat was het resul-

! taatP Wat hebben wij, loyale. Britsche on-
] derdanen, moeten beleven? Wij hebben het
! moeten aanzien dat Britsche militairo prestige
I een slag is toegebracht zooals nimmer te
voren. De geheele wereld staat verstomd
over het figuur dat omtrent 35,000 ongetrein-
de Boeren gemaakt hebben tegenover 250,000
soldaten uit Engeland en uit al hare kolo-
nien, tegen de Itepublikeinen in 't veld ge-
bracht. Jk zwijg over de wijze waarop de
volkeren van Europa zich vroolijk gemaakt
hebben over de poging van dat leger om Ma-
juba te wreken en uit te wisschen. Wij kun-
nen echter de oogen niet sluiten voor de kri-
tiek van de meest oorlogzuchtige Engelsche
nieuwsbladen. Met ne uitzondering is The
Globe het meest ultra-jingoistische der Lon-
densche nieuwsbladen. Luistert naar de taal
in dat blad gebruikt. Het zegfc dat in al
Imnne militaire operaties de Briteohe troepen
zich gedragen hebben als liefhebberij solda-
ten in plaats van a-ls soldaten van beroep.
Het wijst er op dat de Boeren weinig of geen
onderwijs hebhen gehad, dat zij nooit de ge-
scluedenis van groote veldslagen en belege-
ringen hebben bestudeerd, en dan volgen deze
woorden : Toch zijn de meest beroemde Brib*
sche generaals en officieren, die al deze voor-
rechten genoten hebben, door de Boeren her-
haaldelijk overtroffen in krijgskunst en beleid,
en zij hebben dat gedaan met kleine getallen
ongedisciplineerde mannen, die niet soldaten
maar Boeren zijn. Een andercK)k een
imperialistisch blad, The Empire ldaagt
bitter over de onafgebroken reeks van schan-
dalen die den oorlog van het begin af aan
hebben gekenmerkt. Het wil van lord Roberts
weten waarom hij naar Engeland terugkeert,
terwijl de Republikeinen overal in het land
overwinningen behalen. Het wil weten wat
er van de 200,000 man geworden is, die de
15,000 overgebleven Boeren bestrijden. En
het zegt dat als er nu 200,000 Boeren waren,
die oorlog voerden tegen 15,000 Engelschen,
die Engelschen ongetwijfeld binnen ne week
zouden vernietigd zijn, en waarom, vraagt het
waarom zijn de Britten dan verlamd r
Maar het getuigenis van jingo nieuwsbladen
wordt geheel en al overschaduwd door autori-
teiten van oneindig meer beteekenis. T1 be-
doel Engelands eerse minister, lord Salls-
bury, met wien lord Rosebeiy het op dit punt
volkomen eens was. Deze beide st-aatsman-
nen van den eersten rang hebben in Jnnuari
in het House of Lords verklaard dat de
toestnud van zaken toen van dien nard was
dat de Zuid-Afrikaansche Boeren-oorlog een
kwestie van leven of dood voor het rijk was
geworden, en zij smeekten de natie geen
krachtsinspanning, geene opofferingen te ont-
zien om het rijk te redden uit het nijpend
gevaar waarin het toen verkeerde. Vnn de
millioenen die deze oorlog reeds gekost heeft
wil ik niet eens spreken, maar deukt aan de
meer dan 60,000 Britsche soldaten gedood
door kogels en ziekten, gewond en verminkt,


en denkt aan hunne weduwen en weezen.
Veerbien maanden is de strijd reeds velge-
honden, en nog is het einde niet. Dit alles
is het gevolg van het in den wind slaan van
de woorden van ons die gebrandmerkt worden
als disloyaal, en van het volgen van den raad
van hen die loyaal heeten, loyaal niet aan
de ne scuverem op den troon, maar aan de
vele sonveTeinen in hun zak, die niet ge-
schroomd hebben hun land in het dal der ver-
nedering te leiden, indien zij daardoor hun
eigene helangen konden bevorderen. Heden
en door deze resolutie waarschuwen wij nog-
maals tegen liet voortzetten van den oorlog
en tegen het annexeeren der Republieken.
AIr Britsche onderdanen, die het rijk willen
redden, moeten wij spreken. Het is moge-
lijk, het is zelfs waarschijnlijk, dat wij alweer
geen geopend oor zullen vinden, maar blijft
nien doof en blind, dan is slechts n resul-
taat mogelijk, namelijk: dat het rijk ver-
brokkeld wordt en dat Zuid-Afrika voor Enge-
land verloren is. Wij gaan niet samen met
hen wier wachtwoord is: Ons land, recht of
verkeerd. Vraagt men mij wat de eerste
plicht s van den staatsman of van eene re-
geering, dan is mijn antwoorden ik hoop
ook het uwe-hnn eerste plicht is : recht doen,
en ik voeg er bij, hun tweede plicht is: recht
doen, en hun derde: recht doen. Als ik de
Republikeinen versta, is dit ook hun heginsel.
Zij vragen geene gunsten, zij smeeken niet
om grootmoedigheid, maar zij eischen reoht.
En wat mij betreft, als ik ervan overtuigd
was dat Engeland in deze zaak recht deed, ik
zou mij aan hare zijde Boharen, te^en mijn
eigen volk; want hoe lofwaardig het ook is
zijn vaderland en zijn volk lief te hebhen,
het is een hoogere plicht recht lief te hehben.
Maar in de vaste overtuiging dat Engeland in
dit geval onrecht pleegt, weiger ik haar ge-
drag toe te juichen. Ongelukkig echter leven
wij in dagen waarin het geweten hrutaalweg
hespot, in het stof vertreden, en lever ge-
noemd wordt, dagen waarin gerechtigheid he-
schreven wordt als unctuons dagen waarin
mannen die het lot van het rijk in handen
hebben aandeelhouders zijn in syndikaten, die
kontrakteurs zijn voor het leveren van oorlogs-
behoeften, zij, hunne echtgenooten, hnnne
zonen en hunne dochteren, terwijl zij tege-
lvjkertijd in het House of Commons de
plechtige verklaring afleggen dat zij dat niet
zijn, en dagen waarin zulke mannen, nadat
zAilke en andere schandalen aan het licht ge-
hracht zijn, toch hij parlementaire elekties
den steun genieten van de meerderheid van
het Britsche volk! Wij leven zoo snel dat de
oorzaken en de bewerkers van den oorlog
reeds op den achtergrond geTaakt zijn, en
wat voor het oogenhlik van meer belang s,
is de wijze waarop de oorlog thans wordt ge-
voerd. De regels en gebruiken van beschaafd
oorlogvoeren worden geheel en al geignoreerd.
Bij het lezen van de oorlogsberichten is het
ons alsof wij plotseling in de duistere middeu

eeuwen zijn verplaatst, en alsof barbaarsch-
heden die, naar wi^ meenen, voor goed door
de christen wereld waren afgelegd, herleefd
zijn bij het aanbreken van de twingtigste
eeuw. Wij hooren thans weinig van het be-
vechten van mannen, oorlog wordt thans ge-
voerd tegen hunne vrouwen, hunne zusters,
hunne moeders en hunne kinderen. De be-
sluiten der Haagsclie vredes-conferentie, door
Engeland eenige maanden geleden onderteo-
kend, worden door liaar met voeten getreden.
Huisraad, woningen, dorpen worden verbrand,
boerderijen worden verwoest, voedsel, levens-
raiddelen worden aan de vlammen prijs gege-
ven, van bed en kleederen beroofd worden
hulpelooze vrouwen en kinderen, zelfs zuige-
lingen, op het open veld gelaten om te ver-
hongeren of aan ziekte te bezwijken, of hij
wijze van bijzonder genadige hehandeling wor-
den die vrouwen hij honderden krijgsgevange-
nen gemaakt en als zoodanig hehandelcJ; zij
worden naar deze Kolonie of naar Natal ver-
hannen, daar gevangen gehouden en door Brit-
sche soldaten hewaakt. Onbeschaafde kaffers
staan verbaasd, noemen het schande, hebben
medelijden, waar zoogenaamde heschaafcle
mede-christenen geene hebhen, en die kaffers
hehben die beroofden en mishandelden m
hunne hutten opgenomen en gevoed. En
deze ongehoorde behandeling tracht men te
rechtvaardigen door de bewering dat dez-e
vrouwen hunne echtgenooten, vaders, zonen
en broeders, die den strijd voor hunne onaf-
hankelijkheid nog voort zetten, helpen! Had
men zich dan waarlijk ingebeeld dat deze
vrouwen humie mannen en vaders zouden ver-
raden ? Heeft men gehoopt dat zij de vijan-
den van hun volk behulpzaam zonden zijn in
het overmeesteren van het land? Zouden
Engelsche, Schotsche, Australische vrouwen
anders hebben gehandeld? Zouden zij de
vijanden van het land hebben verwelkomd en
hunne mannen ontrouw geworden zijn? AI
zijn deze vrouwen slechts Dutch Boer
women, haar plichtsgevoel en haar mensche-
lijk gevoel is niet minder ontwikkeld d>\n dat
der meest aristokratische English ladies.
Het is echter niet billijk al de schuld van
deze onmenschelijkheid te werpen op lord
Roberts en zijne oficieren. Deze dingen
zouden niet hebhen kunnen plaats vinden zonder
het bevel of zonder toestemming van t impe-
riaal gouvernement, en daar het gouverne-
ment dat aldus handelt vereerd is met een
votum van vertronwen door het Britsche volk,
heeft de geheele Britsche natie,met nitzon-
dering van de zeven duizend die de knie voor
Baal niet gehogen hebhende verantwoorde-
lijkheid, de schuld en de schande overgeno-
men. De uitslag der laatste verkiezingen in
Engeland beteekent: hun hloed kome over
ons en over onze kinderen! 0 land van
Charles Dickens! Hoe zijn de machtigen ge-
vallen! Geen wonder dat Olive Schreiner
onze Olive SchTeiner op wie wij trotsch
zijn, en op wie Engeland in vroegere dagen


3:3

trotsch was, geen wonder dat zij met diepen
weemoed nitroept: Het Engeland dat ik

lief had is dood. Wee het land, welks fijnst
beschaafde en edelste dochtereu gedwongen
worden te yerklaren dat het hare liefde heeft
verloxen, en dat het voor haar dood is! Laat
ons hopen en bidden dat deze golf van demo-
ralisatie spoedig moge voorbijgaan, en dat het
Engeland, dat wij allen bewonderden, ver-
trouwden en lief hadden, weer tot zichzelf
moge komen. EngelandJs beste vrienden,
zijne trouwste zonenen en dochteren, storten
tranen en dragen rouw over zijne tijdelijke
krankzinnigheid. Indien het voortholt op
dezen waanzinnigen weg, dan is de uitkomst
duidelijk en zeker. Wij lezen van Babylons
koning, die zich beroemde op het machtig
rijk dat h ijhad opgebouwd, maar op het luid-
ruchtig feest in de schitterende feestzaal werd
er een geheimzinnige vinger gezien, die op
de muur schreef : Mene, Tekel : God heeft
uw koninlcrijk voleind, gij zijt gewogen en te
licht bevonden, uw rijk is aan anderen gege-
ven. En het verhaal eindigt met de plech-
tige woorden : En in dienzelfden naoht- werd
Belsazar der Chaldeen koning, gedood. De
machtigste koningen van het heden zijn on-
derworpen aan dezelfde wet en zijn in handen
van denzelfden Albestierenden Koning, die
het lot van Babylon bestierde, en het volk
dat die goddelijke wetten van waarheid en
gerechtigheid overtreedt, schendt en tart,
moet onvermijdelijk ten onder gaan. Donker
is het heden, nog donkerder is de toekomst.
Maar een straal van hoop doorklieft hetzwerk.
Eene stem uit het ver verleden klinkt de
eeuwen door: Zal de Reohter der gansche
aarde niet recht doen? In het jaar dat
achter ons ligt is er gebeden zooals nimmer
te voren, door mannen en vrouwen, door
ouden en jongen, door geloovigen en twijfe-
laars; en er zijn velen die klagen dat die ge-
beden onverhoord gebleven zijn, en dat de
hemel als koper is. Laat ons bedenken dat
Gods wegen niet onze wegen zijn. De oude j
Griekenem Romeinen zeiden van hunne godin i
der strafFende gerechtigheid, Nemesis, dat zij !
op wollen schoenen nadert, maar met ijzeren
hand,een denkbeeld door een christen dich-
ter uitgedrukt in de woorden:

Gods molens malen langzaam,

Maar zij malen uiterst fiin.

Jan Brand was gewoon in slecht Hollandsch, |
maar naar waarheid, te zeggen: Alles zal
recht komen, en een meerdere dan hij heeft i
de menschheid geleerd dat Alle dingen mee- I
werken ten goede. Laat list en bedrog, laat
stroomen van boosaardige leugens, bestemd
om ons volk binnen en buiten de Kolonie te
ruineeren, hun werk doen, in het eind moe-
ten zij mislukken en tot schande gemaakt
worden. Het was met het oog op zulke prak-
tijken dat de Isralitische dichter zeide : Die j
in den hemel woont zal lachen, en de Heer j

zal hen bespotteu. Laat ons ons geloof
behouden. Laat ons werken eu. waoiiten.
Wij slaan naar de bergen onze oogen,

De hulpe zal komen van God.

Met Amerikas profeet, Lowell, zeggen wij :
Waarheid tot de galg veroordeeld, Onreoht
altijd op den troon,

Maar die galg beheerscht de toekomst en in
eene donkere wolk,

Staat God voor ons oog verborgen en bewaart
getrouw zijn volk.

Tntusschen doen wij wat onze hand vindt om
te doen, en wij protesteeren, gelijk wij mits
deze doen, tegen de annexatie der Republie-
ken en tegen 't voortzetten van dezen verdel-
gings oorlog.

De toespraak lokte berhaaldelijk toejnichin-
gen uit, en werd met warm applaus besloten.

De voorzitter wees erop hoe de ongekunstelde
woorden van de vrouw van het onderveld hier
vereenigd worden met de dcordachte rede van
iemand als ds. Faure, wel een bewijs hoe alge-
meen de stemmDg is. Er was gesproken over
de middeleeuwer, maar zelfs in die donkere
middeleeuwen bad men ten minste nog idder-
liikbeid tegenover vrouwen. In t begin van
de regeering van koningin Elizabeth was er ook
nog van die ridderlijkbeid, maar zij schijnt
helaas te verdwijnen uifc den krijgsman^stand
(hoor, hoor).

Hij bracht daarna de resolutie in stemming,
die met algemeene stemmen werd aangenomen.

De constitutie en sBr Alfred
EVSiRner.

Daama werd de volgende resolutie voorge-
lezen, luidende als volgt:

Dit congres verlangt het volle recht van de
bevolking dezer Kolonie onder hare coustitutie
om haar eigen zaken te regelen en te bestieren;
en spreekt zjd ernstigen afkeer uit van de poli-
tiek gevolgd en de houding aangenomen in deze
door den gouverneur en hoogen commissaris,
Z.Exc. sir Alfred Milcer.

DR. KOLBf

die met applaus begroet werd, sprak de verga-
dering daarna toe tot voorstellDg van de reao-
lutie. Hy meende dat deze motie slechts een
petition of rights was (applaus.)

Spreker zou beginnen met een persoonlyke toe-
speling. H|j kon geen aanspraak maken op de
toejuicbingen die de aaDwezigen gaven aan hen
die van buiten het volk van Zuid Afrika komen
helpen. Hy kon zijn afkomst nasporen direct voor
meer dan 200 jaren in dit land (hoor, hoor).
Dat is een voorrccht waarvan wij geen van allen
f en lichtvaardig gebruik wenschen te maken.
Wy voelen dat onze wortels diep ic dit Jand
,'aan over bonderden jaren, en daarom hebben


34

wij emig recht om te spreken over nationaliteit
en rj.jheid (hoor, hoor). Eenigen tijd geleden
Bchreef iemand aan spreker om hem te danken
voor zijn sympathie met het Afrikaander volk,
en spreker schreef terug dat sym-

pathie niet het juiste woord was,

omdat sympathie een zekere afscheiding veron-
derstelt, en spreker erkende geen afscheidiug
(toejniching). Daarom had spreker van het
eerste oogenblik dat de oorlogsschaduw op dit
land viel, hoewel er verschil van meening kon
zijn in andere dingen, dadelijk alle onderge-
schikte verschillen ter zijde geworpen en met
stem en pen en beurs eii energie en gebed en
zorg, zichaan de zijde van zijn land geschaard,
in haar tjjd van eliende en gcvaar. Sommige
menschen zeggen dat het verraad is het onze
ellende te noemeD; maar wij kunnen het niet
helpen dat de stroom van nationaliteit de gren-
zen van het Empire heeft overstromd, en dat
onze harten dien stroom volgen (toejuiching).
Yeronderstel dat Engeland altijd billijk was ge*
weest, zou er dan ooit zulk een overvloeiing
hebben plaats gehad, en zelfs nu ter elfder uur,
als Engelaud biljjk werd, zou de stroom terug-
keeren. Er wordt gezegd, dat wjj het niet als
een noodlottige zaak moeten voelen, dat wij er
blij om moeten zijD, nu deze menschen ook in
het Empire worden gebracht. Wel, we willen
ben ook wel daarbinnen brengen, maar niet als
slaven (toejuiching). Als zjj binnen moeten
komen, vrij en vrijwillig, dan zou er niemand
daar blijder om zijn dan wjj, omdat wij dan en
volk konden zjjn, wat wij behooren tezijn (hoor,
hoor). Zij zeggen dat door het onze ellende
te noemen, wjj de republikeinen aanmoedigen
voort te gaan met vechten. Spreker betwjjfelde
ten zeerste of wjj den minsten indiuk op hen
maakten. Als wij allen aan de slippen van
generaal De Wet gingen hangen, konden wij
hem niet weerhouden (gelach en toejuicLing).
Niet wij moedigen hen aan, maar zjj doen het
ons. Als zjj toegaven en zich overgaven zouden
wij zeggen: Je hebt alles gedaan wat de eer kan
eischen; maar als zjj vooi tgaan met vechten
zullen wij zeggen: Je bent nog grooter helden
dan waarvoor wjj je bielden. Een natie die
mannen kan voortbrengen als zij, behoeft geen
aanmoedigDg, en is geen natie die uitgeblazen
kan worden als een kaars, of die verborgen kan
worden onder een tchepel uitlanders (toejui-
chingen). Het gevaar dreigt ook oris, omdat
wjj weten waarop deze ooilog is gedoeld.
Het is niet alleen op de republieken
daarginds gemunt, raaar ook op
de vriiheden en den nationalen geest hier. En
daarom was hjj trotsch zich te hebben aange-
sloten bij deze ernstige vorige gevoelde mani-
festatie van den geest van nationale vrijheid.
(Toejuiching). Zoodra de Afrikaander partij
een raeerderneid kreeg begonnen de anderen
de vlag te waaien en te Bpreken over gevaar van
de Britsch suprematie. Ze zeiden: Ge hebtt
kiesrecht, maar zoodra wij ergebruik van maken
beginnen ze te spreken van hun supremacy.
(Toejuiching). Waarom hebben ze de Afri-

kaander samenzwering uitgevonden ? Dat was
een slag in ons gezicht. Het is nn niet meer
noodig en weg gewo' pen. (Hoor, hoor). Dan
zeggen onze tegenstanders: Hebben wij Z. Afrika
ook niet lief ? Ja wol, zij hebben het
lief, op een zekere manier. De hond in de koe-
stal bield ook van de stal, maar de koe had or
recht op. (Gelach en toejuicbDg.) Er wordt
gesprokeu van vergeven en verge^en. De be-
lofte van vergeving begint als hetberouw komt,
en zoodra het eerste teeken van werkelijk be-
rouw komt zol de Afrikaander natie vergeven.
(Toejuiching.) En zoodra wjj met eer kunnen
vergeven zullen wjj met vriendsehap vergeten.
Maar in de bladen van diezelfde menrchen zien
we geconceutreerde kwaadwilligheid, en een
diep bitter gevoel, en woorden dio slechts te doen
hebben om ons over de grenzen van onze gema-
tigdheid te drijven. Zij willen ons iets dwaas
laten zeggen zoodat zjj een reden hebben voor
krijgswet, en zij weten dat zij onder krjjgswet
onze rechten beter kunnen aanvallen dan onder
de gewone constitutie. Maar wij zullen voort-
gaan zonder ons door hun knjgswet en hun
maxims meer te laten bang maken dan de blauw-
gomboomen hier. (Gelach.) Wanneer wjj praten
noemen ze het sulks bysterics. (gelach.)
Sulks voor demanen, hysterics voor devrouwen.
Maar wij zullen hen vertellen wat dio sulks en
hysterics beteekenen. Zij zjjn een diepgewor-
telde verontwaardging tegenover een nationaal
kwaad, en een vastberadenheid de verontwaar-
digDg over de heele wereld te bazumen, en de
onrechtvaardigheid in het hart van het Engel-
sche volk tot bewustzijn te brengen, ea
om Zuid Afrika, den ongelnkkigste
hoek van het empire weer rechtvaardigheid
terug te geven. Wij vragen niets dan de Brit-
sche constitutie. Zij zeggen ons nu en dan dat
zij ons toestaan de constitutie te hebben.
We laten dat toestaau voor hen zelf. Wij
hebben er evenveel rechfc op als zjj (gejuich.)
Alle eer aan de Engelsche natie omdat zjj de
Engelsche constitutie heeft uitgevonden, maar
dat was lang geleden. Ze hebben er nu met
larger alleen rrcht op. Het patent is verloo-
pen. Maar ze zeggen van de constitutie dat zjj
blij moesten zijn dat de republieken er ook
onder geb acht worden. Maar de republikeiuen
kijken over de greuzen en zien hun met de vollo
teekenen van de voJmaakte Britsch constitntie.
De oorlogspartij zegt dat de republikeinen nooit
beter zullen varen dan onder de etnpire. Wl
vareii? A1 de kalkoenen die nu worden vet
gemest voor Kerstmis, zijn nooifc welva-
render in hun Jeven geweest (gelach.) En wan-
neer zij die toekomstige gebeurtenissen konden
zieD, dan zouden zij ook liever vrij zijn om op
het veld hun voedsel te zoeken (toejuiching.)
Die herhaalde bewerDg van de Britsche consti-
tutie die de beste in de wereld zou zjjn deed
spreker denken aan een sprookje Alice d het
Wonderland, de historie van een dolle thee
partjj. Daar doopte iemand zijn horloge in
de theepot, en zei toeu dat t niet wou loo-
pen. Hjj gaf een ander denkbeeld, maar


35

deze zti dat hij het werk met e beste boter ge-
oied had. Maar hij had de boter in gebracht,
met een broodmes zoodat er brc odkruimela n
zaten? Zoo is het ook hier. We hbben geen
bezwaar tegen de constitutie: het is de beste
boter, maar het zijn de broodkruimels die ver-
hinderen dat het werk loopt, en dan klagen ze
er over dat het werk niet wil gaan. Wij zeggen:
geeft ons die Britsche constitutie zooals die
werkeJijk is. Hij is een regeering van Engel-
schen, door Engelschen, voor Engelschen. Maar
dan moet men het ook goed vertalen en niet
zooals eens in Ierland door: een regeering van
IereD, door Engelschen voor den landherr (ge-
lach). Daar heeft ze ook niet gewerkt. Wat
moet het hier nu voor Zuid frika zijn? Het
lijkt nu veel op een regeering van de Zuid Afri-
kaanders, door de militairen voor de uitlanders
(toejuiching). Maar laat ons een regeering
hebben zooals in Engeland van Zuid Afrikaan
ders, door Zuid Afrikaanders, voor Zuid Afri
kaandeis, dan zal er geen enkele imperiale sol-
daat hier meer behoeven gelaDd te worden. Wat
de boeren nu doen tegenover het Britsche rijk
zijnjpij dan bereid te doen tegenover de geheele
/Wtffeld (toejuiching). De zaak is dat zjj aldoor
' onzen geest van nationaliteit hebben voorbj
gezien en dat wordt uitgedrukt in de rtoju.ie
die hjj nu voorstelde, nl. de erkenning van die
nationaliteit als een gezond deel van het rijk.
De heer Chamberlain gaf onlaDgs een soort
historisch overzicht van de ontwikkelings phasen
van het^Engelsche koloniale leven. Hij zei dat
Erigeland naar de kolonist begon te zien als
zuster naties. Het oude denkbeeld was en
natie. Nu zijn wij allen naties en deelen van
hetzelfde rijk. Engeland is nu onze zuster. Ze
was nooit onze moeder, en ze was zeJfs geen
goede stiefmoeder. (Gelach). Maar wie nemen
haar aan als zuster ? Wij zijn niet meer loyali-
teit verschuldigd aan Engeland, dan Engelaud
aan ons. Wij allen zijn loyaliteit verschuldigd
aan het rijk, en ouze koningin die dat rijk ver
tegeuwoordigt. Wij hebben ons nationaal
gevoel en karakter, en spreker wilde dat
oatwikkelen. Daarom moet het tweede
deel o.au de resolutin tcegevoegd worden, want
het iseen belaDgrijk deel van de Engelsche con-
etitutie dat er een konDgin is die in eon reine
atmosfeer staat boven ale po/itieke pariijen.
Haar invloed is zeer heilzaam gewee-t voor het
i ijk en de geheele wereld (toejuichiug), dat er-
kennen wij allen. Maar om dezelfde reden moe
ten ook wij onszelf regeeren onder iemand die
boveu allepartijen staat. En met het oog op
den wenk van den voorztter wilde hij alleen
zeggen dat de heerscher moet samenwtrken
raet een natie watzii ook moge doen. IJij moet
zaak van beginsel zonder persoonljjk gevoelen,
zei hij, dat onze tegenwoordige hooge commis-
saris zich niet gehouden hteft binnen de
constitutioneJe greDzen van wat wij denken
dat een gouverneur moet zijn (toejuiching).
In de woorden van onze reioluties zeggen wij
alleen dat we ernstig zijn politiek afkeuren. We

zeggen met alles wat wij meenen (gelach). We
zeggen minder om des te verder te worden ge
hoord. Wij willen een waar deelgenootschap
met onze eigene ontwikkeJingskracht en ons
eigen nationale leven, zoodat wij kunnen hebben
wat de rest van htt rijk heeft een regeering
van Zuid-Afrikaanders, voor Zuid-Afrikaanders,
door Zuid-Afrikaanders. (Langdurige toejui-
chDgen).

DE HEER GTDEON HAMAN.

De heer Gideon Haman (Woicester) zei dat
hij met de grootste vrijmoedigheid de resolutie
secondeerde. Zij drukte het gevoelen uit van
de geheele bevolking van Zuid Afrika. Het is
thans tijd om te spreken en wij moeten samen-
stemmen in deze resolutie; en in het protestee-
ren tegen de handelwijze van de autoriteiten.
Wij 7/ijn de eenigen in dit land die getracht heb-
ben den oorlog te voorkomen en te doen ophou-
deu. Wi-i zijn de ware aanblazers van recht en
gerechtigheid. Wij hebben petities opgesteld
en opgezonden maar ze iiielpen niet. Sir Alfred
Milner had geen tijd om een petitie te ontvan-
gen van de meest beschaafde dames uit de Ko-
lonie. Maar wel had hij tijd zich te bemoeien
met de petities van de Johannesbnr rebellen. Waarom is hj hier gt'konaei? (Een
siem: Om kwaad te doen). Hij heeft onlangs
voor een vergadering gezegd dat zijn beenderen
nog heel waren. Spr. zou wel willen weten of
zijn geweten nog heel is voor God en de men-
schen (hoor, hoor!). InMei 1899 zond hij het
bekende telegram over de disloyaliteit van de
Afrikaanders. Spreker vroeg of dat een ge-
volg was van de pogingen der uitlanders, of wa
bet een gevoJg van het verkrijgen der meerder-
heid door de Afrikaanders in de Kolonie. We
zullen niet vergeten dat hjj de man is die ge-
zegd heeft dat het Afrikaander ras moet uitge-
delgd worden. De Afnkaanders hebben in-
gestemd met recht en gerechtigheid en Enge-
Jand dat zooveel van beschaving gesproken heeft,
moet het zich thaDS niet schamen voor hetgeen
thans hier geschiedt? Er zijn twee manieren
waarop men zijn vlag kan gebruiken. Sommigen
gebruiken baar om hun schelraerijen achter te
verbergen (hoor, hoor!); anderen daarentegen
eeren haar tot roem en heil van het laiid. Met
een aansporing tot ondersteuning der resolutie,
eDdigde de spreker.

Ook deze resolutio werd daarna in stemmiDg
gebracht en aangenomen.

Een geloffte en een deputate.

De derde resolutie luidde als volgt:

Dit congre8 verbindt zich plechtiglijk op een
conhtitutioneele wijze onophoudelijk voor de be-
reiking van de doeleindec in de voorgaande re-
soluties genoemd te werkeo; en besluit om een
deputatie naar z.e. sir Alfred Milner te zenden
om die resoluties /officieel onder de aandacht
van hare majesteits gouvernement te brengen.


36

De heer Claassens (Victoria West), stelde de
resolutie voor. Hij vroeg wat het waB dat allen
hier gamen gebracht had? t Is de bedreiging
dat wij als ras uitgeroeid zullen worden. Nu
wij ons gevoelen hier uitgesproken hebben, nu
hoopte spreker ook dat de autoriteiten naar ons
zullen luisteren. Wij gevoelen met de republie-
ken mee, en ons gevoel wordt nog veel sterker,
nu niet alleen de mannen maar ook de vrouwen
als het ware bevochten worden. Wp hebben
Bympathie met hen en trachten hen bij te staan,
maar wij moeten blijven op zien naar de Voor-
zienigheid en voort gaan cnet bidden. God zal
ons niet vergeten. (Applaus.)

De heer Diik Viljoen (Hanover), vroeg of
dit congreB nu een bewijs was van de beweerde
sonspiratie? NeeD. Veertien lange maanden,
langer dan spreker ze ooit gekend had, duurt
ia deze toestand en nog altpd protesteeren wij
op constitutioneele wijze (hoor, hoor.) Wij
sturen een deputatie, maar men bedenke wel
dat wij haar sturen naar een man die gezegd
heeft dat het Afrikaanderdom moest vernietigd
worden. AIs wjj naar Engeland zien dan vragen
wij: waar is de edeie Gladstone die zich zoo
edelmoedig gedroeg tegenover de Transvaal.
En hier in de Kolonie, als wij iemand zien ala
sir Alfred Milner, dao vragen wp: waar is eer
gouverneur als sir George Grey, als sir Hercules
Robiuson? Dat waren mannen die de Afri-
kaand<3r8 kenden en begrepen, en mtnschen van
een geheel ander soort, dan de man die van
Zuid-Afrika een woestijn wil maken. Spreker
hoopte dat er thans naar onze stem geluisteid
sal worden. (Applaus.)

De resolutie werd aangeuomeD.

Als leden van de deputatie werden door het
coinit voorgesteld de heeren M. J. Pretorius,
L.W.R., ds. A. Moorrees (sec. ds W. P. de
Villiers), P. G. Kuhn, L.W.V., P. J. Marais
(Tulbagb), Paul W. Michau (Cradock).

Deze heereu vyerden aangesteld.

Ds. Steytler (Kaapstad) vroeg wat er gedaan
zou worden als de gouverneur de deputatie niet
wilde ontvangen.

De voorzitter aDtwoordde, dat er voorgesteld
zou worden een uitvoerende commissie aan te
stellen, die iu dat geval zou handtlen naar goed
dunken.

Ds. Steytler: Desnoods dan naar hetparle-
ment in Engeland.

De voorzitter stelde daarop voor dat de vol-
gende heeren zoudeu worden aangesteld als een

uitvoerende commissie: de heeren ds. A. Moor-
rees, J. J. Michan en adv. F. S. Malan.

Aldus werd besloten.

Op het geroep van de aanwezigen kwam ook
de heer Sauer onder luid applaus op de tafel.
Hij zei dat hij niet daar was gekomen om en
toespraak te houden. Hjj was daar om te too-
nen door zijn tegenwoordigheid dat hij met
deze vergadering meeging. Wij willen veder.
De tegenpartij zegt ook dat ze vrede wil. t Zal
dus gemakkelijk zijn diea vrode te krijgen en
het middel is eenvoudig dit: laat de beide sta-
ten behouden wat hun toebehoort. Tot alot
stelde hij een motie van dank voor aan den voor-
zitter die zich veel moeite had getroost en zijn
taak op zoon bckwame wijze had vervuld.

Ds. Maeder secoDdeerde, en de vergadering
stemde er mee in met drie hoeras.

De voorzitter dankte. Hij zei dat zijn taak
niet zoo moeilijk was gew.est als hij gedacht
had, en dat was voornameljjk te danken aan de
houding der aanwezigen.

De secretaris deelde mee dat het fonds voor
de reis van de deputatie eeu batig balans had
van £300. Er werd voorgesteld om dat geld te
besteden voor de onkosten van de commissie
van uitvoer.

Ds. Steytler stelde daarna voor dank te be-
tuigen aan Worcester voor de ontvangst Paarl
heeft den naam van het Mekka der Afrikaan-
ders. Maar Paarl zal moeten oppa?sen, an&ers
ontsteelt Worcester haar dien naam. Met ap--
plaue stemde de vergadering met d<^i|^k^e*
tuiging in. ^ : ***

Na het zingen van Kora tren wi;i^ btijV
moedig voort, en gebed door professr^^To^
werd het congres gesloten. &**&*+*

De menifd verspreidde zich, maar reeds da-
deliik begQ.. de afzet van de karren, en een uur
daarna stroomde een groot deel van de bezoe-
kers naar het statioD, waar de speciale treinen
wachtten.

De militaire bawaking kon toen met een ge-
rust hart weer opgebrokon worden. Er drei^de
geen gevaar meer. Ik zag trouweDS na het
congres eenige khaki s heel vriendscbappeljjk
staan praten met congres bezoekers. Maar de
kanonnen en zandzakken daar boven op de
kopjes zullen nog lang onthouden worden als
een voorbeeld van belachelijke bangmakerij bjj
een bezadigde vergadering.


Full Text

PAGE 1

!"#$%& $ ()*+,(-!$%& !"#$$

PAGE 2

(.*+ %&!'!()*+(&,-(.!,'&,/ .'.' (00(./,1/(2.'&002!..'3/.//((!.'//4$$5 (1'0 !.1(/2'5+././(15( (/2.(*!(./4$$5//0&025%&(!06('!. 57.0 %./8...0%&/1!/.8!10'&0/2 /.///'&0(/1.. (5 /(,5/1!!.,!. *7%&//. 9!(!./+./1.:!0,/.!6.! 0,&09!/1/..!/.((5/05(20./. 7,'+/(.( 5-%&/((/ ./95('..!;0/,(2!/!./0//&0'./5( 1//&(./!!201/. !./.+-.2(,%0(15/& !1/'30(7.!.!"/+./.25(2/(5.0/ 5&08*0!&07.0'/< .0+&!!/&0901! .0!&0 ,&0,0,(! .0==/==/( .2&00,1/.2.10!!.'&!/!.2> ,((.(&,2'1(/0&.0/2& /. ( 5%&./!'/.&0((','5?'(,().(25 !.( 5&2''&0 &0/5((//0( ./9!'*,@A.( !&0(,'%(.&0022''&0'..2,(2..//../(/05(> /.1 '+!/&&2.'./..!.(20/0/ /2,!2..!'.2/ &/..//.1.!5(/.(/0. ( <&0(.5(0(25'(0+'(!0((/..'+8/1..!.0,''5/0 2&0/2,!.2. (0*-& 0 +#"$$$$&0/,!25(B2/.5('0/.!.'!.0 +!.2(. /,&2&2/10 ==..'+2!( 5.'&09!!.,,C.

PAGE 3

00 D<.!,&0!2!(!(/'&0 .,,(/'&0,//.2(! 0!'.!(25..(5+1../!./"$$$$(15,.(&0.!(E0. 0!'.! 0 +2/'&00B!2/(<&(F&(%0/,!!.01&0/ *FGH/G 1H +< +<,80.FB<&0 ?!0+./.1/+0,')/0/.!. ,.///1.51;I *;I8,%5(8F *2;IF.B,2J *2G/HKJ$;I88B<,<,-*L@GM,..+H"$$$;IF(( F,+%"J$$;I*1-BB F+4$$;I/*F F+GF//H#N F+G/H"O$ F(@/;I/% F ;I9,'8% P&(BQ F@!"J$$;I00%--9, ,;I8B.BA. 8%9!9%B,LB8 ,/;I,.*1! /G H#O$;I8%1*@.0,R89,. !R;IS4 !GOH;IB,22B, "$J$;IB/
PAGE 4

04 ,!F0GSHO$$;IP8/YBBB ,0G.%H;I&01GN$H ,0;I2&08B.2.G<2,RHO$$;I%B?2, ;I*FB'/*F "S$$;I%,!B*' 0 0GSH;IBP8RB<1B/ ,RB' 0 !;I<<5B. *2;IBB,B9,0,'P0,'B,. *+9;IBRB,!8+P&(9,1B8 /GN$$H;I*F-19<,8(%FB<0B,,1*B/?59*25 M,!G4$$$H;I*8, 2( 2((;I99,1<<%/* 2(%;I819,.8P<1R*22 &0G"O$$H;I?FB/
PAGE 5

!.(?5!5(&./(95!&0B0/./',/.//%&0;\-(2, R 0]<, ,!.2. 8.!+(.//. ;I?,/023*+(/,!/1..&(3((R3/(&(3/9500!;?'','!5.','+ (G0

PAGE 6

05 0H8505 ,12( (!5+&0F&0 (/'(! .&00@.'./.@'.+B.&2/.5(!'5.+(,(/!(0.052&0,! (''58'! (!002&1G.&0H',(.'.022!(2/5., (!!5 00022G00H02.+'.2&0,!1.&0/.-< ',5(!5'.'.,'!(!./,&0. ,(!/.0'+..,!'20.//,!(,,/.G00H%5!!(/!/05/'.8..1&02 0+/.!1&0,!'5.\+]( (!!2!5!./5(0/,,E?,*+((,&0+&!820&0022/1Y,+] (*0210./!../0.0 ,2(.&0( (&0'..05215(./2&0,!/'+0 (G00H !2.5( ,2 ( (0 &0 ('&0200..0',,,(1('55/.',0,,'5F&0!950!'./ ,.^!(*!,0. ,2&/.!B(!('55.0%5!!(5(('55.0022 (0,/.&025.5(/W!' 3)&0(!(, '!!/(9!&0'/./,/(,G00H'022.&0!'!0./'/,0 (8/!&00 05,(',25(X'/.+.'0+&./,&0'/2. <, ,! (2. !!!6*! **P8 /'(/E/'(! +8/ 2. / /.&.2/ + > +('05.B(.'!8 (0/./2 9!'0505 ( /../'( (/29520+&0./&2./.055 (/[8.!/055.1!5(/2+8'&.55(/2 (2D (G007H%55'55&0?,*+(!50220&0, (/'(/'..!&0'55//(1F/1!0 (././.12.050 ( *!0' ,.1<0.15(.&0.0(55.25/0/.+!.'.0+&.5(!0./08.&0/((.(,!.2,'5!0/!+&
PAGE 7

0 (!&0 022802'5.&0'+/..2..8F/022'5 /1(.2 8//!25. (!/.!,'1?0+(25,( !5'.0 ( (.1+'R/,2.1&08 25(0/('/!0,+,('5',1/'G00H/,!'!2,((022.'.;\%!!/(&08(,!(.!/(0/. !.>] 8 ,&2/,.. .!./ 2/..&0!..!(!!'./... (.(&,.+,.2/./!5'5/ ,'+/(.0//..//2[8.! .1'+.0/(! .8,( ((.!/5(/.'5'5'52.3&0'.2!02''1/. '(!.!5' !,. <,0./'0,'.'55(/'(!!25 ( .. ?. ( (',0.02'./,'8!('* (! ?./&.0/,'&0 (/?,*+(/.%.! ('..-00/(.../(1 ?..'51&02/2'5/G.&0H (!&0+&.'/.(05 ?. ,2(/.,...1 (<0'(,'&0.'5R 10''(3.'/,''5 )+&//, 2V0+055'.. ?50/!&0/2 5G00a5H
PAGE 8

07 /.0F+,<0!..'+./. !5'',!720?5!02(2!/ (+.1/.''&0/.1&0..!5!!.2,?5!..110/.&0('0'+././)/0((5(0!1.5.'+./.0, &0 3'52//0,!!///..?50220, &05...3.10+'5 &05...0+0,'/21&0+/,!1F15'5/.+0(15(0/ ,2(/.!5 R 0022050(!/?,1*+(.12&0S5 Q/!'.,/02(F&01#,//1!.0/2(!1/?,1*+(,/,1.(++.B2/,!(./?,1*+(/.022,/2/1?,1*+(+022G0,/32(05+./.195.+/'(.!50',/...%5022' 05..1. (!0.!./.1,(?,1*+(.( '&0'(/*+(+.&00&0&,/.,(/28'./'5/.!'5.2&0( 9('5'(/.&02(!2.0/'',8!)2.!.!0+0\]/.5(&.&0/.&0/,'.A&0'5 !/"NNK.b2(./?,1*+(.12&0.!&00/2(2/(.>( 1!././?,1*+(&0F ,2(!&020&0-.'((/,2 &,,&.1/8/!'+/.3/'5,'.&0,/9/'.&0.1/,! (. ,2(%5',('!.//... 0( '/50/( &0&./ ,12(,2(',*+1(.2&0!,C./!./0-/.< (!/250'5&0/.!.0%0.(0 '0&2,!&0&025/8'0 /'5!/B1/ 2'!8','/.,0&00/(/0/(5./.( 2/(
PAGE 9

03 I.,'.0..,//?,1*+5(0 (.',..1'52'.! ,2(0,/50.20,'5/0220, &0.0/2/50/2(.(,1.///. /1 &,,8'./90++0/,!//?,1*+(90+'&0'+!50'5/0&0.05(/.(+'0('&0'+&0./55(0/-!5+0//.1*'5(?,1*+(/2. ,2(/1.(5/('. (0./( &00/.'5'&0 %!5,!5.,5(/!50'',..250!./+0(5(01 ,2(*0!.',1,!500(!5 &0'(/.%5/.!.0.!.!/?,1*+((!/(. /.!5. /510&@&/'.21&0'(%5(,0052/'5 2.!5.F.0&0(''5/!5R&0(,/0,'2(.(++012(,25(!/.((2/1!5 B, 89F9* 80F2G&2HB1/8 ,2()+!/(, (0!.0&0[8/'5!< (02(180!.2&2&00+2!'/'5G90H95.!1(/(2(.( C2/!C(P@5!././'(0&& ,!C5(('./0+05'5.(&2..&20.&0 ,2(2&0 (!!2&2/0+95!2'&2/.0252,. ',(!5'205.22!,1!G&07&07H9(5.0!&0,!825!0!.0&002( (!C ,.C..050'5 &0!C005// ++9!&0/C(/((/0.0G90H%!0!&01!!(, (0.//,! /!0/?,C*+(0'(/.2*+(e+0(.2./ +8%/..,.!!/&25[8./ +8'5!..' ,(!((8!)('0/(/,0G ,H

PAGE 10

0 8*FQ-8/'2+/&.!/N<2.[8./',!-'2+<'5 58.0/0'595/.&0/.,./105/,!.25/',/'&,',!. 8/,,;\8'/..0+.(20(.// ..0/,R0!(.2./02/./.&0.00./,,'/?,*+( ,?5.//.0'+1 ++.!'500,.055(// ,.022/&0/(/.5(/(00,!.,&0/2.0,. (/.A/0.&0/(!.'5 \?5 (00/,..,.'(('!020,&0'!//,!'5.(,./0,.!/..(!/(.,&0&0(8&0(8] <=./.!5'../!5\]&0/0/,R!/.. 8 ,/.9!./,,(!/!!..0.1./0.2,(///&0. (+//. (. !.+2(++10'28/%&+0+(/2..C).,(2'(2.!&0.0/!52&0')(0/<(!..)8!(.(8. 1+&05(++1(!/ /8[.5. 8 ,'!0'/2//2+//,! G%H/.,/^.'; \%5/,!/?*+(0/./.!.(1./0 //( ,./!...0222,!.!2/(./?*+(. ../'2&0/.2.,((' /,..,0.2./?*+(&0; \"8'.(!.0!'55(.0'/2./0,1'/!./0,./2(F22.!/,!('5! 25/+/200',&03!5(.21((.,&02&0+21&2+.2.!3f \48 ,2(0,+0(5(020,8!//?*+((!2.] 8 / ,/.!&',/95'05'Y&0/,',0220 '/.1.'5'!(( ../.2505'+' ./0.!055'g.0.! (/(58/'551/G-, ,H0>;,.&05!!( ',&0/. .'+3/+!050 .2,,.&0*0055,&R& F&2&055/./&05(!55'! 0,.0,-/.,!955/.g&2./.2&0/%9,85(.../.& %!,0.2,25(0.,./*+(&0'5> (,05.5,++,!/0,/25(++.!,>*!!5,++9,,0+. /!'5/,!(/ .
PAGE 11

4 &052R( 2'5 1(/.+0.','5&/&.'&0',!&/9.&0&+0!55' 0. =././2 1.i8.5/./55/0&0/'!((&0/,!(..0,/(5.25/&@'('+!0&0'.5(/0 %52@.5( ,G* ,005(!'+.2(0. /&0H
PAGE 12

4 !/.7'5(,.!!05j'5//R2&0,.72+2,?,1*+(-//,.05./.0(,1/''52+0.10/,0.(0!&0'.I'.((5(0(,!/I','52.<'5&000'&0',(\R]F1F(0%502207'F&0 .-..2&0'/8.0!//0+.,,SJ$$$.1F.(022./4J$$$$,.,0(1.,2(E/.12&0B('!5./!5'! /(/, '&0/5(.(022/ ../.<15,2!(,!&0%5(,1&0.,/(1(/.',&0..&0,!2<==,'.\02]0,15.&01&0,!2,2.2,(9'.+&F0 '&0..022+02251 /1/2 9!5 F!.+.!5020.0'5.1&,/./.2.1.0222,/.'!;\&0'52F2^&0.++&'/1&0.022F0105(/++(5.(,2'5022.(..& F'5]28&+ &02\0 I.2/+.2((/&01./02.+022.((9!/2!!05.,.(!5 ,2(/0/!.209!!!/4$$$$$.!"J$$$/.2/F250'.,4$$$$$F!./."J$$$.&0.&0.!5+2==!(',/.'5!/.0\!'5F/<0.,./5.,!2!.0/&0,!,1/.2("21.)@12,R!2R0 ,/(!8'211/.022B,0\9,+]/(,/'(/!?,1*+(&0F1.(!//+/05(!.!'5(.(&0 .. ++.1'05(,05 ./!0/(9'..(0+!( (,(O$$$$F&0.(.'(.!/(

PAGE 13

(0,!,!!'25/.10.080././0!/!/.2(!R/0/.//0\R]0R==&,/ //0,'(.1&00220,0/1.'50,.0.(2/9',!&0,!!5.1./'/..0L ,2( !F&005(!!5 (9.15(0'+!&055(!5!.. ',/25++2&0==,1.5(5(;05(/12((!?,1*+(/.1/%5.0!!&0!;\&0+/(].5! &0@/+/1..5!I(0 (0,!I10 &0;&0(/.250,! &0;&00,;&0*( ,2(/(0,0.?5/...,'5(..0'5&00!52+(//,.!.''(&0(',50'5F0V5./(3!0+!.0('5/'5/(+02000. &0&0+0029+.0 '5/51/0,/(20, '''50//0>?,.&0&0&0*,&0/,!022.0>?,'5/5/0022/!(0,,!.!'5>*-'5'/,!&0\8,&0F!]0 &0./0&015(./!((fD(&0\.0]9&025(&0,/'&05(0! 2'5+C&8'.',020(, /'02/+'./) 1.,/0.,/1,0//,//!0F&0/(0+.0F&0I'1./'/,'(/F.0.020I/!15(0&0,&0/.18,./('..2(;0,0(//'(7$/08&(79'5&0..1/7!/&0I'/&0I !!5&0'5 !./..

PAGE 14

414 &0!.!'5 ;\9.( +0]%0!(+52&0+&0,.!.!R(00+0+/L0/070 2'.+/1 ../25.0.!52!/1,!+0!'&0'+.(.B2/'5,!'&0.,!/'555((('.0-0/0 '!'.!.,(,5('(%5'/F2R)(.'&02 0&0.5(050 .2,! 0,1,&0.+&0+'!.0'./..' ,,&0+;\<(];0+,!(&5(/.5'5.!.&02/,!5(..1/]0/0. &01.!;\'+01!F'0(..]8&0.(./00'51! '+!'50/'+*2.0/F2R20/(.5(!/!0.&0.0/&0/55(.8(00.((]-05&0..2'//,!,5../.!5+13'5/(..12/0.2/'50( 2(!.'!.'58,('/0,.+P.&0.0'57 !&05'0I(2&0&01,.,(!; ).' <'5,+ BF!.!&09&06!0'..;*'&0(050+&00.\*.1-!(.]2./2.,.2/(22,,0,!(01'5,((&0.(!9!0. ',( (15(-A&0&0';\8/0!'&09/ '02 ,].+20,!(,!%52.'. 80, '(/ <*() +!'..!5;%0../05 <..20&0((!( /./2.2!.,!'5/( ,&0!5!'0/!5 .5(!5'.L ,21(.E/'/'/1... 8 ((205(5&01.,!! ,2 8/'! 0.(,!//,!/0/0/.!&&0/P,!2!50.1[8.!. (/,!'+(,!2.@1(2.//,!-)2./../(.'20!(./5(2'5&050/!5,+&(5.VG00H 952&0,..!. : 69 8!/.,/.1',/.;I \8&./.0/&0/2/(.'0&,,0.'(.23 (.+(,/ 1(./.0,..'.,/,0.&?L&*+<&] 8F+@ ,2.! (/.1..;*.!1,9R'&0\ +.0]!G ,H (',2. R(1 .965(. (( 5,&2.8!'../0/2,0/(/?,*+((0 9R('5+( &/4$$5G00H8/&&0!/!5./+&0/..2,(!&0(%R/'! &BE/25022

PAGE 15

4< !5.&0 (/l550G00H.5.F&0+ (0(/'5R 00*+(/( (&0+,.R1 005,!! R 0'(+&0./1 ((.+&0,.G5&0.H80 (/0.2(.&0,! /0!/&0/.('5.5(.1&0(/&0'5.! 2,..2'.'&0'5/'5.&0055/.&/.&0'..0/0'83!5(,00 /.1'/0 0+/h'0/.G5,&0.H.525(!.^!',',(//.022 .0'+,+,,.,2C55(!',,.1(!.'.!550.'(/!525'58,'&0(0 !.2&0%!!2(!22./G5,&0.H*'552(/5/5!.',25'5!55!5=/(('55!!520'5G00H?5'..0\']!55 ,2(././&0 (2!55+'+!55,( 0(*!5 /.8%..0.(!50!0,G.&05,&.H!5.0'550*'55./'&0/./',!5'..;B02.!(&03'55/./&0',!5'..;B2..0!/!5552(/2.'520+..[8..,.2'(!(+/2.(!&0 ,G5,1&0.H9./.(!55!! '..9 ,2(..,( /0.0!055&0'&0022.125'./../1+/.//50G5,&0.H?*+( 5(.2./.!F (/.//F&0, ?';02)(&0'!5.2,(/(2.' (/0,\, &R]G5,&0.H%022'*+1 ('!.,./>8!..'&09.!..!E G90H8'..'.;922!5?*+((+>B!'50220+ '(80(12(/(0&0 G&05,&2[8.H!. (,//.//.V821+//./.2.02,!('0(/!(5(21,!('*+(/./G5,&0.H'!55(,/./',!55/0 /.<2/'+&0'!.&&,(!!.0 2./!&0022/.'/'.1.05/?5!!'..''55022/(5.!'5!'5(55.!'&02(,/.!&,*"((,!/./'5+&!/10,B/.!G.&0H!1'5(..2,('8','5(//5'5 0/0,/'(G5,&0.H8002![8./F&0&1,2!','55 (( (5\*&0%]0/0U 558 '50.0 ',)!,1 955.+(2

PAGE 16

45 ''@050!(W22.1C0<0502.2&02'2&(,@'>?0(0%0=22.2'!.&,;0220'52(,/100!( (.'/0!(!.%5'..;.+F&0&,'!(B5(95../.1&0.&0/.&0<0(./'-;../-8.&0/0G.1&0H80+'(.!(%00,/?,m+('5>95(,/ ../?,*+1(/,G5,&0.H<..022'./?,*+(?,*+(/?,*+('.( 1020/.8!%2,./0F&05('55 52./.0n%++G5,&0.H8'('55E'./022/25.'!,.,(W5,055,/(./.'/05(8002.+8.0&0/'&0/!((. 0/0V.&0(/95'.(2.'',9,(2!=1,'5!5/0'+5(.,'',?!''!'B+..+G&0H%5'5R1/&0,...,%5'5R/&0,.05(,'(.5(/U.,!.%5022./(( (!!((80!,,A&./.!!028.5(/.&0&1,([8.+2/@ n( 59/'0'.!1/05(.0!G5,&0,.H1(!5<'+(!5'+.2/, 50. !(//'@!05'..0&0!(!'(.-B5a/,!/0&0*'(/2.' 55(./'05'.!.0.&1'&0.0,0+2&,=B.8'/!!5(.,/,'5G5,&0.H-!/','..!5!.'5 (+(,% '..!!5G.&0H%'../!.0%5!!.&0 '.!((B.(&0./'!5(,022!/05(0+I../?,1*+(/?,1*+(?,1*+(G.,.5,1&0[8.H 8989*<* 809G%&H'05./5.0,&?5,(0./,/.02/(./?,*+(905 (!51',30 1.0!5'/,%5Xn5..&00212./( 0,1,%1'5!2'/&0.&0.0%5022 .'' *+<0.5 /1./2&0+,1G;(!H950+.//...'.'52.0! ',!!!+'5.!.0/1&0G007H-<"N##'0502(./R/*+( (/.+.1/.!/ ..,+!g2./B./0/(5.10*+(%',/.055.1'.0+0*+(,.1.!8*+(0221.&0.&0.0.1B'//2&0/.. (0+0'&008&0/0.00.&0>'5!! '5/.(.2,(..2,(20,&05&0/2.G007H3.00/0< .,.,[8. ( (',!8..2&0. 6*!, 8,,/.; \8&.N/2'&0 &0.5( &0,!5' 0,5(/21(./&/.1,.!(32, ,'*+<',n++&&0/05.,/2.

PAGE 17

4 80G&%H,/95/.!0!F0..2&00>)-2..!5,.',!,!5./0,. (022,0 ((,',,%5./ ,21(./!./(,(/,!0!2/&0!% 022FR 00&0025!525/ '1'.0/.&2'/.G* ,H 808(5G9/H/.+&.F,2!5!/2! >8.. ('.(0,,'. !5 &,!5'G00H%5, ,2(!!50,.'.0+0*+(/.!*-!55.'/.!5;!'&0'....//0!5'*+8!*+1(aSN(2. &0/.0/?,1*+(!5!( (0 0'.,!G* ,H 8,!!!* */ ,!0&=/.0%&0< 11 ,/..aV6V(V^,..V 0'./\Z!3pVW25./].2 +dVVV!0&.. 8+g/ '&01(2.M+'/(,,./2'1(08! &!&0 82!(.(.1,0! .2(!V../-('.,!80&..(0()0/&2 55( &.2'(<(''((2/ ( 5',..0,!/2/2&05(2.(52552'./..