Citation
Na Hagore Koiliu

Material Information

Title:
Na Hagore Koiliu
Translated Title:
The Book of Proverbs in Bugotu
Creator:
Bourne, E. (Edmond) ( Author, Primary )
Hembala, Hugo ( Author, Secondary )
Donor:
Bourne, E. (Edmond)
Place of Publication:
London
Publisher:
British and Foreign Bible Society
Manufacturer:
Billing and Sons, Limited
Publication Date:
Language:
Austronesian (Other)
Bugotu
Physical Description:
83 p. ; 17 cm

Subjects

Subjects / Keywords:
Bugotu language -- Texts ( lcsh )
Bible. Proverbs. Bugotu ( lcsh )
Genre:
reader
Spatial Coverage:
Oceania -- Solomon Islands -- Isabel Province -- Santa Isabel Island
Coordinates:
-8.030556 x 159.176111

Notes

General Note:
Bugotu language
General Note:
Translated title, The Book of Proverbs in Bugotu, printed behind title page
General Note:
Printed in Great Britain by Billing and Sons, Limited, Guildford and Esher
Donation:
Donated to SOAS by E. Bourne, Mar. 1924. Previously owned b H. Ray.

Record Information

Source Institution:
SOAS University of London
Holding Location:
SOAS University of London
Rights Management:
This item is licensed with the Creative Commons Attribution, Non-Commercial License. This license lets others remix, tweak, and build upon this work non-commercially, as long as they credit the author and license their new creations under the identical terms.
Resource Identifier:
IG Bug.221 /39769 ( soas classmark )

Downloads

This item has the following downloads:


Full Text




NA HAGOEE KOILIU

LONDON

BRITISH AND FOREIGN BIBLE SOCĪETY

1923


The Book of Proverbs in Bugotu

Printed in Great Britain


NA HÄ€GORE KOILIU

1. Na Thevugna.

1. Na komi hagore koiliu na nigna a Solomon, a

dathegna a Devid, na vunagidia mara i Israel:

2. Gi da adoa na thaothadoga ma na puhi velepuhi;
Gi da toga pada gua na hagore adoagna;

3. Gi da hatia na puhi velepuhi tagna na tano i

thaothadoga,

Eigna na puhi jino ma na fate jino ma na puhi
naba;

4. Gi da togoloa na thaothadoga vania ahai ke

paipaligi,

Vania na luvaolu na puhi adoagna ma na halu-
tinathagi:

5. aliai ke thaothadoga keda ronovia nigna, me
keda nia talu vasethe na puhi thaothadoga;

Ma ahai ke ronovi vaugithatha keda jufunia na
ado toukakeagna ke nanaba:

6. 6ri da ronovi kakaia na hagore koiliu, ma na

hagore tugu,

Na komi hagore nidia mara i thaothadoga, ma
nidia na hagore ke viri.

7. Na maimanihihiagna a Jihova na turugugna na

adoagna hina;

Keana mara na buebule kena siriuhaginia na
thaothadoga ma na puhi velepuhi.

8. Nige, datbe^u, da ronovia nimua na tinaraiagna

a tamamu,

Ma da sagoi tavalilia na vetula na nigna a idomu;


4 NA HAGORE KOILIU.

9. Eigna kedana nia fiifiria na sonihathavu na
ulumu,

Me keda gnilaua na ulumu vagagna na piru i
rono.

10. Nige, dathe^u, gi da kiokilogo mara na koakoa,
Sagoi liiira nimua.

11. 6ri ena hagorea, gua, Mai, nige, igita,

Kati taluaginia na gaugabuagna na tinoni;

Kati hai tarago polo punusia mara i kakai, me
teo sa vunegna;

12. Kati sonovi ^ovura mara kena haihavi mua

mathehu i Gehena,

Ma arahai kena talu heta mua vagadia arahai
kena horu kori lodu;

13. Katida tanoli pada na komi nago i fata;

Ma katida vavonua na vatheda na fata i vavaro;

14. Nige, sonia mai nimua na vaugithatha itamami,
Igita ^ou^ovu katida hatia nida sikei vamua na

duku i rono.

15. Nige, dathe^u, ko sagoi vajefea na naemu kori

bananadia;

Da lutia na naemu tagna na bitliabadia:

16. Eigna na naedia kena ragevia vamua na dika,
Kena vagotoa gi ena valulua na gaugabua.

17. Eigna ke tathahia na jau me pagana
Kori nagogna sopa manu:

18. Mara iraani kena taluaginia punusia na gau-

gabuadia gehedia;

Kena poiohaginia na havidia gehedia.

19. Vagagna ianeni na hananadia arahai kena ha^a

tanoli setliea na tunuva;

Ke teoa itadia na havidia arahai kena tonogna
nidia.

20. Ke kuakuala ikosi na tbaotliadoga;

Ke lovogata na hehegna tagna na komi lalaba;

21. Tagna na puku ni bali haidu ke kuakuala, tagna

na komi hagetha i peo;

Ke tuturia tagna na baebase meleha nigna na
hagore: me gagua,


1. NA THEVUGNA. 5

22. Mara, igamu na paipaligi, kotida magnahaginia

na puhi paipaligi me jufunia inilia na?

Mi mara na siisiriu kedana lealea nidia eigna
na sisiriuana,

Mi mara na buebule kedana kekebihaginia na
adoagna ?

23. Koti tabiru mai kori nir/ua na hagore i huari:
Regia, inau kuda rote horua vanigamu nit/ua na

taruna;

Mu kuda tuturia na komi ni^ua na hagore vani-
gamu.

24. Eigna inau ku kilogamu, migamu koti boitaginiu;
Inau ku nia tuhu na lima^u, me teo sa tinoni ke

dorovia;

25. Keana igamu koti siriuhaginia nu/ua na liagore

toototho hehe ^ou^ovu,

Ma ni^ua na puhi i huari ke bosi nimiu:

26. Mara, inau gua kuda kiakia eigna gamiu na komi

thehehaihavi;

Mu kuda theuthehu tagna keda padagamu mai na
matagu;

27. Na matagu keda padagamu mai vagagna na

magavu,

Ma gamiu na thehehaihavi keda jufu mai ma-
thehu na viriloga;

Kori dikahehemiu, mi kori vahagitiamiu.

28. Mi tagna iaweni hina kedana kiokilou, keana kuda

bosi hagore tugura;

Kedana hiohirou, keana kedana bosi talu padau.

29. Eigna kena kekebihaginia na adoagna,

Mena bosi vahia na maimanihihiagna a Jibova,

30. Ke bosi nidia na ni^ua na hagore toototho hehe

^ou^ovu,

Mena siriuhaginia ^ou^ovu niyua na puhi i huari.

31. Na vunegna ianeni maraira kedana oda na komi

sagaro i gai kori liananadia,

Me kedana nia mahu na fata kena kidi gagana
boa golii.

32. Eigna na puhi suasuaragi nidia na paipaligi keda

talu vathehera imarea,


6

NA HAGORE KOILIU.

Na mono fasiisiri nidia mara na mee keda vateo
pisupara imarea.

33. Keana gi akai ke ronoviu inau keda talu mono
nanasa,

Me keda kaso kenugua ge matagunia na hai fata.

2. Na Thevugna.

1. Nige, dathe^u, gi koda hatia nimua na komi

ni^ua na hagore,

Mo ko hogoni hagea na komi ni^ua na hagore
vetula kori hehemu;

2. Gi koda valigia na kulimu eigna na thaothadoga,
Ma da vatabirua na kutumu kori regivaugitha-

thagna;

3. Hii, etutuni, nige, gi o kuakuala punusia na toga

padagna,

Mo ko hati hadia na hehemu kori ronovi vaugi-
thathagna;

4. 6ri o hiroa mathehu na silva,

Mo ko liiro vuvurijua vagagna na nago i fata
poopolo;

5. Tagna ianeni, nige, koda ronovi vaugithatha na

maimanihihiagna a Jihova,

Ma gi da nia tanoli pada na adoagna a God.

6. Na vunegna a Jihova ke sonihathavua mai na

thaothadoga;

Ke au mai kori livogna hina na adoagna ma na
rowovi vaugithathagna.

7. Imanea ke hogonia na puku ni thaothadoga

vanira kena jino;

Na reoreo hina vanira kena liolino kakai;

8. Gi keda palikutia na komi hanana i fate,

Me ke kaputia na tavitidia mara nigna na
tabu.

9. Mi tagna ianeni, nige, koda ronovi vaugitbatba na

hehe i jino ma na pulii i fate,

Ma na puhi nanaba, ma na komi nago i hathautu
hiri.


2. NA TIIEVUGNA. ’ 7

10. Eigna na thaothadoga keda sopou i kora na

hehemu,

Ma na adoagna keda mami kori havimu;

11. Na mono haiutinathagi keda reirei punusigo;
Na ronovi vaugithathagna keda palikutigo:

12. 6ri e thaugo tagna na hanana i koakoa,
Tadia arahai kena hagore ahavagi.

13. Kena taviti sania na hanana i jino,

<7i ena taviti tugua kori hanana ke puni;

11. Kena tano lealea na koakoa,

Mena suesu^e tagna na puhi i koakoa ke ahavagi.

15. Kena taviti koikoiliu vamua kori ba^ianadia,
Kena taviti peopedo vamua kori tavitidia:

16. 6ri e thaugo tagna na vaivine ke tavoga,

Na binaboli ke muamugna kori nigna na komi
hagore.

17. Ia ke taviti sania a hanu ke batua gohi kori

kaekavelato,

Me ke toga sania na sakai godo na nigna a God ia:

18. Eigna na vathegna ke leva punusia na thehe,

Na komi hananagna ke jefe thaera mara na thehe.

19. Teo haihaliu ahai ke vano tliaea me ke goi tabiru

mai gua,

Me ke boi jufu pada na komi hanana i havi:

20. Gi o taviti nimua kori liananadia mara na puku

ni tinoni,

Mo koda ligi me ero na hathautudia kena jino.

21. Eigna mara na jino kedana mononia na melelia,
Ma arahai kena taudolu kedana farifi ikoragna.

22. Keana keda so^i sonia mara na koakoa tagna na

thepa,

Me keda vuti tavogara mara kena pero piapilau.

3. Na Tuevugna.

1. Nige, datlie^u, sagoi toga sania nu/ua na pulii;
Keana da palikutia na hehemu nigua na pulii i

vetula.

2. Eigna keda togoloa vanigo na komi rnagavu ke

teve,


8

NA HAGORE KOILIU.

Ma na vinoga i haihavi ke sethe, ma na soleana
itagna.

3. Na hehe i rarovi ma na tutuni keda bosi teoa

itamua;

Da patakara iroira kori luamu;

Da riso horura iroira, nige, kori bali rioriso i
kutumu.

4. Gi koda regi pada na hehetoke ma na gagana ke

toke

Kori nagogna a God ma na komi tinoni.

5. Ko tuavarava itagna a Jihova kori hehemu udolu,
Mo sagoi suato tabirugo kori gaganamu gehemu;

6. Koda gagana tautu eigna imanea kori hananamu

#OU(JOVU,

Mi manea keda tagaolaginia na hathautumu.

7. Sagoi thaothadoga tagna na matamu gehemu:
Ko maimanihihia a Jihova, mo ko tavalilia na

koakoa:

8. Keda bali haihavi eigna na sopemu,

Ma na vamathananiagna eigna na hulimu.

9. Tagna nimua na komi nago i fata koda varonoga

a Jihova,

Mitagna na thavinago na komi gamua na vawa
ke vuraga:

10. Ke a
na jautovu,

Ma na nimua na tabili keda vonunia jatanagi na
wain ke mathanani.

11. Nige, dathe<7u, sagoi gagana maamatha na va#i-

nagoagna tagna a Jibova;

Mo ko sagoi babao eigna nigna na hiragoagna.

12. Eigna a Jihova ke hira velepubia ahai imanea

ke dothovia,

Ke vagagna na mama ke hira a dathegna kori regi
lealeaagna.

13. Nige, ke puku ni toke na tinoni ke hiro pada na

thaothadoga,

Ma ahai ke tae^roa nigna na adoagna.


3. NA THEVUGNA. 9

14. Eigna keda juka tokea tuuvano tagna na juajuka i

silva,

Me keda tomaga itagna popogna na gold ke
gnagura.

15. Na puku ni kanu ia iaani liina nago itagna na

puku ni nago i gahira,

Koda bosi vanohehegna sa puku ni fata ko gagana
keda nanaba itagna.

16. Na teveagna na komi magavu kori madothogna;
Mi kori toigna na padarono ma na ronoraga.

17. Na komi hananagna na hanana i maamagna,
Ma nigna na hathautu ^ou^ovu na soleana.

18. Na gai haihavi ia liiri vanira kena tanolia:

Me puku ni toke liina soasopa ahai ke talu
tanolia ia.

19. Kori thaothadoga a Jihova ke talua nigna na

fofokogna na maramagna:

Kori ronovi vaugithatha ke vurehea na maaloa.

20. Kori nigna na adoagna na komi lo^u kena poa-

poha hadi,

Ma na puni ke rote horua na susa.

21. Nige, dathe<7u, iroira iraani da sagoi tavalilia na

matamu;

Ko tawolia nimua na puku ni thaothadoga ma
na puhi i reiregitokeagna:

22. Ke a^ai iroira koroda na havi vania na tarunamu,
Ma na gnilau vania na luamu.

23. Mi tagna ianenigi koda taviti to#a kori hananamu,
Me keda boi talu pejuragi na naemu.

24. Mi tagna ko koli horu koda boi matagu:

Hii, koda koli lioru ma na nereamu keda mugnago.

25. Sagoi matagunia na fata ke haludotha saisami,
Mo talua gua na vido i koroga nidia mara na

koakoa ke jutu mai:

26. Eigna a Jibova keda nimua na hehe i to^a,
Me keda tatajia na naemu ge mk/oi havera.

27. Nige, sagoi lutia na puku ni toke vanira arabai

ke nabadia,

B


10

NA HAGORE KOILIU.

Da eia ke nanaba gi e mono kori limamu.

28. Sagoi velea vania nimua na monohaielu, mo ania,

Atu, nige, mo ko tabiru mai gua,

Mi i vugoi lii gi u liego atu;

Ma na fata itamua golii.

29. Nige, sagoi sula na fata ke dika eigna nimua na

monohaidu,

Me ke mono nanasa itamua.

30. Nige, sagoi veijukagi punusia ahai, gi e teo sa

vunegna,

Me ke boi vadikalaginigo.

31. Nige, sagoi vanohehemu eigna na manethauthabu,
Mo ko sagoi talu vahia sa hananagna.

32. Eigna na hanu i ahavagi na bali sisiriuana vania a

Jihova;

Keana nigna na hagore poopolo tadia kena sokara
jino.

33. Na hagore fafaranagi na nigna a Jihova i su#a

vatliegna na tinoni koakoa;

Keana ke veletokea na vathedia kena jino.

34. E tutuni ke siriuhaginira kena siisiriu;

Keana ke tafurua na sonihathavu vanira kena
talulegura.

35. Mara na thaothadoga kedana tanoli pada nidia

na silada;

Keana na maomamo keda pidi hadi tadia kena
mee.

4. Na Thevugna.

1. Mara, ara datlie^u, koti ronovia na hagore i

tinarai nigna a tamamiu,

Mo koti varonoa gi da thaothadogagna eigna na
gagana tokeagna.

2. Eigna inau ku tuturia vanigamu na puhi vele-

puhi ke toke;

Moti sagoi taviti sania ni^ua na roorono.

3. Eigna inau a datbegna vania a tama^u,

Ku kathe vavalia, ma na havi sopa i nagogna a
ido^u.


4. NA THEVUGNA.

11

4. Me ke velepuhiu, me aniu:

Na kutumu, nige, da talu tanolia ni^ua na komi
liagore;

Ko palikutia nu/ua na liagore vetula, gi o liavi;

5. Hatia, nige, na thaothadoga, hatia na gagana ke

toke;

Sagoi toga sania, mo sagoi suaragi na komi hagore
kori livo^u.

6. Sagoi taviti sania ia, gi keda tatajigo;

Ko dotliovia, gi keda palikutigo.

7. Na nago i fata hina na thaothadoga; hatia na

thaothadoga;

Hii, tagna nimua na salage i thaba koda hatia
nimua na gagana ke toke.

8. Ko vahaluhadia ia, gi ia keda talu liadigo igoe;

Ia keda varonoragago igoe tagna ko palamaia.

9. Ia keda sulupagi gnilaua na ulumu eigna;
Keda lubatia vanigo na fifiriulu i silada.

10. Nige, dathe#u, ko varowoa mo ko liatia nimua na

hagore^u;

Gi keda sethe na vinogamu ko haihavi ikoragna.

11. Inau ku velepuhigo gohi kori hanana i thaotha-

doga;

Mu niudugo gohi kori hathautu i puhi jino.

12. Mi tagna ko taitaviti keda boi kapisa na bitlia-

bamu;

Mi tagna ko rage koda boi pejuragi.

13. Nige, ko tanoli nasia na hagore i velepuhi; mo

sagoi livusaginia:

Palikutia ia nige; eigna ia na havimu.

14. Nige, da sagoi jefe na naemu kori hathautudia

mara na koakoa,

Mo sagoi taitaviti kori hananadia mara kena dika.

15. Ko jefehaginia, mo sagoi lioliko eigna;

Ko tabiru mai itagna, mo sokara totohaiiu atu.

16. Eigna kena bosi nere mua, gi ena bosi kidi tano

dika;

Me ke hati tavoga nidia na nere, gi ena bosi kidi
eia mua arahai gi ena kutu.


12 NA HAGORE KOILIU.

17. Eigna marea kena gania na vana i koakoa,
Mena kouvia na wain i reokejo.

18. Keana na hatliautudia kena jino mathehu na

poha i thahota,

Ke raralia tliovolialiu me giagilai jufunia na
hinaota taudolu.

19. Na hananadia kena koakoa mathehu na puni:

Me kena bosi adoa na hava kedana nia pejuragi.

20. Nige, dathe^u, ko varonoa na komi ni^ua na

hagore;

Ko valigia mai na kulimu kori ni^ua na titiono.

21. Iraani keda bosi teoa kori matamu;

Tanoli nasia iraani kori hotagi kutumu.

22. Eigna iraani na havi vanira arahai kena regi-

padara,

Me ke ei havi toke na nidia na vinahi ^ou^ovu.

23. Nige, tataji tokea na kutumu haluhadi;

Ä’igna ke rugu au mai itagna na komi lianana i
havi.

24. Nige, ko hamutaginia na livo ke paipaligi,
Mo gigi haunigo na poapolia i livo ke juloto.

25. Keda reirei thovohaliu na matamu,

Na veuveruga i matamu keda dorovi jinoa i
nagomu.

26. Hatha vananasa, nige, na hathautugna na

naemu,

Me keda kaputia na komi hananamu vamua.

27. Mo sagoi j efe kori madotho, mo sagoi j efe kori toi:
Bugae tavogaa na naemu kori koakoa.

5. Na Thevugna.

1. Nige, dathe^u, ko ronovi vaugithatha ni^ua na

thaothadoga;

Ko valigia mai na kulimu kori ni#ua na adoagna.

2. Gi koda nia palikutia na haiutinathagi,

Me keda tlianu nasi kori adoagna na poapolia i
livomu,


5. NA THEVUGNA. 13

3. Eigna na poapoha i livogna na vaivine tavoga

turuturubea na kotho i mijua,

Ma na livogna ke unauna tuuvano na kotho i
oliv ;

4. Keana na kujukugna i thepagna iia ke aha

vagagna na eloelo,

Me ke vaavana ke vagagna na isi ruathevu.

5. Na naegna iia ke horu jufunia na thehe;
Na bithabagna ke tuetu^ea na Tuliilagi;

6. Gi iia ke bosi regi pada na hathautu i havi ke

nanasa:

Ke olaola na hananagna, mi ia ke bosi talu adoa
hiri.

7. Na vunegna ianeni, mara ara dathe^u, koti rono-

viu inau,

Moti sagoi taviti sania na komi hagore i livo^u.

8. Riu tavoga na hananamu tagna na vaivine ianeni,
Mo sagoi talu garania na hagetha i vathegna.

9. Gua o mi^oi lubatia nimua na ronoraga vanira

kena tavoga,

Ma na vinogamu tadia kena juujuku;

10. Gua e mit/oi vonunira mara binaboli tagna nimua

na mathagai,

Ma nimua na sasapiro kori vatbegna a'hanu ke
tamamavuni.

11. Gua o mi^oi taitani kori va Tagna ke boto na vinahimu ma na tonomu,

12. 6ri koda hagorea gua, Vagagna ivei gi u nia

hekukuhaginiagna na puhi i tinarai,
Ma na hehe^u ke siriuhaginia na puhi i huari:

13. Mu bosi nia hiia na puhidia mara kena velepuhiu,
Ku bosi valigia na kulit/u hina tadia arahai kena

tinaraiu!

14. Inau ku ha
koakoa

Hotagidia na mavitu marahai kena liaidu.

15. Nige, ko kouvia na bea kori nimua na tabili

gehemu,


14

NA HAGORE KOILIU.

Na komi bea sasalala kori gamua na seu.

16. Keda sasalala soaravi atua na gamua na futu i

bea,

Me keda sasalala au na bea hutu tagna na komi
hanana ?

17. Iraneni vanigo gehemu tabiru,

Mi sagoi vanira na binaboli itamua.

18. Da vatokea nimua na futu i bea;

Mi kori luvaoluma koda lealea eigna a taumu.

19. Ke vagagna na dia ke dotho ma na dia vaivine’ke

mami,

Da vamahugo legumagavu na susuugna;

Mo koda nia iliili hahali nigna na dotho.

20. Nige, dathe^u, eigna na liava koda nia iliili na

vaivine tavoga,

Mo koda palamaia na ra^agna na binaboli ?

21. Ä’igna na komi hananagna na tinoni kori matagna

aJihova;

Me ke hatha vananasa na komi hathautugna.

22. Nigna na komi tano hahi keda tawoli pada na

hanu koakoa,

Me keda pinitia imanea kori piru i paiuhagna.

23. Keda thehe hiri eigna ke tinaraia me pagana;
Kori nigna na paipaligi ke hutu keda nia jeejefe.

6. Na Thewgna.

1. Nige, dathe^u, gi koda reoreoa eigna nimua na

monohaidu,

G\ o tapoagna na limamu eigna na binaboli;

2. Ke pitigo gohi na komi liagore kori livomu,

Ke tanoligo hina na komi liagore kori livomu.

3. Da eia ke vagagna iaani, dathe#u, mo ko lubati

tabirugo gehemu,

Eigna ko jufunia horu, nige, kori limagna nimua
na monobaidu:

Sokara bugae, nige, ko talulegu nimua, mo ko
talu kaea nimua na monohaidu:

4. Sagoi talu lubatia na nere vania na matamu,


6. NA THEVUGNA.

15

Mo sagoi nia gathavah.u na valiumu.

5. Talani au tabirugo vagagna na datlie i got kori

limagna,

Mi vagagna na manu kori limagna na mane piti.

6. Atu, nige, regia na thotho, ko toali nimua;

Ko gagana vuvurijua na hananagna, mo ko
hatia na thaothadoga itagna:

7. E teo ahai itagna gi keda fatea,

Me teo hina gi keda reiregia, me teo keda tliaba
punusia,

8. Keana ke thatha kalitia gagna na vana kori

vinoga i guguvu,

Me ke hathatanoa na gagna kori vinoga i gegeli.

9. Koda koli borujmo giagilai jufunia iniha, nige,

o toali ?

Iniha gi koda sokara na, nige, kori nimua na
magoli ?

10. Sina gathi vido mua mu nere, sina gathi vido mua

mu suato,

Sina gathi vido mua mu lia^a pugnokua na lima
gi u nere:

11. Vagagna ianeni hina na mono kuma keda mai

vagagna a hanu bilau kilili,

Ma nimua na mono saasama keda vagagna na
tinoni na reoreo itagna.

12. Na hai tinoni hiri, na tinoni dika,

Imanea hiri ke nia taitaviti na livo ke puehaoko.

13. Ke aroga, me ke riuagna na naegna,
Ke tuhu vaugithatha na kaukaugna;

14. Kori kutugna na hehe i puehaoko, ke gagana

hahalia na eigna na hai fata,

Ke rabokaginia na faidu tlieutlievu.

15. Na vunegna ianeni nigna na kookono keda saisami

padaa;

Keda saisami tatohua, me ke teo na vabaviagna

16. E ono na fata iraanike bekukuliaginia a Jibova;
Hii, e vitu eni na hehegna ke guaguna eigna.

17. Na mata i toetoe hiri, ma na thapi i piapilau,


16

NA HAGORE KOILÄ«U.

Ma na lima liiri ke valulua na gaugabuagna ahai
ke mono toke;

18. Na kutu ke toatoga na gagana ke dika,

Na nae ke niath.oh.ia g\ keda ragevia na
koakoa,

19. A haiiu ke vuhahagore me ke paapana aua na

komi piapilau,

Ma ahai ke rabokaginia na faidu theuthevu hota-
gidia na komi tamatahi.

20. Kige, dathe^u ko palikutia nimua na hagore

vetula na nigna a tamamu,

Mo sagoi tavalilia na hagore velepuhi na nigna a
idomu:

21. Da tari hahalia iaani kori ra^amu,

Ma da pataka kori luamu. *

22. Tagna ko taitaviti, iaani keda niudugo atu;

Mi tagna ko nere, iaarii keda kavena punusigo;

Mi tagna ko rarai hadi keda haohagore itamua.

23. Eigna na hagore vetula iaani na lui hiri; ma na

hagore velepuhi iaani na laema;

Ma na komi huari i velepuhi hiri eigna na hana-
na i havi:

24. Gi keda palikutigo tagna na vaivine ke dika,
Tagna na hagore i muamugna na thapigna na

binaboli.

25. Sagoi maamagna kori hehemu eigna ke tanopara

na reireigna;

Ia ianeni keda sagoi talanigo kori koakota i ma-
tagna.

26. Eigna na vunegna na kikirase keda vido i va?ia

vamua:

Ma na vaivine goho ke hiro vuvurijua na nago i
fata, na bavigna ahai hiri.

27. E tanomana na tinoni keda.talua na joto kori

rat/agna,

Me keda bosi pugujurua na pohegna na ?

28. Ba ke tawomana aliai keda taitaviti popogna na

koukovuru ke gatha,

Me keda boi talu para na naegna na ?


6. NA THEVUGNA. 17

29. Ke vagagna ianeni liina na tinoni ke rugu hage

tagna taugna nigna na mono haidu;

Ahai ke taboa ia, keda boi gagana eigna imanea
gi keda to#a.

30. Na komitinoni kenabosisiriuhaginia ahai kebilau,
Gi e bilau hina gi keda vamahua na kutugna

tagna ke rofo nigna:

31. Mi tagna ke regi pada, keda vitu na horu i lubati

tabiruagna;

Keda he tabirua ^ou^ovu ke tonogna kori vathe-
. gna.

32. Ahai ke goho tagna na vaivine ke kobathagi na

hehegna:

Imanea ke tano vagagna ianeni ke valuvu ta-
birua na tarunagna gehegna.

33. Na komi neso ma na sisiriuana keda itagna;

Me keda boi talu havula sonia nigna na tonari
itagna.

34. Eigna na puhi tahotha lio na naenate nigna sa

tinoni hiri;

Me keda boi rarovia kori magavu i ragelegu.

35. Kcda boi talu gagana eigna na vinata ke nia

hui tabiruagna;

Me keda boi talu kaso na kutugna, gi o lubatia
vania ke sethe na dotho.

7. Na Thevugna.

1. Nige, dathe^u, ko palikutia na komi ni^ua na

hagore,

Mo ko hogonia nb/ua na hagore i vetula itamua.

2. Ko palikutia nigua na hagore i vetula gi koda

nia havi;

Ma nigua na hagore i velepuhi keda vagagna na
kidoru i matamu.

3. Ko taria ianeni tagna na kaukaumu;

Ko riso horua, nige, kori bali rioriso i kutumu.

4. Ko hagore vania na thaothadoga, mo gagua,

Igoe, nige, a vavine^u;

c


18

NA HAGORE KOILIU.

Mo hagore vania na adoagna gi ia a kulamu:

5. Gi iroira iraneni koro tatajigo tagna na vaivine

tavoga,

Tagna na binaboli ke muamugna kori nigna na
komi hagore.

6. Eigna itagna na hagetha i reirei kori vathe^u hiri
Inau ku rei au kori bilo neneni;

7. Minau ku regia nigua itadia mara na buebule,
Inau ku dodoro leeleve itadia na komi luvaolu,
Sina mane mathanani ke koba na hehegna,

8. Ke ruguau kori hanana hiiigai ehogo i vatbegna;
Me ke vano kenegna na vathegna,

9. Kori kutu i una, tagna ke lavi punusia na dani,
Kori hotagi boni mi kori puni.

10. Ma regia, ke veijatavia na vaivine,

Ke pokoagna na pohegna na kikirase, me ke
hiropoio na hehegna.

11. (Ke ma^i^i na hehegna me ke veevene;

Na naegna ke bosi mono soto kori kora i va-
thegna:

12. Ikea^aieni kori komi lianana ia, mi kea^aieni

kori komi lalaba,

Ke taluagini kori soasopa ehogo i hanana.)

13. 6ri e thotia me soisopia,

Me ke vanasia na matagna, gi e hagore vania me
gagua:

14. Na fata i havugagi eigna na soleana ita^ua gohi;
I#eni gohi inau ku sosonia nigua na taluvata.

15. Na vunegna iaweni gi kuda rugu au jatavigo,

Gi kuda hiro vuvurijua na matamu, mu ku
hiropada gohi.

16. Inau ku tharagna na matha^u na pohe ke susuki,
Niagna na matha ke tiiihigi kori athogna • i

Misraim.

17. Ku rotea kori matha^u na bea gubaga,
Niagna na mur, na alo, ma na lakiti.

18. Ko mai, nige, koroda vonunigitagna na dotlio

me giagilai dani;

Koroda vakasoa na rokutuda eigna na roda na
komi veivanohehegi.


7. NA THEVUGNA. 19

19. Eigna na tono i vathe ke teo eeni korikora i vatlie;
Ke vano kori meleha ke hau:

20. Ke nia talani liina na duku i rono;

Keda goi tabiru mai tuni kori gatbagadani.

21. Tagna nigna na hagore ke sethe me ke mugna ia

ke eia gi e lubati tabirua imanea gehegna;

Tagna na hagore muamugna eigna na poapoha i
livogna ia ke nia heta punusia.

22. Imanea ke saisami legua i legugna ia,

Vagagna na kau mane ke vanzo tagna na bali
thabu,

Ba ke vagagna na atho i tatari ke tinaraia na mee;

23. Me giagilai suba aruvula na ra^agna na kuali;
Vagagna na manu ke saisami thovo kori piti,
Me bosi adoa gi iaani eigna na havigna.

24. Na vunegna iaani, mara ara dathe^u, koti rono-

viu inau hiri,

Moti gagana vaugithatha eigna na komi hagore
i livo^u hiri.

25. I.)a sagoi valigi horua na kutumu, kori hananagna
Sagoi hiii hahi kori hathautugna.

26. Eigna ia ke sonihorura gohi ke sethe ke va?wsora;
Hii, mara na nigna ke thabu vathehera gohi ri,

na hagata i tinoni thaba.

27. Na vathegna hina na hanana i Tuhiiagi,
Ke horu neneni kori salusu i thehe.

8. Na Thevugna.

1. Ke bosi kuakuala na thaothadoga na,

Ma na adoagna ke bosi lubati aua na hehegna na ?

2. I garigei hanana, ikosi Iialuliadi,

Tagna ke veipadagi na komi hathautu, ia ke
sokara neneni.

3. Garigei hagetha i peo hiri, tagna na hage mai

kori ruru,

Tagna na so^ala hage mai kori hagetha i vatlie, ke
kiokilo haluhadi, me gagua


20 NA HAGORE KOTLTU.

4. Tliacgamu, mara, na tinoni i mavitu, inau ku kiloa;
Na hehe^u hiri thaera mara na dathe i tinoni.

5. Mara, igamu na paipaligi, koti ronovi vaugithatha

na puhi haiutinathagi;

Migamu, mara na mee, da turugu adoa na kutu-
miu.

6. Mara, koti ronovia; eigna inau kuda hagore aua

na komi fata ke tanopara;

Me keda nia aa na poapoha i livo^u na fata ke jino.

7. Eigna na livo^u keda tuturi aua na pulii tutuni;

Ma na puhi dika na hanu sisiriuana vania na
poapoha i livo^u.

8. Na salage i thaha hagore kori livo^u kori puhi

jinoj

E teo itagna ke thoki ba ke juloto.

9. Ke malumu hihovu hina vania ahai ke adoa,

Me ke jino vanira arahai kena hiro pada na thao-
thadoga.

10. Koto tanolia ni#ua na hagore i velepuhi, ma sagoi

na silva

Ma na adoagna haluhadi vano na gold ke vahotha.

11. Eigna na thaothadoga ke toke tuu vano na puku

ni nago i gahira;

Ma na komi fata ^ou^ovu kati magnahaginia, da
boi gagana gi e nanaba itagna.

12. Inau, na thaothadoga hiri, ku vuha' na pulii

haiutinathagi eigna na bali monoa^u,

Minau ku hiropada kathea na adoagna ma na
gagana tautu.

13. Na miamanihihiagna a Jihova na kekebihagini-

agna na koakoa;

Na talunago hina, ma na famaemane, ma na
hanana ke dika,

Ma na livo ke veevene, iraani hina na fata inau
ku kekebibaginira.

14. Ita^ua na toototho hehe ma na adopadagna;
Inau na adoagna hiri; na mathagai ita^ua.

15. Itagua inau na koi vunagi kena mana punusira

na komi vike,

Mi mara na thaba kena fate aua nidia na pulii jino


8. NA THEVUGNA. 21

16. Ita^rua inau mara na tliaba kena reiregira nidia

na mavitu,

Mi mara keria nago lialuliadi, mi mara na fate
^ou^ovu kori maramagna.

17. Inau ku dothovira ni^ua mara kena dothoviu

inau:

Mi mara kena liiro vuvuriju inau kedana hiro-
padau.

18. Na salage i thaba ma na ronoraga ita^ua inau

hiri;

Na salage i thaba i hau mi mai ma na pulii jino.

19. Ni(/ua na sagaro i fata ke tono^u ke toke tuu

vano na gold, hii tuu vano na gold ke gnagura;
Ma ga^ua na vuraga tuu vano na silva ke magna-
hagi.

20. Inau ku taitaviti kori hanana ke jino,
Variliotogigna na komi hathautu i puhi fate jino.

21. Gi kuda nia eiragna mara kena dothoviu inau

me kedana hati tamaga nidia ke tonodia,
Mu kuda vavonua na nidia na komi nago i fata.

22. A Jihova ke tono^u inau kori turugu i hananagiia,
Inago itagna na komi nigna na tano ke hauiagi.

23. Ke kidi talu vasokaraginiu inau tagna e liau me

hau, kori turugugna mai,

Na maramagna ke teo mua.

24. Tagna ke teo mua na kokotogna, ke vuliau mai

inau,

Itagna ke teo mua na komi fuufutu i bea ke
jautovu.

25. Inago itagna ke talu nasia na komi suasupa,
Inago itagna na komi suanuro ke vuhau mai inau;

26. Tagna imanea ke boi vuha mua na thepa, ma

na komi taliao gua,

Me teo mua na turugu i maumavu i thepa.

27. Tagna imanea ke kaputia na komi maaloa, Inau

hina neneni,

Tagna imanea ke talua mathehu na totopiti
kililiagna na matagna na kokoto i liorara.

28. Tagna ke talu kakaia na komi maaloa i popo,
Tagna na futu i bea kori jae ke eu turugu heta,


NA HAGORE KOILIU.

29. Tagna ke lubatia na nohigna eigna na horara,
Gi na tahi keda bosi hamutaginia kenugua nigna

na hagore i vetula,

Tagna ke kajua na fokogna na thepa;

30. Tagna ianeni hiri inau kamanegna, na nagoi

mane tano eigna imanea;

Me leulegumagavu inau ku tanopara vania,

Mu ku lealea hahali i nagogna.

31. Ku lealea hina kori nigna na thepa ke toke na

mono i neneni;

Mi tadia na komi dathe i tinoni vamua inau ku
nia tooto^o.

32. Na vunegna iaani, mara, ara dathe
ronoviu inau hina;

Eigna ke vatokera arahai kena palikutia niryua
na komi hanana.

33. Koti ronovia na puhi i tinarai, mo koti thaotha-

doga,

Moti sagoi boitaginia.

34. Ke vatokea na tinoni ke ronoviu inau,

Ke kavena nigna leulegu magavu nū/ua na
hagetha i peo,

Me ke pitu punusia na komi hagetha i vatbe^u.

35. Eigna ahai ke regi padau inau, ke regi padaa na

havi hiri,

Me keda hati aua tagna a Jihova nigna na hehe-
toke.

36. Keana ahai ke haliu ei
na tarunagna gehegna:

Arahai ^oiu/ovu kena kekebihaginiu inau kena
dothovia vamua na thehe.

9. Na Thevugna.

1. Na thaothadoga ke tutua nigna gohi na vatbegna,
Ke joua golii e vitu nigna na tiotinoni.

2. Ke thahuhi ^ovua golii gagna 119, komi botho;
la ke jothavia gagna na wain;

Ke kaikaliti valia gua nigna na sape i vana.


9. NA THEVUGNA. 23

3. Ke vetula atura iira nigna na koi vaivine ma-

thanani;

Tagna na komi vido i baebase meleha ke haluhadi
vano, ke kiloa nigna, me gagua,

4. Ahai ke paipaligi nigna, da tabiru mai eeni i swya:
Mi eigna imanea ke koba na hehegna, ke hagore

vania, me gagua,

5. Koti mai, tolumara, mo koti gania ga^ua na vana,
Moti kouvia ga^ua na ivain inau ku vajotbovia

gohi-

6. Koti gogo tabiru mai, igamu, mara paipaligi, mo

koti haihavi;

Mo koti taviti thovohaliu kori hanana i adoagna.

7. Ahai ke hira tinaraia a hanu ke siisiriu ke hati

tabirua itagna na veletona;

Ma ahai ke huaria na tinoni koakoa keda turugu
i gnolu eigna.

8. Sagoi huaria a lianu siisiriu, gua e mi^oi keke-

bihaginigo eigna:

Ko huaria a hanu thaothadoga, mi manea keda
dothovigo eigna.

9. Vapuhia a lianu thaothadoga, mi manea keda

thaothadoga tuu vano:

Velepuhia na tinoni jino, me keda goi vatuta
nigna na ronovi vaugithathagna.

10. Na maimanihihiagna a Jihova na turugugna na

thaothadoga hina;

Ma na adoagna a Hanu ke Tabu na puhi ronovi
vaugithathagna.

11. Eigna ita^ua inau kuda vasethea na komi maga-

vumu,

Mu kuda vatuta na komi vinogagna na havimu.

12. Gi koda thaothadoga, koda thaothadoga tabiru

vanigo igoe;

Keana gi koda huhugu, koda oohoa nimua gehemu.

13. Ke ma^igi na vaiv ine buebule;

Na paipaligi hina, me ke bosi talu adoa sa fata.

14. Me ke sopou tagna na hagetha i vathegna,


24

NA HAGORE KOILIU.

Popogna na bali sopou tagna na vidoi baebase
meleba ke haluhadi,

15. Gi e kiokilo vanira marea kena taviti haliu;

i r a iena!tavitl ^ovolialiu tagna na komi hananadia:
Ahai ke paipaligi nigna, da tabiru mai eeni i-suaa;
lUi eigna Ä«manea ke koba na hehegna, ke hagore
vania, me gagua,

Sa ^omi bea thaothao bilau ke mugna,

Me ke mami na vana ahai ke gani poloa.

lo. Keana imanea ke bosi adoa hina gi mara na thehe
neneni;


10. Na Thevugna.

i tz Nakomi bagore koiliu na nigna a Solomon.

1. Ke thaothadoga a dathegna ahai, ke eia qi e
lealea a tamagna;

Keana ke bohetia a idogna gi a dathegna na mee.
JNa komi fata kaekafe eigna na koakoa, da bosi
talu hathea sa hai;

■ Q ?6tua na Jlll° ke thaua mai tagna lla thehe.
o. A Jiliova keda boi lubatia na tarunagna a thao-
tkadoga gi e tavaguluva;

Keana na komi vanohehedia mara na koakoa
Ä«manea ke huju tavoga.

4. Aliai ke tano tagna na lima ke poru ke turugu i

kuma eigna;

Keana na limagna ahai ke tano vuvuriiu ke eia
gi e pada rono.

5. A hanu ke hathatanoa kori vinoga i guguvu na

dathe i thaothadoga hina;

A lianu ke nere kori vinoga i gegeli, na dathe ke
vunai maomamo #eri.

6. Na komi vatokeagna i popo i uludia mara na iino •

Keana na reokejo ke kuikuvia na livodia mara
na koakoa.

7. Ke vatokea vamua na toga tabiruagna mara na

jino;


10. NA THEVUGNA»

25

Keana keda boto na aliadia mara na koakoa.

8. Arabai ke tliaothadoga na hehedia, kedana hatia

nidia na liagore i vetula;

Keana aliai ke mee na poapoliai livogna keda
kutu.

9. Ahai ke liolino kakai ke taitaviti nanasa;

Keana keda ado tokea imanea ke vajefea nigna
na komi lianana.

10. A hanu ke thahuhagi na matagna ke turugua na

dikahehe;

Keana ahai ke mee na poapoha i livogna keda
kutu.

11. Na livogna a lianu jino na futu i bea havi;

Keana na reokejo ke kuikuvia na livodia mara
na koakoa.

12. Na diadikahehe ke geigesia na komi theuthevu;
Keana na dotlio ke kuikuvia na komi paluha

^ou^ovu.

13. Kori poapoha i livogna a lianu ke reirei halu-

tinathagi ke pada na thaothadoga;

Keana na supa eigna na pogurugna a lianu ke
koba na hehegna.

14. Mara na tliaotliadoga kena hogoni hagea vamua

na adoagna;

Keana na livogna na mee na hatheagna na luvu.

15. Na komi nago i fata nigna na tinoni pada rono,

na nigna na ruru ke nasi:

Na luvuagna nidia mara na kuma, na nidia na
mono kuma.

16. Na sasapiro nidia mara na jino eigna na havi hina;
Na tomaga nidia mara na dika, eigna na koakoa.

17. Ahai ke ronovi vaugithatha na puhi i va^ina

imanea hiri kori hanana i havi;

Keana ahai ke taviti sania na puhi huari ke
talu hahi hiri.

18. Ahai ke talu poloa na diadikahehe, ke piapilau

na poapoha i livogna hina;

Ma ahai ke veletona, imanea hina na mee.

19. Tagna na salage i tliaba i hagore keda bosi talu

pada me teo sa jeejefe;

D


26

NA HAGORE KOILIU.

Keana ahai ke lutia na paopoha i livogna ke
tliaotliadoga.

20. Na thapigna na tinoni jino vagagna na silva ke

vahia;

Na hehegna na tinoni koakoa ke hai pagana.

21. Na poapoha i livodia mara na jino ke hera gadia

mara ke sethe;

Keana mara na mee kena thehe eigna ke koba
na hehedia.

22. Na vatokeagnaa Jihova ke vasetbea na tonogna

na tinoni;

Me ke boi kamanegna gua na dikahehe eigna.

23. Ke vagagna gi e laulahu vania na mee gi e hai

tano dika;

Me ke a#ai gua na tliaothadoga vania ahai ke
ronovi vaugithatha.

24. Na matagu nigna na tinoni koakoa keda horu

mai i popogna;

Ma na vanohehegna na tinoni jino keda lubatia
vania.

25. Tagna ke thovohaliu na viriloga na tinoni koakoa

ke teo;

Keana na tinoni jino na tiotinoni ke talu mono
hahali.

26. Vagagna na bea hirivu vania na kei, me vagagna

na ahu vania na mata;

Vagagna ianeni na tinoni toali vanira araliaikena
vetula atua.'

27. Na maimanihihiagna a Jihova ke togoloa na

komi magavu ke sethe;

Keana keda tautua na vinogadia mara na koakoa.

28. Na rouronu nigna na tinoni jino na lealea hiri;

Keana na vanohehegna na tinoni koakoa keda
luvu.

29. Na. hananagna a Jihova na matha i heta vanira

kena kakai;

Keana na matlia i luvu vanira kena tano dika.

30. Mara na jino kedana boi talu gaigali i vugoivalilia;
Keana mara na koakoa kedana bosi talu mononia

sa meleha.


11. NA THEVUUNA. 27

31. Na thaothadoga ke rugu au mai tagna na livogna

na tinoni jino;

Keana keda vurukusua na thapi ke juloto.

32. Na poapoha i livodia mara na jino ke adoa na

hava ke vavalii,

Keana na livogna na tinoni koakoa na matha i
puhi huhugu vamua.

11. Na Thevuqna.

1. Na bali nanaba piapilau na fata sisiriuana vania

Jihova;

Keana gi e bohe vagagna ke naba ke tanopara
hina vania.

2. Tagna ke mai na talunago, ke mai gua na

maomamo i legugna;

Keana itagna na talulegu na thaothadoga.

3. Na hehe gnagura nidia kena kakai keda tagao

jinora imarea;

Keana na hehe juloto nidia kena pero pilau keda
vateo pisupara imarea.

4. Na fata i tono ke boi talu hathea kori magavu

i naenate;

Keana na hehe i jino ke lubati aua tagna na
thehe.

5. Na hehe jino nigna na tinoni taudulu keda tagao

jinoa nigna na taitaviti;

Keana na tinoni koakoa keda kutu horu vamua
tagna nigna na puhi koakoa gehegna.

6. Na hehe jino nidia na komi tinoni kakai keda

lubatira imarea;

Keana keda tanoli padara mara kena pero pilau
tagna nidia na hai tano dika ianeni.

7. Tagna ke thehe na tinoni koakoa, ke luvu na

vanohehegna;

Me ke luvu gua na rouronu nigna na tano dika.

8. Ke lubati aua na tinoni jino tagna na thehehai-

havi;

Ma na tinoni koakoa ke tugua mai itagna.


28 NA HAGORE KOTLTU.

9. Tagna na livogna ahai ke puni na hehegna ke
vathehea nigna na monoliaidu;

Keana tagna na adoagna keda valiavia na tinoni
jino.

10. Tagna ke toke na monoadia mara na jino, ke

nia lealea na ruru;

Mi tagna ke luvu mara na koakoa ke nia nmili.

11. Ke vahaluhadia na ruru tagna na vatokeagna

nidia mara na kakai;

Keana tagna na livodia mara na koakoa ke
soniliorua.

12. Ahai ke siriuhaginia nigna na monoliaidu ke koba

na hehegna;

Keana ahai ke rowovi vaugithatha ke mono
bugoro.

13. Ahai ke taitaviti kilili me ke tliavu hagore

ke tuturi aua eigna na komi fata keda talu
polo;

Keana 'ahai ke kakai na hehegna ke talupoloa
vamua na hagore.

14. Ivei ke.teo na tagao i thaothadoga, kena kutu '

na mavitu neneni;

Keana keda sethe mara kena hagore toototho
hehe, ke mono to^a neneni.

15. Ahai ke reoreo vania na binaboli keda pisaria

eigna;

Keana ahai ke kekebiliaginira kena veisathegi ke
mono nanasa.

16. Na vaivine hehetoke ke talu hatia na ronoraga;
Ma na komi mane reokejo kena pada rono.

17. Na tinoni raorarovi ke hathe tabirua na taru-

nagna;

Keana ahai ke juujuku na hehegna ke huhuru
tabirua na vinahigna gehegna.

18. Na tinoni koakoa ke a#utu eigna na rowo taba

suasula;

Keana a hanu ke rabokaginia na puhi jino na taba
nanasa.

19. Ahai ke sokara kakai kori puhi jino keda juftmia

na havi hiri;


11. NA THEVUGNA. 29

Ma a hanu ke legua .na pulii dika ke eia eigna
na theheagna gehegna.

20. Arahai ke veevene na hehedia ara hanu sisiriuana

vania Jiliova,

Keana mara kena taudolu kori kananadia kena
fuafuagna vania vamua.

21. Lima kori lima, na tinoni dika keda boi lialiu

soleana kori puhi va^ina;

Keana keda vahavia vamua ara dathegna na
tinoni jino.

22. Vagagna na siraku i gold kori ihu i botho,

Ke a#ai gua na vaivine ke fuafuagna gi e taviti
sania na gagana toke.

23. Na vanohehegna na tinoni jino ke toke vamua;
Na fata ke pitua na tinoni koakoa na naenate hiri.

24. Itagna mua ke rabokaginia, me ke tomaga vania

mai;

Mi itagnagua ke lutia ianeni ke bosi naba tokeagna
mua, keana ke ha^a saasama eigna vamua.

25. Na hehe i tinoni ke keukemulia keda nia oiobili;
Ma ahai ke vakouviagna na bea keda vakouvia

na bea gua imanea gehegna.

26. Ahai ke luilutia na vana, keda nia fafara?£agia na

mavitu;

Keana na hagoretokeagna i popo i ulugna ahai
ke vunugia.

27. Ahai ke hiro vuvurijua na nago i fata ke hiroa na

hehetoke;

Keana ahai ke liiro legua na dika, keda goi
tabiru vania mai.

28. Ahai ke suato popognake tonogna keda kutu horu;
Keana keda jautovu na tinoni jino vagagna na

eloelogna na gai ke haihavi.

29. Ahai ke ^eo^eno tabirua na vatliegna keda vuo-

vuthothogna na guri;

Ma na buebule keda tano vania na tinoni thao-
thadoga.

30. Na sagarogna na tinoni jino na gai i liavi hiri;

Ma aliai ke tbaotliadoga ke tanoli padaa na komi
taruwa i tinoni.


30 NA HAGORE KOILIU.

31. Regia, keda vananaba vania na tinoni jino popo i
thepa;

Me haluhadi vagagna ivei vania na tinoni dika
ma na koakoa.

12. Na Thevugna.

1. Ahai ke dotkovia na puhi vatyina ke dotbovia

na adoagna;

Keana ahai ke kekehihaginia na puhi hiragna na
tinoni iuiu hiri.

2. Na tinoni ke toke keda hatia na hehetoke itagna

a Jihova,

Keana keda fate kathea na tinoni ke gagana
haiutinathagigna na fata dika.

3. Keda bosi talu kaputia na tinoni tagna na puhi

koakoa;

Keana na ogagna na tinoni jino keda bosi riua.

4. Na vaivine ke nanabagna na hehegna na fifiriulu

vania a taugna;

Keana iia ke eia gi da maomamo ke vagagna na
tha^i i boto kori huiigna.

5. Na komi gagana nigna na tinoni jino ke fate

nanaba vamua;

Keana na hagore toetothe nidia mara na koakoa
na suasula.

6. Na komi hagoredia mara na koakoa kena talua-

ginia na gaugabua;

Keana na livogna na tinoni kakai keda vahavira.

7. Ke soniliorura mara na koakoa, me kena teo;

Keana na vathegna na tinoni jino keda talu sokara.

8. Keda veletokea na tinoni ke nanaba eigna nigna

na thaothad.oga;

Keana keda siriubaginia a hanu ke juloto na
hehegna.

9. Ke toke vano a hanu, kena gagana maamatha

tuni imanea, keana na tinoni tano itagna;

Kenugua ge ahai ke gagana bobe tabirua gehegna,
keana na gagna ke teo.


12. NA THEVUGNA. 31

10. Na tinoni jino ke gagana boliea na havigna nigna

na botho;

Keana na hehe i rarovi nigna na tinoni koakoa
ke juujuku vamua.

11. Ahaike gelia gagna na thepa keda jautovu gagna

na vana;

Keana aliai ke legua na hanu vavalia ke koba
na hehegna.

12. Na tinoni koakoa ke magnahaginia na jau nidia

na tinoni dika;

Keana na ogagna na tinoni jino ke saasagaro.

13. Tagna na puhi i poapoha i livogna ke hahi na piti

vania na tinoni dika;

Keana na tinoni jino keda rugu au mai tagna na
kaekathe.

14. Keda bonatia na tinoni niagna na nago i fata

tagna na sagaro i livogna.

Me keda naba vania na tinoni eigna na matha i
limagna.

15. Na hananagna na mee ke jino kori matagna

gehegna;

Keana ahai ke thaothadoga ke ronovia na hagore
toototho hehe.

16. Na hehe i dika nigna na mee kikimua kori mana

liina;

Keana na tinoni haiutinathagi ke talu poloa na
maomamo.

17. Ahai ke aheahe aua na tutuni ke tuturi aua na

puhi jino;

Keana a hanu ke vuhahagore, na suasula.

18. Itagna mua ke liagore sapu ke jaea mathehu

na isi;

Keana na thapigna na tinoni jino na liavi hiri.

19. Keda kaputi hahalia na poapoha i livo ke tutuni;
Keana na thapi piapilau ke mono fapilau vamua.

20. Na suasula kori hehedia kena gagana tautua na

fata dika;

Keana vanira kena hagore toototho hehe eigna
na soleana na lealea.

21. Keda boi talu kathea na tinoni jino sa liai fata;


32

NA HAGORE KOILIŪ.

Keana keda vavonuagna na tinoni koakoa na hai
fata.

22. Na poapoha i livo piapilau na fata sisiriuana

vania Jiliova;

K°ana arahaikena tano tutuni, ke tanopara vania.

23. Na tmoni haiutinathagi ke talu poloa na adoagna;
Keana na hehedia na komi mee ke tuturi aua na

pulii mee.

24. Na limagna ahai ke tano vuvuriju keda vunagi

kaputia;

Keana keda taluliorura eigna na a^utu vamua
marea kena toali.

25. Na hohetiagna na hehegna na tinoni ke eia ai e

pogo horu;

^eana na puku ni hagore ke eia gi e lealea.

26. Na tinoni jino ke batua gagna na monobaidu;
Keana na liananadia mara na koakoa ke vajefera

imaraira.

27. A hanu ke toali ke bosi pugulia na gagna ke paiia

golumeke tanolia;

Keana na tonodia na tinoni na nago i fata va-
hotha hiri gi ena tano vuvurijua.

28. Kori hanana i pulii jino na havi hiri;

Mi tagna na hathautugna, na thehe ke teo hai-
haliu itagna.

13, Na Thēvugna.

1. Dathegna ahai, r/i e thaothadoga, ke ronovia

nigna na hagore i velepuhi nigna a tamagna;

Keana ahai ke huhugu ke boi ronovia na liagore
huari.

2. Na tinoni keda gania na nago i fata niagna na

sagaro i livogna;

Keana na hehegna a peopero piapilau na reokejo.

3. Ahai ke palikutia na livogna ke tatajia na ha-

vigna;

Ahai ke aaa aba na poapolia i livogna keda nia
luvu.


13. NA THEWGNA. 33

4. Na hehegna a toali ke vanohehe, me ke teo

itagna;

Keana keda nia oiobili na hehegna a hanu ke tano
vuvurijua,

5. Na tinoni jino ke kekehihaginia na pulii piapilau;
Keana na tinoni koakoa a hanu sisiriuana, ma na

maomamo itagna.

6. Na puhi jino ke tatajia aliai ke taviti kakai kori

banana:

Keana na puhi dika ke sonihorua na tinoni koakoa.

7. Itagna mua ahai ke eia mathehu ke pada rono,

keana e teo ke tonogna:

Itagna mua ahai ke eia mathehu ke kuma, keana
na salage thaba i fata ke tonogna.

8. Na vinata ke hui tabiruagna na havigna na

tinoni na nigna na rono hiri;

Keana na tinoni kuma ke bosi ronovia sa hagore
toatonari.

9. Na laemagna na tinoni jino ke lealea;

Keana keda paa vathehea na lui nidia mara na
koakoa.

10. Tagna na hehe talunago ke mai na veituagi

vamua;

Keana tadia arahai kena gagana vaugithatha na
thaothadoga.

11. Keda vaisoa na salage i thaba ke tonogna, gi ahai

ke hatia nigna tagna na hai puhi vavaba;

Keana vania ahai ke haidua tagna na puku ni
matha i limagna keda tomaga.

12. Na rouronu, gi e mono hau na vakasagna, ke

lia^a tavaguluva na hehe i tinoni;

Keana tagna ke jufu mai na vanohehe, na gai i
havi hiri.

13. Ahai ke nia siriu na hagore ke vateo tabirua

gehegna;

Keana ahai ke toga bohea na hagore vetula keda
nia hatia nigna na taba.

14. Na puhi velepuhi nidia mara na thaothadoga na

futu i bea liavi;

Gi da taviti sania na piti i thehe.

3


NA HAGORE KOILIU.

34

15. Na puhi adotoukakea ke talania mai na hehetoke;
Keana ke poipokite na hananadia kena jeejefe.

16. Legu tinoni ke haiutinathagi ke tano niagnana

adoagna;

Keana na mee ke thara aua na puhi mee.

17. Na mane vetula ke dika ke kutu horu kori pulii

dika;

Keana na mane vetula ke kakai na havi hiri
imanea.

18. Vania ahai ke hamutaginia na hagore i velepuhi,

na mono kuma ma na maomamo vamua;

Keana ahai ke gagana vaugithatha na puhi
tinarai na roworaga vania.

19. Da vanolielie kathe tautua, ke mugna vania na

taruwa i tinoni;

Keana na taviti saniagna na koakoa na fata
sisiriuana vanira na komi mee.

20. Da liolino kamanedia na komi tinoni thaothadoga,

mo koda nia liatia nimua na thaothadoga;

Keana na duadia na komi mee keda gnigniti
eigna.

21. Ke pajira mara na koakoa na puhi dika;

Keana keda vanaba na toke vanira mara na jino.

22. Na puku ni tinoni ke thehe sania na tamaga

vanira ara dathedia dathegna;

Ma na salage i thaba ke tonodia mara na koakoa
ke hogoni hagea vanira mara na jino.

23. Na vana ke sethe kori taliaodia mara na kuma;
Keana itagna mua ke teoa na vunegna na fate

haliu.

24. Ahai ke lutia nigna na supa ke kekebihaginia a

datliegna;

Keana ahai ke dothovia ke vuvuriju thabu ti-
naraia.

25. Na tinoni jino ke vawa na hehegna, gi keda mahu

eigna;

Keana na kutugna na tinoni koakoa keda vano-
hehe me pagana.


14. NA THEWGNA.

35

14. Na Thevugna.

1. Legu vaivine ke thaothaeioga ke tutua nigna na

vatlie;

Keana iia ke mee ke reo horua tagna puku ni
limagna.

2. Aliai ke taitaviti kori nigna na pulii kakai ke

maimanihihia a Jiliova;

Keana ahai ke juloto kori hananagna ke nia
siriuhaginia.

3. Kori livogna na mee na kuokuo i gai i talunago

tabiru;

Keana na poapolia i livodia kena tliaotbadoga
keda palikutira kena havi.

4. Cri e teo na kau ivei na bali vanagna ke raraha;
Keana keda sethe vano ke tonogna gi e heta na

tha^igna na kau.

5. Ahai ke tuturi tootola ke kakai, keda bosi pia-

pilau;

Keana ahai ke vuhahagore ke paapana aua na
komi piapilau.

6. A hanu ke siisiriu ke hiroa na thaothadoga, me

ke haludotha;

Keana na adoagna ke malumu vania ahai ke
ronovi vaugithatha.

7. Da rugu hage i nagogna na tinoni ke mee;

Mo koda bosi ronovia itagna na poapoha i livogna
na adoagna.

8. Na puhi thaotliadoga nigna na tinoni balutina-

thagi gi e ronovi vaugitbatlia na hawanagna.

Keana na puhi buebule nidia na komi mee na
muamugna vamua.

9. Mara na mee kena theuthehu vamua eigna na

puhi koakoa;

Keana itadia kena kakai na hehetoke.

10. Na hehe i tinoni ke adopoloa nigna na pulii aha
gehegna;

Keana da lealea, a hanu tavoga ke bosi veijotlia-
vigi itagna eigna.


36 NA HAGORE KOILIU.

11. Keda soni horua na vatliegna na tinoni koakoa;
Keana keda tapurese na sakapagna na tinoni

kakai.

12. Itagna mua na ha/iana ke regia na tinoni mathehu

ke jino i nagogna;

Keana na kujukugna ha komi hanana i thehe.

13. Kori kia hina na hehe i tinoni ke kookono:
Ma na uulugna na puhi lealea na bolietiagna.

14. Ahai ke jororo suaragi kori hehegna keda nia

mahu nigna na komi puhi;

Ma na nago i tinoni tagna imanea gehegna.

15. Na tinoni paipaligi ke vaututunia soasopa hagore;
Keana na tinoni ke haiutinathagi ke reiregi

toototho hehegna nigna na taitaviti.

16. Na tinoni thaothadoga ke matagu, me ke taviti

sania na fata dika;

Keana na mee ke gavorada hadi vamua, me
vasotoa na hehegna.

17. Ahai ke dikatagna saisami ke tanoa na puhi mee;
Keana ke kekebiliaginia vamua na tinoni ke

toototho hehegna na dika.

18. Mara na paipaligi kena hati tamaga na puhi mee;
Keana ke fiifiria na uludia kena haiutinathagi

vaniragna na adoagna.

19. Mara na dika kena pogo horu vanira mara na toke;
Mi mara na koakoa kori hagetha i peodia kena

jino.

20. Na nigna na monohaidu hina ke kekebihaginia

na tinoni kuma;

Keana ke sethe na kulagna na tinoni pada rono.

21. Ahai ke siriuhaginia nigna na monohaidu ke

koakoa;

Keana ahai ke rarovira mara na kuma, ke puku
ni toke imanea.

22. Bosi marea kena jeejefe kena toototho hehedia

eigna na dika ?

Keana na rarovi ma na tutuni vanira mara kena
toototho hehedia eigna na toke.

23. Tagna na komi sasaa ke tonogna ke sethe vano

eigna;


14. NA THEVUGNA. 37

Keana na haohagore i poapoha i livo eigna na
saasama vamua.

24. Na fifiriuludia mara na thaothadoga nidia na

nago i fata;

Na pulii mee nidia mara na mee na puhi mee
vavaha.

25. Ahai ke tuturi tootola na tutuni ke vahavia na

taruna i tinoni

Keana ahai ke paapana aua na komi piapilau na
suasula vamua.

26. Tagna na maimanihihiagna a Jihova na hehe i

to^a ke heta;

Mi vanira ara dathegna a hanu ianeni na hugu
hiri.

27. Na maimani hihiagna a Jiliova na futu i bea havi;
Gi da taviti sania na piti i thehe.

28. Tagna na mavitu ke sethe na vunagi ke nia

ronoragagna eigna;

Keana tagna ke haludotha na mavitu ke nia
teoa na tinoni thaba eigna.

29. Ahai ke poru eigna na dikatagna ke dani puala

na hehegna;

Keana na kutugna aliai ke guguvu saisami ke
hati liadia na paipaligi.

30. Na kutu i tinoni ke suato kakai na havi vinalii

hina;

Keana na dodoro leeleve ke eia gi e boto na
huiigna.

31. Ahai ke puini horura mara na kuma ke nelea na

nigna a Vavuba imanea vamua;

Keana ahai ke rarovira kena saasama ke toga
bohea imanea.

32. Ke huju horua na tinoni koakoa tagna nigna na

tano ke dika;

Keana vania na tinoni jino na liugu liiri kori
theheagna.

33. Na thaothadoga ke pinatoti tagna na hehegna

ahai ke ronovi vaugithatha;

Keana ikoradia na mee ke tate aua gi sa hava.

34. Na puhi jino ke bugae hadi na vike;


38

NA HAGORE KOILIU.

Keana na koakoa na bali nele vania soasopa
mavitu.

35. Na hehetoke nigna na vunagi vania na tinoni
tano ke ar/utu tagna na tliaoth.adoga.

Keana nigna na naenate punusia ahai ke eia
gi e maomamo.

15. Na Thevugna.

1. Na hagore tugu ke maluate ke pitia na dikatagna;
Keana na hagore ke aha ke geigesia na naenate.

2. Na thapigna na tinoni thaothadoga ke tuturi au

tokea na puhi adoagna;

Keana na livodia na komi mee ke rote aua na
puhi mee.

3. Na matagna a Jiliova ivei mivei;

Ke kavena punusira kena dika me kena toke
vamua.

4. Na thapi maluate na gai i havi hina;

Keana na puhi juloto ke pisaria na hehe i tinoni.

5. Na mee ke gagana ma matha na puhi tinarai nigna

a tamagna;

Keana ahai ke ronovi vaugithatha na puhi huari
ke nia hatia na haiutinathagi eigna.

6. Kori vatliegna na tinoni jino ke hogoni hagea ke

sethe na nago i fata;

Keana na tyeo^eno itagna na sagaro i fata ke
tonogna na tinoni koakoa.

7. Na poapoha i livodia kena thaothadoga ke rabo-

kagini aua na adoagna;

Keana ha hehegna na mee ke bosi gao^ai hina.

8. Na fata i liavugagi nigna na tinoni koakoa na

fata sisiriuana vania a Jihova;

Keana na tarai nigna na tinoni kakai ke tanopara
vania.

9. Na hananadia mara na koakoa na fata sisiriuana

vania a Jihova.

Keana ke dothovia nigna a hanu ke legua na puhi
ke jino.


15. NA THEVUGNA. 39

10. Na puhi i va^ina ke boke vania abai ke j efehaginia

na hanana;

Ahai hina ke siriuhaginia na puhi huari keda
thehe nigna.

11. Na Tuhiiagi ma na Luvu kori nagogna a Jihova;
Ke haluhadi vagagna ivei na hehedia ara dathe

i tinoni!

12. A hanu siisiriu ke bosi dothovia na puhi hua-

riagna;

Keda boi vano thaera mara kena thaothadoga.

13. Na kutu ke lealea ke eia na matagna gi e nia

tooto^o;

Keana na kookono i hehe ke puini tatohua na
taruna i tinoni.

14. Na kurujelu nigna a hanu ke haiutinathagi ke

hiroa na adoagna;

Keana na livogna na komi mee kena gania vamua
na puhi mee.

15. Na magavudia kena mono kaekathe ke talu dika

hahali vamua;

Keana vania ahai ke nia tooto^o na hehegna na
magavu i laulahu hahali.

16. Na gathi gnagu, na puhi maimanihihiagna a

Jihova itagna, ke toke vano

Na salage i thaba i nago i fata hina, ma na
kaekathe itagna.

17. Na gagna ahai na sesehu vamua, keana na dotho

neneni, ke toke vano

Na kau popotoio, keana na hehe i siisiriu itagna.

18. Na tinoni na hehe i naenate ke geigesia na puhi

huhugu;

Keana a hanu ke poru eigna na dikatagna ke
dothovi tabirua tagna na ^eo^eno.

19. Na hananagna a hanu poru vagagna na peo

kaukaru;

Keana na hathautugna na tinoni kakai ke turugu
i hanana hutu.

20. Ke thaothadoga a dathegna ahai ke eia gi e

lealea a tamagna;

Keana na tinoni kē mee ke siriukaginia a idogna.


NA HAGORE KOILIU.

40

21. Na puhi mee hiri na bali lealea vania aliai ke

koba na hehegna;

Keana na tinoni ke ronovi vaugithatha ke tagao-
lagini jinoa nigna na taitaviti.

22. Tagna ke boi toototho hehe, ke gagana tautu me

pagana;

Keana tadia kena sethe kena hagore toototho hehe,
ke kaputi ^ovua vamua.

23. Na tinoni ke lealea tagna na hagore tugu i li-

vogna;

Ma na hagore kori puku ni magavugna, E hava rae
toke ivei na !

24. Vania na tinoni thaothadoga na banana i havi

ke liadi,

G\ da taviti sania na Tuhiiagi ke huju horu.

25. A Jihova keda vuti sonia na vatbedia mara kena

talunago;

Keana keda kaputia nigna na nohigna iia na
thehe sasani.

26. Na fata ke toototho hehe dika eigna na sisiriuana

vania a Jiliova;

Keana na liagoredia mara i hehe gnagura ke
mami vamua.

27. Ahai ke ha^a tanoli setliea na tunuva ke huhuru

tabirua na vathegna;

Keana aliai ke kekebiliaginia na sonibatliavu
vavaha keda havi.

28. Na hehegna a hanu jino ke gagana haiutinathagi

gi keda hagore tugu;

Keana na livogna na tinoni koakoa ke rote aua
na komi fata dika.

29. A Jiliova ke haunira vamua mara na koakoa;
Keana ke ronovia na tarai nigna na tinoni jino.

30. Na rarahagna na mata ke valealea na kutu;

Na roorono ke toke ke eia na komi huli qi e
oiobili.

31. Na kuli ke ronovia na hagore huari i liavi
Keda talu mono tadia kena tliaotliadoga.

32. Ahai ke tavalilia na puhi tinarai ke gagana maa-

matha eigna na tarunagna tabiru;


16. NA THEWGNA. 41

Keana ahai ke ronovia na liagore huari ke tanoli
pada na thaothadoga.

33. Na maimanihihiagna a Jihova na puhi i velepuhi
hina eigna na thaothadoga; ‘

Ma na hehe talulegu i nagogna na ronoraga hina.

16. Na Thevugna.

1. Nigna na tinoni hina gi keda hatha kalitia na hehe

i tinoni;

Keana na hagore tugu i tliapi ke kidi mai itagna
a Jiliova.

2. Na komi hanana ^ou^ovu i tinoni ke raraha kori

matagna gehegna;

Keana a Jihova ke sulupaginia eigna na komi
taruna, gi e bohe.

3. Da tamathaginia vania a Jihova, nige, nimua na

komi tano,.

Me keda kaputia hiri nimua na komi gagana.

4. A Jihova ke vavuka na salage thaba i hanu

eigna na puku ni uulugna vamua;

Hii, mara na kpmi koakoa hina eigna na magavu
i dika.

5. Legu tinoni ke talunago na hehegna na fata

sisiriuana vania a Jihova.

Lima, kori lima, imanea keda boi haliu soleana
kori puhi va^ina.

6. Tagna na hehe i rarovi ma na tutuni keda vanaba

eigna na tano dika;

Mi tagna na maimanihihiagna a Jiliova na komi
tinoni kena tavalilia na pulii dika.

7. Kori hananagna na tinoni ke fuafuagna vania

a Jiliova,

Ke eia nigna na thevu i oka gua gi kedana mono
soleana duagna.

8. Na gathi gnagu, na puhi jino itagna, ke toke

vano

Na sagaro i fata ke tonogna ke sethe tagna na puhi
boi jino.

r


42 NA HAGORE KOILIU.

9. Na kutugna na tinoni ke toototho hehe eigna na
hawanagna;

Keana a Jiliova ke tagaolaginia na bithabagna.

10. Na kidi taluliagore mai tagna a God kori poa-

polia i livogna na vunagi;

Keda boi haliu na livogna tagna ke fate jino.

11. Na ului-nanaba ma na bali nanaba ke jino na

nigna a Jihova;

Legu galiira taliu kori duku na matlia i limagna
vamua.

12. Na fata sisiriuana vanira na koi vunagi gi ena

tano koakoa;

Eigna kekaputia tagna na puhi jino na bali sopou
i vunagi.

13. Ke tanopara vanira na koi vunagi na poapoha i

livo ke jino;

Me kena dothovia imanea ke hagore jino.

14. Na naenate nigna na vunagi ke vagagna mara na

tinoni vetula i thehe;

Keana na tinoni thaothadoga keda dothovi
pada.

15. Kori laema tagna na matagna na vunagi na liavi

hiri;

Mi tagna ke hehetoke vagagna na puni eigna na
uha i legu.

16. E hava rae toke na hatiagna na tliaotliadoga

tuu vano na hatiagna na gold !

Hii, da vahia na hatiagna na adoagna, tuu vano
na silva.

17. Na hanana hutu nidia kena kakai^i da tavalilia na

puhi dika:

Ahai ke palikutia na hananagna ke vahavia na
tarunagna.

18. Na hehe i talunago kori nagogna na luvu,

Ma na taruna i tinoni ke bugae hadi kori nagogna
na kutu.

19. Na hehe i talulegu itaclia mara na kuma, ke toLe

vano

Na kemuli thevuagna na vavaro itadia mara kena
talunagora.


16. NA THEVUGtNA. 43

20. Ahai ke ronovi vaugitliatlia na hagore keda tanoli

pada na nago i fata itagna;

Ma ahai ke suato i popogna a Jihova puku ni
toke hina imanea.

21. Da kiloa a hanu ke thaothadoga kori hehegna, gi

e haiutinathagi;

Ma na poapoha i livo ke mugna ke vatuta na ado
toukakeagna.

22. Na adoagna na futu i bea havi vania ahai ke ta-

nolia hina;

Keana na puhi i tinarai nidia mara na mee, na
pulii mee vamua.

23. Na hehegna na tinoni ke thaothadoga ke vele-

puhia na livogna,

Me ke vatuta na ado toukakeagna vania na poa-
poha i livogna.

24. Na hagore ke mami vagagna na pukugna na mijua,
Ke mugna vania na taruna, ma na havi vania

na huli.

25. Itagna mua na hanana ke regia na tinoni mathehu

ke jino inagogna,

Keana na kujukugna na komi hanana i thehe.

26. Na taruna i tinoni ke ayutu, ke a^utu vania

gehegna;

Eigna na livogna hina ke geigesia eigna.

27. Na tinoni boi tabu ke gelia nigna na tano dika;
Mi kori poapolia i livogna na joto ke poipodilo.

28. Na tinoni juloto ke rabokagini kililia na geo-

geno;

Ma a lianu ke nuunuu ke tlievuruara na puku ni
kulaga.

29. Na tinoni reokejo ke maumua mai nigna na mono-

haidu,

Me ke ko^ulaginia kori hanana ke boi toke hiri.

30. Ahai ke nia bilakia na matagna, gi da gagana boo

julotoa;

Ahai ke pamua na poapoha i livogna, da hati pada
mai na fata dika.

31. Na ulu ke ufa na tariulu i silada;

Keda regi padaa tagna na hanana i jino.


44 NA HAGORE KOILIU.

32. Ah.ai ke poru eigna na dikatagna ke toke tuu

vano na mathagai;

Ma ahai ke tatajia na tarunagna tuu vano ahai
ke hatia nigna na ruru.

33. Ke vasikili horua na vaugithatha kori pohe;
Keana a Jihova ke tagaolaginia nigna ^ou^ovu g\

e vagagna ivei.

17. Na Thewgna.

1. Na viovido i vana mumuja, ma na mono bugoro

itagna, ke toke vano

Na vathe ke vonunia na pidilagi, ma na ^eo^eno
itagna.

2. Na mane tano ke tano thaothadogagna keda

thaba punusia a dathegna ke tano maomamo,
Me keda tonogna nigna na vido i tamaga tadia
mara na tamatahi.

3. Na jagimalia ke vararaha na silva, ma na beubethu

i j oto eigna na gold ;

Keana a Jihova ke piipilia na hehe i tinoni.

4. A tano dika ke varonoa na poapoha i livo ke

koakoa;

A piapilau ke valigia na kuligna eigna na thapi ke
dika.

5. Ahai ke theuthehura mara na kuma ke nelea a

Vavuha imanea vamua;

Ahai ke lealea eigna na jalakulu keda bosi haliu
soleana kori puhi va^ina.

6. Ara dathe dathedia na tariulu vanira na komi

kuekue;

Ma na siladadia ara dathedia, ara tamadia hiri.

7. Na Iiagore tanopara ke boi ulagagna na mee;

Ke bosi ulagagna a hanu ke thaba na poapoha i
livo piapilau.

8. Na taba i majora mathehu na nago i galiira tagna

na matagna ahai ke hatia na nigna;

Da tagao kilili ivei, da tano pada vamua.

9. Aliai ke tautafua na tano hahi ke hiohiroa na

dotlio;


17. NA THEVUGNA. 45

Keana aliai ke hagore kilili vamua eigna sa hava
ke tlievurua arahai na puku ni kulaga.

10. Na hagore huari ke talu sopou vamua kori kutugna

ahai ke hatia na adoagna, tuu vano

Na hathanatu i pusiagna na mee.

11. Na tinoni tuutufu ke hiroa vamua na puhi the-

vurua;

Na vunegna ianeni keda vetula atu punusia na
mane vetula ke juujuku.

12. Da veipadagi na tinoni na bear, tagna ke thaua

gohi na komi dathegna, tuu vano
Na mee tagna nigna na puhi mee.

13. Ahai ke vataba na dika eigna na toke,

Na pulii dika keda boi taviti sania na vathegna.

14. Na turugu i ^eo^eno ke vagagna ahai ke vasa-

salala na bea:

Na vunegna ianeni da talu sania na veijukagi
tagna ke boi veituagi mua.

15. Ahai ke fate jinoa a hanu koakoa, ma ahai ke fate

kathea a hanu jino.

Romarea nanaba na hanu sisiriuana vania a
Jibova.

16. Vagagna ivei na, na vatheheagna kori limagna na

mee
Keana na adoagna ke teo itagna.

17. Na kulaga ke veidothovigi leulegumagavu;

Me ke liavi mai na tamatahi eigna na magavu i
mono kaekathe.

18. Na tinoni ke koba na hehegna ke taotapoa na

lima,

Me ke turugureoreo kori nagogna nigna na mono-
haidu.

19. Ahai ke magnahaginia na ^eo^eno, ke magna-

haginia na tano hahi;

Ahai ke vasokara hadia na nigna na hagetha i
peo ke hiroa na luvu.

20. Na hehegna ahai ke veevene ke bosi talu regi

pada sa fata ke toke.

Me ke juloto na thapigna ahai ke tororo kori
jalakulu.


NA HAGORE KOILIU.

46

21. Aliai ke vahua na mee, eigna ke dika na hehegna

vamua;

Mi tagna a tamagna na mee na puhi lealea e teo.

22. Na hehe i tooto^o na puku ni bea vahagi;

Keana na hehe ke taota^oti ke vamumuja na
liuli.

23. Na tinoni koakoa ke hatia nigna na sonihathavu

vavalia tagna na ra^agna ahai,

Gi e nia vajeejefe na hanana i pulii fate.

24. Na thaothadoga itagna na matagna imanea ke

tanolia na adoagna;

Keana na matagna na mee kori uului maramagna
vamua.

25. Ke mee a datliegna ahai, na dikahehe vania a

tamagna,

Me ke aha vania a idogna ke vahua.

26. Iaani gua, ke boi toke na fate katheragna mara

na jino,

Na thabuhiragna mara na ronoraga eigna na mono
kakai.

27. Ahai ke lutia nigna na hagore na haiutinathagi

itagna;

Ma ahai ke sula na tarunagna na tinoni ke
ronovi vaugithatha hina.

28. Na mee gua, tagna ke mono bugoro, da gagana

tuni gi e thaothadoga;

Tagna ke pamua na poapoha i livogna, gi e halu-
tinagi.

18. Na Thewgna.

1. Ahai ke sopa mono imanea gehegna ke liiroa

vamua na vanohehegna,

Me ke huhugu punusia na puku ni thaothadoga
^ou^ovu.

2. Na mee ke boi talu lealea eigna na adoagna,
Keana gi e taetate au mai na hehegna vamua.

3. Tagna ke jutu mai na tinoni koakoa, ke jutu mai

gua na puhi siisiriu,

Mi tagna na vamiomilo haidu na puhi tonari.


18. NA THEWGNA. 47

4. Na komi hagore kori livo i tinoni ke vagagna na

komi bea ke horuga;

Na futu i bea thaothadoga ke sasalala na bea
hutu.

5. E boi toke^i e hatia na nagodia mara na koakoa

hiri,

Gi da nia tabiru na hehedia mara na jino kori
puhi i fate.

6. Na poapoha i livogna na mee ke vavuba na veiju-

kagi.

Ma na livogna ke kiokiloa na pusiagna.

7. Na livogna na mee na bali luvu vania,

Ma na poapoha i livogna na piti vania na taru-
nagna.

8. Na komi hagore nigna a hanu ke nuunuu va-

gagna na puku ni vido i vana ke mugna,

Me ke haiu horu hiri kori hotaginia na kutu
vamua.

9. Imanea gua ke toali kori nigna na tano,
A tahigna imanea a lianu valuvu hiri.

10. Na ahagna a Jihova na toa ke nasi;

Na tinoni jino ke rage hage i su#a me ke mono
nanasa.

11. Ke tonogna a pada rono na nigna na ruru ke nasi,
Me vagagna na peo ke Iiadiga kori nigna na

gagana gehegna.

12. Ke haluhadi na hehegna na tinoni i nagogna na

luvu;

Ma na hehe i talulegui nagogna na ronoraga hina.

13. Ahai ke hagore tugu aana me boi ronovia mua,
Na puhi mee ma na maomamo vania imanea

eigna.

14. Na hehegna na tinoni keda nia giugiu nigna na

lae;

Keana na hehe ke taota mana gi e vasokaraginia ?

15. Na hehe i tinoni haiutinathagi ke tanolia na

adoagna;

Ma na kuligna na tinoni thaothadoga ke hiroa
na adoagna.


48 NA HAGORE KOILIU.

16. Na soniliatliavu nigna na tinoni ke eia gi keda

mana vania.

Me ke talania mai kori matadia kena thaba.

17. Aliai ke hugua na nago eigna na puhi fate vagagna

ke jino tuni;

Keana gagna na monohaidu ke mai me ke hiro
vuvurijua eigna imanea.

18. Na vaugithatha liiri ke vatautua na komi veihu-

hugugi,

Me ke tlieutlievura mara na mathagai.

19. Gi e kaekathea na hehegna a tamatalii, ke va-

hotha tuu vano na ruru ke wasi;

Ma na komi veihuhugugi iraani ke vagagna na
komi baabala i valau tagna na toa.

20. Keda nia vonmiia na kutu i tinoni na sagaro i

livogna;

Keda nia mahu na komi fata ke sethe me tomaga
kori poapolia i livogna.

21. Na thehe hina ma na havi kori managna na thapi;
Ma arahai kena dothovia ianeni kedana gania na

komi sagaro itagna.

22. Aliai ke liiropada a taugna ke hiro pada na nagoi

fata,

Me ke tanoli pada na hehetoke itagna a Jiliova.

23. Na puhigna na tinoni kuma gi e kaekae vuvurijua,
Keana a pada rono ke hagore tugu savusolu.

24. Imanea ke vasetlieagna na komi kulagna eigna

nigna na luvu,

Keana itagna mua na kulaga ke faidu kakai tuu
vano na tamatalii.

19. Na Thevugna.

1. Na tinoni kuma ke taitaviti kori nigna na puhi

gnagura ke toke tuu vano

Imanea ke juloto na poapolia i livogna me ke
mee.

2. Iaani gua, na taruna i tinoni gi da adoagna halu-

dotlia ke boi toke hiri;


19. NA THEVUGrNA. 49

Mi manea ke samini niagna na naegna ke jefe
nigna.

3. Na puhi mee nigna na tinoni ke vajeejefea na

hananagna;

Ma na lieliegna ke ha#a dikatagna punusia a
Jihova.

4. Na salage i thaba ke tonogna na tinoni ke vasethea

ara kulagna;

Keana na tinoni kuma ke sopa rnono itagna na
kulagna.

5. Ahai ke vuhahagore keda boi haliu soleana kori

puhi va^ina;

Mi manea ke paapana aua na komi piapilau keda
bosi haliu nanasa.

6. Kena setbe kedana kaea na hehetoke nigna a

lianu ke dotho;

Mi legu tinoni na kulagna a hanu ke lubatia mai
na komi sonihathavu.

7. Ara tahigna a lianu kuma ^ou^ovu kena kekebi-

haginia vamua:

Vagagna ivei ara kulagna kedana gogo sania tuu
vano !

Ke pajira na komi hagore kena taviti golii.

8. Ahai ke tanoli pada na thaothadoga ke dotliovi

tabirua na tarunagna:

Ahai ke palikutia na adoagna keda regi pada na
toke.

9. Ahai ke vuhahagore keda boi haliu soleana kori

pulii vat/ina; •

Mi manea ke paapana aua na korni piapilau keda
luvu.

10. Ke bosi ulagagna na mee gi keda gania na puku

ni vana:

Keana na mane tano gi keda vunagi punusira
mara na thaba, iaani ke bosi ulagagna tuu
vano.

11. Na pulii i tinoni ke gagana toke ke eia gi e poru

na dikatagna;

Na nigna na ronoraga hiri gi e haliu sonia na
paluha.


50 NA HAGORE KOILIU.

12. Na naenate nigna na vunagi mathehu na hehe i

laion ke nuunuru;

Keana nigna na hehetoke mathehu na susa i popo
i gnuri.

13. A dathegna ahai ke mee na jalakulu hiri vania

a tamagna ;

Ma a taugna ahai ke talu veituagi mathehu ke
tuutudu hahali.

14. Na vatlie ma na komi salage i tliaba ke tonodia,

na varigna tadia ara tamada;

Keana na vaivine ke haiutinathagi, iia a taugna
ahai ke mai itagna a Jiliova.

15. Na puhi toali ke ulia kori nere thoti;

Ma na taruna ke toali keda vajania na rofo.

16. Imanea ke palikutia na Iiagore vetula ke pali-

kutia na tarunagna;

Imanea ke gagana maamatha na komi hananagna
keda thehe vamua.

17. Imanea ke rarovira mara na kuma, ke juka vania

a Jiliova,

Me keda talu tabirua vania nigna na nago i tano.

18. Da va^ina tinaraia a dathemu itagna mua na

rouronu;

Ma sagoi tabirua na hehemu gi e luvu nigna.

19. Na tinoni ke naenate puala keda oohoa na puhi

va^ina eigna;

Gi o lubatia tuni, koda talu eia vagagna ianeni gua.

20. Da ronovia, nige, na hagore i toototho hehe, ma

da hatia nimua na puhi i tinarai,

Gi koda tliaotliadoga nimua kori uulumu i legu.

21. Kori hehe i tinoni ke setlie na gagana keda tooto-

tho hehe eigna;

Keana na hagore i toototho hehe na nigna a
Jihova, iaani keda sokara vamua.

22. Na nigna na hehetoke ke eia gi keda nia vano-

hehegna na tinoni;

Ma na tinoni kuma ke toke vano na tinoni piapilau.

23. Na maimanihihiagna a Jihova eigna na havi hina;
Me keda mono tha<;a eigna;

Na fata dika keda boi talu padaa.


19. NA THEVUGNA.

51

24. A lianu toali ke geuhia na liniagna kori lapa,

Me ke bosi magnabaginia keda goi nia tuku kori
livogna.

25. Da pusiagna a hanu ke siisiriu, mi mara na pai-

paligi kedana goi haiutinathagi eigna.;

Ma da hira ahai ke ronovi vaugithatha, me keda
roftovi vaugitliatlia nigna na adoagna.

26. Ahai ke tano reokejo vania a tamagna, me ke

paji aua a idogna,

A rodatliedia iroira eni ke eia na maomamo me ke
talani maia na puhi nele.

27. Da ronovi tautua, nige, dathe#u, na puhi velepuhi
Gi koda jefe vavaha tagna na hagore i adoagna.

28. Na tinoni totoola boi kakai ke theuthehua na

puhi fate jino;

Ma na livogna na tinoni koakoa ke sonovi horua
na puhi dika.

29. Ke hatha kalitia na puhi fate vanira mara kena

siisiriu;

Ma na komi puipusi eigna na pogurudia na komi
mee.

20. Na Thevugna.

1. Na wain ke theuthehu hina, ke riurihu na

pa^agna;

Ahai ke nia kutumaedu ke bosi tbaotliadoga.

2. Na mataguniagna na vunagi mathehu na hehe i

laion ke nuunuru:

Ahai ke geigesia gi e dikatagna ke nia kibo tabiru
eigna na bavigna.

3. Keaa nia ronoraga na tinoni ke tautu hina vania

na puhi geogeno;

Keana legu tinoni mee keda talu veijukagi.

4. Na tinoni toali keda bosi gelia na thepa, na

vunegna na vinoga gaula;

Na vunegna ianeni keda kaekae vana tagna na
gegeli, me teo na gagna.

5. Na gagana toototho hehe kori kutu i tinonī ma-

thehu na bea ke horuga;


52

NA HAGORE KOILIU.

Keana na tinoni ke ronovi vaugithatlia keda
thaopi aua hiri.

6. Ke sethe na tinoni kedana tuturi aua legu tinoni

nigna na hehetoke gehegna;

Keāna na puku ni tinoni kakai, ahai keda regi
pada imanea na ?

7. Na tinoni jino ke taitaviti kori puhigna ke

gnagura;

Ke vatokera ara datliegna i legugna.

8. Na vunagi ke sopou kori matha i fate neneni

Ke soparakagini sonia na dika ^ou^ovu niagna na
matagna.

9. Aliai ke tanomalaga gi e hagorea gua, Inau ku

vararaha tabirua na hehe
Inau ku gnagura hina tagna nigua na koakoa.

10. Na gahira piti ma na gahira piti, na lapa ma na

lapa,

Iroira na fata sisiriuana vania a Jiliova.

11. Na ^ari gua tuni keda tate aua gehegna kori

nigna na tano,

6ri na matha i limagna ke gnagura tuni, ba gi e
jino.

12. Na kuli ke rooronovia, ma na mata ke reirei,

A Jihova ke vuha iroira iraani gua.

13. Sagoi magnahaginia na ma^oli, gua o mi^oi horu

kori mono kuma;

Haohaova na matamu, gi o nia niahu na vana.

14. Ke dika, ke dika liiri, e aniā, na mane ke volia

mai ke hagorea;

Keana ke taitaviti atu nigna, gi e nia gaegahe.

15. Itagna mua na gold, ma na salage i thaba na nago

i gahira ke beubetbu;

Keana na poapoha i livo ke thaothadoga na nago
i gahira ke bohe puala.

16. Da liati tavoga na pohe nigna a hanu ke reoreoa

eigna na binaboli;

Ma da hatia nigna na vaugithatha eidia arahai
tavoga.

17. Na vana i piapilau ke mugna vania na tinoni;
Keana i legu na livogna keda vonunia na sesedo.


20. NA THÄ’VUGNA.

53

18. Kc kaputia legu pulii tagna na toototho hehe;
Mi tagna na tagao i thaothadoga ko riurihu nimua.

19. Ahai ke taitaviti kilili me ke tbavu hagore ke

tuturi aua eigna na komi fata keda talu polo;

Na vunegna iaani sagoi faidu itagna a hanu ke aaa
hutu niagna na poapoha i livogna.

20. Ahai ke faafaranagia a tamagna ba a idogna,
Keda paa vathehea nigna na juta kori puni doka

21. Da tanoli saminia na tamaga kori turugugna tuni;
Keana keda bosi vatokeagna kori uulugna legu

vahui.

22. Sagoi hagorea gua, Inau kuda naba tabirua na

dika:

Ko pitua a Jiliova me keda vahavigo.

23. Na gahira piti ke taotavoga na fata sisiriuana

vania a Jihova;

Me ke boi toke hiri na bali nanaba i muamugna.

24. Na taitavitiagna na tinoni itagna a Jihova mai;
Vagagna ivei, nige, na tinoni keda ronovi vaUgi-

thatha na hananagna ?

25. Mathehu na piti vania na tinoni, gi ahai ke

hagore saminia, gua, Tabu,

Me ke taiuhagore ^ovu, gi e hiohiro eigna.

26. Na vunagi ke thaothadoga ke veiveri soparaka-

ginira mara na koakoa,

Me ke talania mai na totopiti i popodia.

27. Na taruna i tinoni na juta nigna a Jihova,

Ke hiro vuvurijua na komi vido i kora imanea.

28. Na hehetoke ma na tutuni iroira koro palikutia

na vunagi; .

Me ke tanoli liadia nigna na bali sopou niagna na
hehetoke.

29. Na ronoraga nidia na komi luvaolu na nidia na

heta;

Ma na fuafuagna na komi kuekue nidia na mono
ufa.

30. Na komi bali pusi ke vaneso ke haahatha sonia

na dika;

Ma na bali tliabu eigna na komi vido i kora i
tinoni.


54

NA HAGORE KOILIU.

21. Na Thevugna.

1. Na heiiegna na vunagi kori limagna a Jihova

mathehu na komi jari bea:

Ke tagaolagini kililia ivei mivei vagagna ke
magnahaginia.

2. Legu hananagna na tinoni ke jino kori puku ni

matagna;

Keana a Jihova ke vanaba piipilia na komi
hehedia.

3. Na tano jino ma na fate kakai iroira koro fuafua-

gna vano

Na puhi havugagi vania Jihova.

4. Na mata i tada hadi, ma na hehe i talunago,

Na juta hina nidia mara na dika, iaani na koakoa.

5. Na komi gaganadia mara na sasapiro, eigna na

vuraga i vana vamua;

Keana sopa tinoni ke saminia eigna na mono
saasama vamua.

6. Na puhi hatiagna na komi nago i fata tagna na

thapi i piapilau

Na maumavu i bea hina ke vathovo kililia ivei
mivei itadia imarea kena hiohiroa na thehe.

7. Na puhi reokej o nidia mara na dika keda haahatha

soni tabirura,

Eigna kena boitaginia na eiagna na fate kakai.

8. Na hananagna a hanu ke hoahotha na paiuhagna,

ke thoki puala;

Keana eigna a hanu ke gnagura, na matha i
limagna ke jino.

9. Na mono kori ehogo i popo i vathe ke toke tuu

vano

Duagna na vaivine huhugu kori vathe ke aba.

10. Na taruna i tinoni koakoa ke vanohehe na puhi

dika:

A duagna monohaidu ke bosi regi pada na hehe-
toke kori matagna.

11. Tagna ke va^ina na tinoni siisiriu eigna na


21. NA THEVUGNA. 55

paiuhagna, ke eia na paipaligi gi e goi thaotha-
doga;

Mi tagna na tinoni thaothadoga ke hatia na puhi
velepuhi ke tawoli pada na adoagna.

12. Na tinoni jino ke gagana vuvurijua na vathedia

mara na koakoa;

Ke soni horura gi ena luvu.

13. Ahai ke ponotia na kuligna eigna na kuakuala

nidia kena kuma,

Imanea gua keda kuakuala, me keda boi ronovia.

14. Na sonihathavu ke polo ke dothovia na dikatagna;
Ma na taba kori ra^agna na naenate ke heta.

15. Na lealea vanira mara na jino gi ena legua na puhi

fate jino;

Keana vanira kena tano dika na luvu vamua.

16. Na tinoni ke jeejefe au kori hanana i ronovi

vaugithatha

Keda mamatho nigna kori haidudia kena thehe.

17. Imanea ke tanihia na mono lealea keda talu

mono na tinoni kuma;

Imanea ke tanihia na wain ma na kotho i oliv
keda bosi pada rono.

18. A hanu koakoa na vinata ke hui tabiruagna a

lianu jino;

Ma a hanu pero pilau ke tugua mai a hanu kakai.

19. Da mono painoti kori meleha ke
vano

Duagna na vaivine ke huhugu me ke geogeno.

20. Itagna mua na nago i fata ke bohe ma na kotho

i oliv kori vathegna na tinoni thaothadoga;

Na tinoni i puhi mee ke sonovi ^ovua vamua.

21. Imanea ke legua na puhi jino ma na hehetoke
Ke hiro pada na havi, ma na puhi jino, ma na

ronoraga.

22. Na tinoni thaothadoga ke habira hadi i popo i ruru

nidia kena matliagai,

Me ke talani huju horua mai na thar/agna na mono
to^a neneni.

23. Ahai ke tatajia na livogna ma na tliapigna
Ke tatajia na tarunagna gua e mi^oi^eo^eno


56

24.

25.

26.

27.

28.

29.

30.

31.

1.

2.

3.

NA HAGOHE KOILIU.

Na tinoni ke talunago tabirua me ke nia gaegabe,
a siisiriu na ahagna;

Imanea ke nia tawo na puhi gaegahe i hehe ta-
lunago.

Na vanohehe nigna na tinoni toali ke vathehea;
Eigna na limagna ke boitaginia na a^utu.

Itagna mua ahai ke r/eiu/evuga heta na magavu
udolu;

Keana a hanu jino ke sonihathavua atu, me ke
bosi lutia hiri.

Na fata havugagi nigna a hanu koakoa na si-
siriuana hina;

E liava rae haluhadi vano hiri tagna ke talani
hehe dika mai.

Ahai ke vuhahagore keda nia luvu;

Keana na tinoni ke ronovi kathea keda hagore
gi da talu kathea.

Na tinoni koakoa ke vanasia na matagna;

Keana eigna na tinoni kakai, imanea ke kaputia
na komi hananagna.

Ke teo sa puhi thaothadoga hina, ba na ronovi
vaugithatha

Me teo sa hagore toototho hehe punusia a Jiliova.

Ke kidi hatha kalitia na bors eigna na magavu
i riurihu;

Keana itagna a Jibova mai na fasiisiri ikoragna.

22. Na Thevugna.

Da valiia na aha tuu vano na fata i tonoda ke
sethe,

Na hehetoke i dotho tuu vano na silva ma na gold.

Mara na pada rono mi mara na kuma kena sakai
sonihaidu:

A Jiliova vamua ke vavubara (/ou#ovu.

Na tinoni haiutinathagi ke regia na fata dika,
me ke vapolo tabirua gehegna;

Keana mara na paipaligi kena taitaviti haliu,
mena t-ugua na taluvata eigna.


22. NA THETOGNA. 57

4. Na taba eigna na hehe talulegu ma na maimani-

hiiiiagna a Jihova

Itagna na pada rono, ma na ronoraga, ma na havi.

5. Na komi kaukaru ma na piti kori ha?ianadia kena

juloto:

Ahai ke tatajia na tarunagna keda baunia iraani.

6. Da tataj i tinaraia na gari ke nanaba na hananagna,
Me ke kuekue tuni keda bosi taviti sania iaf^eni.

7. A hanu pada rono ke vunagi punusira kena kuma;
Ma a hanu ke kibo ke tano vania a lianu ke sonia

na rono vania.

8. Ahai ke rabokaginia na puhi dika, keda liboroa

na hai fata vavaba;

Ma na supa nigna na naenate keda salupu.

9. Ke valiuleva na matagna ahai keda vatokea

imanea;

Eigna ke kemulia gagna na vana vanira kena
kuma.

10. Da huju soni aua ahai ke siisiriu, me keda ru-

gu au na pulii veijukagi;

Hii, keda tautua na ^eo^eno ma na nele.

11. Imanea ke dothovia na hehe i gnagura.

Na poapoha i livogna hina ke ta?^opara hiri na

‘ vunagi keda faidu kulaga itagna.

12. Na matagna a Jihova ke palikutia na adoagna;

Keana ke soni horua na komi liagoregna na tinoni
peropilau.

13. A hanu toali ke gagua, Tolumara, na laion i kosi;
Keda vatheheu hiri kori lianana.

14. Na livodia na komi vaivine tavoga, na lodu ke

horuga:

Imanea a Jihova ke hamutaginia, keda kutu lioru
ikoragna.

15. Ke virigi haidua na puhi buebule kori hehegna na

<7ari;

Na supa i va^ina hina keda paji haua ianeni
itagna.

16. Ahai ke bohetira kena kuma gi e juka tomaga

vania eigna, ahai ke sonibatliavua vanira kena
pada rono,


60

NA KOIMIL.

Ma da sagoi jefe na nanuL JkurÄ’ afiute nidia na

â– 
II., ligna ke mathagai imamiea... na mdla A

i n;

.uiea. ka.L. 1 â–  . â– 

12, Ko' vata ! â–  â–  aa aa heh â– 

Ma >a failiniii eigna na kv. â–  .. ..."ia

i .1.... .. kitia na pmlii vagnia v .e : â–  . 1 â– 

Ai o pii.siag:iia na supa. keda. bointe tieiie,

14. Koda piisiagna na supa kirL

Mo koda valiavia na towagn â–  1 fcgi.

15. Nige, datia ,. .

Keda niia lealea na beJbefu, >a rnpua liiaa::

11 K tutniii, kt"da nia i. . â– .â– â– pii,

Tagna ke liaob&gore na tata jiam na i

I â–  v I 1 â–  ..

17 „ ka sagt ■ I " ■ u ■ ? ē. a " ■

koakoa:

< â– ' â–  . . .' | . "... "" | . 1 ' |
udtmdoliL:

18. Eigna ke 'tetuai itagna iaua na taba;:

Me kvda boi talv. : w e.. 1.....■ •.......■

:S I o â– ' vm. IMg . â– '.â–  â– â–  . . " .

Mo k< ;aga . j n a u.a he.k . â–  â–  ,. â–  â–  ;â– â– â– â– ..',

201. Sagoi liaidu itedia ke.ua iliili,.

Mi tad'ia. kv-na tamap1 av,h B UU ■■ O" ■ ' „

21. Eigna a maomaWw ma a. oltwta.

£
Ma. m ptdu kuuki'ttuTOaedu feda teabagaa ®a
tiaoai eigaa m mu i polw.

22. Da rwovia a tamwmu ke vahugos.

. Mo sagoi simibaginia a idomu kwi kaekavegaa,.

23. Ko wdia mai m pubi teteai sagoi voli

Na /â–  â– â–  ' >â–  . . lant, ua â– " ' â–  ' . dd> ma tia

adoagnu,

24. A ta.HTiagua.^luuuikwt4Rud'bado^a.kedeOT^iitWlea;;
Ma. abai. ke vdkw & d&teegm 'ke

keda ma â– heheu' imam /

25Da Imlea. a towm m idornu*
Dw niu teotof0' ite ke vubugu.


23. JSA TUEVUGNA. 61

26. Nige.., datliegnu, da lubatia vaniu mai na hehemu;
Ma na mataiuu da rdwili kori hanana^u.

27. Eigna na kikirase na lodu ke lioruga;

Ma. na vaivine ke tavoga na iurna ke kapisa.

2'8. Hii, ke taluagini mathehu na tinoni tliautkau
bilau,

Me ke vasetbea arahai kena pero bilau itadia na
korni tinoni.

291. Ovi! Tagna ahai na mono rarovi ? tagna abai
na dikahehe ? tagna ahai na komi veijukagi ?

Tagna ahai na taitani ? tagna ahai na komi neso
me teo sa vunegna ?

Tagna ahai ke puni na matagna ?

30. Marea kena sopou hau eigna kouviagna na wain ;

Marea hina kena hiroa vano na wain ke horuj otha

31. Nige, sagoi dorovia na wain tagna ke mela,
Tagna ke beubetbu, nige, kori hinao.
Tagna ke kiki me maolagi horu:

32. 1 legu hina ke gagathati vagagna na poli,
M e ke vavabagiti vagagna na foufotu.

33. Na matarnu keda dorovia na komi fata tavoga,
Ma da hehemu keda tuturi aua na komi fata

juloto.

34. Hij, koda vagagna ahai ke koli horu kori hotagi

Innuru,

Ba vagagna ahai ke eoe/70 popo i ulu sokaragna
na vaka,

35» Ma /71 koda gagua, Maraira kena thahuhiu gohi
inau, me ke boM vabagitiu:

Kena pusiu, mu ku boitalu vajania:

TVibar/i kuda rarai ? Inau kuda talu hiro tabirua
gUft'

TL JĪA Tiiuviuina.

1. Hagoi dodoro leelevera mara na tinoni dika;

JĪO I li< ■'ii.i. ii;t niniio duadia.

2. I’mma ua lidu'dut luna gagatta bloMfO eigna ua

pnbi puirn boru,


58

NA HAGORE KOILIU.

I vugoi valilia da magnahaginia me pagana
imanea.

17. Da valigia mai na kulimu, ma da ronovia na komi

hagore nidia kena thaothadoga,

Ma da vatada kakaia mai na hehemu kori ni^ua
na adoagna.

18. Eigna ke mami tuni vanigo gi o palikutia iraani

i koramu,

6ri e kaputi kakai haidua iraani i popo i poapoha i
livomu.

19. 6ri koda suato i popogna a Jihova,

Inau ku tuturi aua vanigo i ^eni, vanigo igoe liiri.

20. Ku bosi risoa vanigo na komi fata ke tano-

para na

Eigna na toototho hehe ma na adoagna.

21. 6ri e vapuhigo na puku ni adoagna na komi hagore

i tutuni,

6ri koda hotha tabirua mai na komi hagore i tu-
tuni vanira kena vetula atugo igoe ?

22. Sagoi thaua na nigna itagna a hanu kuma, eigna

ke kuma imanea;

Me sagoi bohetira kena mono raorarovi kori
hagetha i peo.

23. Ä’igna a Jihova keda velepeora.

Me keda thau sonia na bavidia kena thauthau
itadia.

24. Sagoi kuakulaga tagna na tinoni tliavu dikatagna;
Ko ko sagoi taviti kamanegna na tinoni i naenate:

25. Gua e mlyoi vapuhi tabirugo na komi hananagna,
Mo ko tororo kori piti i tarunamu.

26. Igoe sagoi itadia kena taotapoa na limadia,

Mi tadia kena sokara reoreo eigna na kibo.

27. Keda bosi itamua na, gi koda nia tuguagna na

kibo,

Eigna na hava, nige, keda thagi aua na matliamu
i saramu ?

28. Sagoi riuriua na vaugithatha i nohigna na meleha

hauiagi,


23. NA THEVUGNA. 59

Nidia ara tamamu kena talua gohi.

29. Nige, ko regia na tinoni ke tano vuvurijua kori
nigna na ru^usi ? imanea keda sokara nagodia
na koi vunagi;

Keda boi sokara nagodia na komi kai tinoni.

23. Na Thevugna.

1. Tagna ko sopou eigna na vana tagna sa tinoni

thaba,

Ko gagana vuvurijua eigna imanea ianeni i
nagomu.

2. Mo ko hati liadia na gau eigna na luamu,

Gi koda mane i pada vana hina.

3. Sagoi tahotha liomu eigna na gagna puku ni

vana;

Mo ko regia iraneni gi na vana piapilau.

4. Sagoi nia mause gi o mane pada fata ke tonomu;
Ko tautua itagna nimua na thaothadoga.

5. Ko ha^a dorovia na fata ianeni me ke teo ?

Eigna ke tutuni iraneni ke vuha na alo i manu
eigna,

Vagagna na manu hutu ianeni ke thoothovo popo i
maaloa.

G. Sagoi gania gagna na vawa a hanu ke dika na
matagna,

Mo sagoi nia tahotha liomu eigna na gagna puku
ni vawa.

7. Eigna ke vagagna imanea ke gagana poloa, ke

a^ai hina imanea:

Ke velea vanigo, me gagua, Ko vana mo ko kou;
Keana na hehegna ke bosi faidu itamua.

8. Koda lua aua na vido i vana ianeni ko gania gohi,
Ma nimua na hagore i mugna keda teoa itamua.

9. Nige, sagoi haohagore kori kuligna ahai ke mee;
Eigna imanea keda siriuhaginia na thaothadoga

kori nimua na liagore.

10. Sagoi riuriua na vaugithatha i nohigna na meleha
hauiagi;


60

NA HAGORE KOILIU.

Ma da sagoi jefe na naemu kori a^utu nidia na
komi sasani:

11. Eigna ke mathagai imanea, na nidia A Hui

Tabiru;

Imanea keda velepeora punusigo.

12. Ko vatada kakaia na hehemu kori puhi tinarai,
Ma na kulimu eigna na komi hagore i adoagna.

13. Sagoi lutia na puhi va^ina vania na #ari;
Gi o pusiagna na supa keda boi nia thehe.

14. Koda pusiagna na supa hiri,

Mo koda valiavia na tarunagna kori Tuhiiagi.

15. Nige, dathe#u, gi e thaothadoga na hehemu,
Keda nia lealea na hehe^u, na nb/ua hina:

16. E tutuni, keda nia lealea na hehe#u,

Tagna ke haohagore na fata jino na poapoha i
livomu.

17. Da sagoi tahotha lio na hehemu eidia mara na

koakoa;

Keana ko maimanihihia a Jibova leulegu magavu
udoudolu:

18. Ä’igna ke tutuni itagna mua na taba;

Me keda boi talu tautua na nimua na rouronu.

19. Da ronovia, nige, dathe^u, ma da thaothadoga,
Mo ko tagao jinoa na hehemu kori hanana.

20. Sagoi haidu itadia kena kou iliili,

Mi tadia kena tamaji sethea na vana i vinahi;

21. Eigna a maomahoho ma a oluolu koroda lioru

kori mono kuma;

Ma na puhi kuukutumaedu keda huhagna na
tinoni eigna na resu i pohe.

22. Da ronovia a tamamu ke vahugo,

Mo sagoi siriuhaginia a idomu kori kaekavegna.

23. Ko volia mai na puhi tutuni mo sagoi voli sonia;

Na thaothadoga hiri,'na puhi velepuhi, ma na
adoagna.

24. A tamagnaa hanuke thaothadoga kedatalulealea;
Ma ahai ke vahua a dathegna ke thaothadoga

keda nia tooto^o imanea.

25. Da lealea a tamamu ma idomu,
Da nia tooto^o iia ke vahugo.


23. NA THEVUGNA. 61

26. Nige, datbe^u, da lubatia vaniu mai na liehemu;
Ma na matamu da ninili kori lianana^u.

27. Eigna na kikirase na lodu ke lioruga;

Ma na vaivine ke tavoga na luma ke kapisa.

28. Hii, ke taluagini mathehu na tinoni thauthau

bilau,

Me ke vasethea arahai kena pero bilau itadia na
komi tinoni.

29. Ovi! Tagna ahai na mono rarovi ? tagna ahai

na dikahehe ? tagna ahai na komi veijukagi ?

Tagna ahai na taitani ? tagna ahai na komi iieso
me teo sa vunegna ?

Tagna ahai ke puni na matagna ?

30. Marea kena sopou liau eigna kouviagna na wain ;
Marea hina kena hiroa vano na wain ke horuj otha

g°hi-

31. Nige, sagoi dorovia na wain tagna ke mela,
Tagna ke beubethu, nige, kori hinao.
Tagna ke kiki me maolagi horu:

32. I legu hina ke gagatliati vagagna na poli,
Me ke vavabagiti vagagna na foufotu.

33. Na matamu keda dorovia na komi fata tavoga,
Ma ria hehemu keda tuturi aua na komi fata

juloto.

34. Hii, koda vagagna ahai ke koli horu kori hotagi

horara,

Ba vagagna ahai ke eoe^o popo i ulu sokaragna
na vaka.

35. Ma gi koda gagua, Maraira kena thabuhiu golii

inau, me ke bosi vakagitiu:

Kena pusiu, mu ku boi talu vajania:

2Viha gi kuda rarai ? Inau kuda talu hiro tabirua
gua.

24. Na Thevugna.

1. Sagoi dodoro leelevera mara na tinoni dika;

Mo sagoi vanohehegna na mono duadia.

2. Eigna na hehedia kena gagana hiohiro eigna na

puhi puini horu,


62

NA HAGORE KOILIU.

Ma na poapolia i livodia kena haohagorea na
puhi dika.

3. Na vunegna na thaothadoga e tanomana na

tutuagna na vathe;

Me ke kaputia itagna na ronovi vaugithathagna;

4. Mi tagna na adoagna ke vavonuniagna na komi

voki

Niagna na salage i thaba ke tonogna ke bohe me
ke fuafuagna.

5. Ke heta na tinoni thaothadoga;

Hii, na tinoni ke adoagna ke vatha^a nigna na
mathagai.

6. Eigna itagna na tagao i thaothadoga ko riurihu

nimua;

Me keda sethe mara kena hagore toototho hehe,
ke mono to^a neneni.

7. Na thaothadoga ke haluhadi i popogna na mee;

Ke bosi aa nigna kori hagetha i peo.

8. Ahai ke toototho hehegna eigna na tano ke dika,

Na komi tinoni kedana tugunia vania na aha a
hanu ke geigesia na puhi huhugu.

9. Na gagana i puhi mee na koakoa hiri;

Ma ahai ke hehe ^eo^eno a hanu sisiriuana vanira
na komi tinoni.

10. Gi o tava^uluva kori magavu i kaekathe,

Ke gathi iso tuni na hetamu.

11. Ko lubati aura, nige, mara kena tliaura eigna

na thehe,

Mi mara kena ririana na thamuta, reirei nimua,
gi o tanoli punusira.

12. Gi o hagorea gua, Kegia, igami kiti boi adoa

iaani:

Imanea ianeni ke vananaba na komi hehe i
tinoni, ke bosi gagana vuvurijua imanea na ?

Mi manea ianeni ke palikutia na tarunamu,
ke bosi adoa imanea na ?

Me keda bosi naba tabirua vania legu tinoni
ke nabagna nigna na tano na ?

13. Nige, dathe#u, da gania nimua na kotlio i mijua,

eigna ke toke;


24. NA THEWGNA, 63

Ma na komi tuutudu i pukugna ke mugna vania
na soosonomu.

14. Ke a^ai koda githatha eigna na thaothadoga gi

e vania na tarunamu;

Gi o hiropada gohi, tagna ianeni hina koda hatia
nimua na taba,

Me keda bosi tautu itarnua nimua na rouronu.

15. Sagoi taluagini, nige koakoa, punusia na bali

monogna na tinoni jino;

Sagoi vareoa na mathagna ke mamatho nigna
neneni.

16. Eigna a hanu ke jino keda vitu horu i kutugna,

me keda goi sokara tabiru gua;

Keana ke soni horura kena koakoa niagna na
jalakulu.

17. Sagoi nia lealea tagna ke kutu horu nimua na

thevu i oka,

Ma da sagoi nia tooto^o na hehemu tagna ke soni
horua imanea;

18. MŪ7oi a Jihova hina keda regia, me ke nia dika

na hehegna,

Me ke ero itagna nigna na ^aenate.

19. Sagoi dika na hehemu eidia mara kena tano

dika,

Mo sagoi dodoro leelevera mara na koakoa:

20. Eigna keda teo sa taba vania na tinoni dika;

Keda paa vathehea na juta nigna a hanu koakoa.

21. Nige, datlie^u, da maimanihihia a Jihova ma na

vunagi;

Sagoi faidu itadia kena tuutugu:

22. Eigna keda saisami thovonira nidia na jalakulu;

Ma na vateoagna itadia romarea, ahai ke adoa ?

23. Iraani gua na nidia kena thaothadoga.

Na doroviagna na matadia na komi tinoni vamua
tagna na puhi fate ke boi toke.

24. Ahai ke velea vania na tinoni koakoa gua, Igoe,

nige, ko jino,

Na komi mavitu kedana faafaranaginia imanea,
na komi vike kedana siriubaginia;


64 NA HAGORE KOILIU.

25. Keana vanira kena huaria imanea kedana nia

lealea,

Ma na puku ni vatokeagna keda lioru mai i
popodia imarea.

26. Imanea ke soisopia na poapohai livodia

Gi e hagore tugu ke jino.

27. Nige, ko kidi hatha kalitia nimua na tano i

talugu,

Mo ko kavena punusia kori a^utu,

Me (jovu gi koda hothatia nimua na vatliemu.

28. Sagoi tuturi totoola punusia duamu a monohaidu,

me teo sa vunegna;

Mo ko sagoi hagore muamugna tagna na poapoha
i livomu.

29. Sagoi hagorea gua, Inau kuda eia vania imanea

ke vagagna imanea ke kidi eia vaniu mai;

Kuda naba vania na tinoni ke nabagna nigna
na tano.

30. Inau ku taviti haliu garigeigna na taliao nigna

na tinoni toali,

Mi garigeigna na mathathe i vain nigna na tinoni
ke koba na hehegna;

31. Ma regia, ke ari punusia ^ovu niagna na kau-

karu,

Ke vuraga punusia na nagoi a^utu ianeni na
pedira,

Ma na peo galiira eigna ke fota mavido.

32. Minau ku dorovia nh/ua, ku gagana vuvuriju ka-

kaia;

Mu ku regia nk/ua, ke hatia vaniu mai na pulii
velepuhi.

33. Sina gathi vido mua mu nere, sina gathi vido mua

mu suato,

Sina gatlii vido mua mu liar/a pugnokua na lima
gi u nere;

34. Vagagna ianeni hina na mono kuma keda mai

vagagna a hanu bilau kilili,

Ma nimua na mono saasama keda vagagna na
tinoni na reoreo itagna.


25. NA THEVUGNA.

65

25. Na Thevugna.

1. Iraani gua na komi liagore koiliu na nigna a
Solomon, mara nigna Kesikaia, na vunagidia
mara i Juda, kena riso legua golii.

2. Na ronoraga na nigua a God hina gi da talu

poloa sa hava;

Keana na ronoraga nidia na koi vunagi gi ena
hiro vuvurijua eigna na fata.

3. Mathehu na maaloa eigna na hadiga, ma na

thepa eigna na horuga,

Ke a#ai ke vahotha puala na hehedia na koi
vunagi, sa hai keda bosi goi hiro pada.

4. Da hati tavoga na hai gahira tagna na silva,
Me ke rugu au mai na due vania a lianu ke tano

vararaba.

5. Da hati tavogara mara na koakoa tagna na

matagna na vunagi,

Me keda kaputia nigna na bali sopou kori puhi j ino.

6. Sagoi nigo gahe hadi i nagogna na vunagi,

Ma sagoi sokara kori mathadia mara kena halu-
hadi.

7. Eigna gi e velēa vanigo, me gagua, Ko hadi mai,

nige, ke toke tuu vano

Kenugua gi e talu huju horugo i nagogna a hanu
ke thaba,

Na matamu ke regia gohi imanea.

8. Sagoi rugu au saminia eigna na ^eo^eno,

6rua o mi#oi eia sa hava kori uulugna,

Tagna nimua na monohaidu ke eia gohi gi o
maomamo.

9. Ko veihaohagoregi tagna nimua na monohaidu

eigna nimua na puhi,

Mo sagoi tuturi aua eigna sa fata polo nigna ahai
tavoga;

10. Gua e mu/oi ronovia imanea me ke veletonago
igoe,

Ma na roorowomu ke dika keda bosi tabiru halu-
dotha itamua.


68

NA HAGORE KOILIU.

Gua o mi^oi tuni da nanaba itagna imanea gua.

5. Ko hagore tugua na mee ke nabagna nigna na

puhi mee,

Gua e niū/oi nia tliaotliadoga kori matagna
tabiru.

6. Aliai ke vetula atua na puhi kori limagna na mee
Ke toka sonia na naegna gehegna, me ke kouvi

horua na jalakulu.

7. Na naegna ahai ke saveo ke vuivui haludotha;
Vagagna ianeni hiri na hagore koiliu kori livodia

na komi mee.

8. Vagagna ahai ke taria na puku ni sesedo kori

duku sosoni gahira,

Imanea hina ke varonoraga na tinoni mee.

9. Mathehu na kaukaru ke tuliua hadi kori limagna

a maomahoho,

Vagagna ianeni hiri na hagore koiliu kori livodia
na komi mee.

10. A hanu ke vuuvuhu tagna na bage ke vuhu ka-

thera ^om/ovu,

Ke a^ai imanea ke volia na tinoni mee mi manea
ke volira kena hai taviti haliu.

11. Vagagna na aku ke humetia mai gua eigna na

luluagna tabiru

Ke a^ai gua na mee ke talu tabirua gua kori
nigna na puhi mee.

12. Nige, ko regia tuni natinoni ke nia thaothadoga

kori matagna tabiru na ?

Da rouronu tuni eigna na mee gi e tanomana,
eigna imanea e teo.

13. A lianu toali ke gagua, Tolumara, na laion

hiri kori hanana;

Na laion hina i kosi.

14. Ke vagagna na bilaki ke kaekavelu kori hagetha

i vathe,

Ke a#ai gua a hanu ke toali i popo i mathagna.

15. A hanu toali ke geuhia na limagna kori lapa,
E babao nigna gi e goi nia tuhu kori livogna.

16. A hanu toali ke nia thaothadoga kori matagna

tabiru tuu vano


26. NA THEWGNA. 69

E vitu na tinoni kcna adoa na tuturiagna na ga-
ganadia ma na vunegna gua.

17. A hanu ke tliovolialiu, me ke vabuebule tabirua

eigna na ^eo^eno ke bosi na nigna,

Vagagna ahai ke tanolia na aku niagna na
kuligna.

18. Vagagna na tidatho juloto ke nia piri niagna na

gathautu,

Na komi sia, ma na thehe.

19. Na tinoni vagagna iaweni ke pilaunia nigna na

monohaidu,

Me ke hagorea gua, Inau ku bosi laulahu na ?

20. Keda teo na gai keda thehe na joto hiri;

Me keda teo a hanu ke miunuu, ke tautu na
veihuhugugi.

21. Ke vagagna na koukovuru eigna na pinarasa, ma

na gai eigna na joto,

Ke a^ai gua na tinoni huuhugu gi e pa^e hadia
na ^eo^eno.

22. Na komi hagore nigna a hanu ke nuunuu vaga-

gna na puku ni vido i vana ke mugna,

Me ke haiu horu hiri kori hotaginia na kutu
vamua.

23. Na poapoha i livo ke guguvu ma na hehe i koakoa
Mathehu na due ke dalo punusiagna na saosa-

gomagna na silva.

24. Ahai ke kekebiliagini ke pilaunia na poapoha i

livogna tuni;

Keana ke hogoni hagea na suasula ikoragna:

25. Tagna ke hagore mami, sagoi vaututunia;

Eigna itagna mua e vitu na fata sisiriuana kori
hehegna.

26. Da kuikuvi tabirua nigna na hehe ke dika niagna

na suasula,

Keda tuturi aua kori mana tagna na matadia na
haidu nigna na pulii i koakoa.

27. Ahai ke gelia nigna na lodu keda kutu lioru iko-

ragna;

Mi manea ke bokihi tavoga na gahira, keda piri-
kola tabiru i popogna.


70 NA HAGORE KOILIU.

28. Na tliapi piapilau ke kekebihaginira ke bolietira
gohi imarea;

Ma na livo ke muamugna ke pa^ea na vareoagna.

27. Na Thevugna.

1. Sagoi nia gaegalie nimua eigna na dani vuovugoi;
Eigna ko boi adoa eigna na niagavu gi keda hati

aua mai sa hava.

2. Da veletokego sa hai tavoga, sagoi na livomu

tabiru;

Na binaboli tuni, mi sagoi na poapoha i livomu
tabiru.

3. Ke tahu hiri na gahira, me ke boheti horu na

nahiga;

Keana na puhi vabuebuleagna nigna na mee,
ke bohe tuu vano tagna e rua ianeni.

4. Ke juujuku na naenate, me ke birinita na dika-

tada;

Keana-ahai ke tanomana gi e sokara punusia na
puhi tahotha lio na ?

5. Na hagore huari kori mana ke toke vano
Na dotho ke talu mono polo.

6. Ke kakai na komi neso itagna na kulaga mai;
Keana ke sethe puala na komi soisopi nigna na

thevu i oka.

7. A hanu ke niahu gohi ke tapali bakaia na puku-

gna na mijua;

Keana vania a hanu ke rofo na komi fata aha ke
mugna hiri.

8. Ke vagagna na manu ke hahiiaginia na gneku-

Sna’ . .

Ke a#ai gua na tinoni ke hahiiaginia na monoagna.

9. Na kotho ma na bea gubaga ke valealea na hehe

i tinoni;

Ke a^ai gua tagna ke toototho hehe kakaia ke
mugna na kulagna na tinoni.

10. A puku ni kulamu, ma kulagua a tamamu, sagoi
taviti sanira iromarea;


27. NA THEWGNA. 71

Mo ko sagoi jutuvia na vatliegna a tahiniu kori
nimua na magavu i jalakulu;

Na monohaidu ke garania ke toke vano a ta-
matahi ke hau.

11. Nige, dathe<7u, da thaothadoga nimua gi o valea-

lea na hehe^u,

Gi inau kuda hagore tugu vania imanea ke neleu.

12. Na tinoni haiutinathagi ke regia na fata dika me

ke vapolo tabirua gehegna;

Keana mara na paipaligi kena taitaviti haliu,
mena tugua na talavata eigna.

13. Hati tavoga na poko nigna a hanu ke reoreoa

eigna na binaboli;

Mo ko hatia nigna na vaugithatha eigna na vaivine
ke tavoga.

14. Ahai ke hagoretokea a kulagna kori hehe ke hutu,

ke sokara tagna ke poha na thabota,
Keda ijumia vania(ianeni na puhi faafaranagi.

15. Na talu tuutudu hau kori magavu i uha hutu
Ma na vaivine huuhugu ke nanaba:

16. Ahai ke har/a vapoloa iia ianeni ke vapoloa na

guri;

Ma na kotho gubaga kori madothogna keda furu-
utu au mai.

17. Na valau ke vavawa na valau;

Ke a^ai gua na tinoni ke vavana na matagna a
kulagna.

18. Ahai ke reiregia na gaigna na fig keda gania na

sagarogna;

Me keda gagana bohea na tinoni ke tae^oa na
vunagigna i mono.

19. Ke vagagna kori bea na mata ke nanaba eigna na

mata,

Ke a^ai gua na hehe i tinoni eigna na tinoni.

20. Na Tuhiiagi ma na Luvu koroda boi talu mahu i

vugoi valiha;

Ke a#ai gua na matagna na tinoni keda boi talu
maliu. *

21. Na j agimaha ke vararaba na silva, ma na beubetbu

i joto eigna na gold ;


72

NA HAGORE KOILIU.

Ma na tinoni itagna nigna na hagore veletokeagna.

22. 6ri da tuitupi purunonojoa na tinoni mee kori

popo tagna na vana ke tupi, niagna na idatke,
Keana nigna na puhi mee keda bosi teoa itagna
vagagna ianeni.

23. Nige, ko hatia na hetamu gi o ado tokea eigna

tonomu na boo i sip, gi e vagagna ivei:

Mo ko reiregi tokea tonomu na boo i kau.

24. Eigna na salage i thaba ke tonoda keda bosi talu

mono hahali;

Ma na tariulu i vunagi keda talu mono tagna na
komi pa^usu ^out/ovu na ?

25. Ke liboro haidua na buburu, ma na sesehu ma-

thanani ke kotu mai,

Me ke hathatanoa gadia na gnuri kori suasupa.

26. Na komi dathe i sip keda eigna na pohemu,

Ma na komi got na vatheheagna na ar/utu;

27. Ma na susuugna na got keda nabagna gamua na

vana, eigna na gadia nimua na tamadathe,

Ma na havidia nimua na komi gari vaivine.

28. Na Thevugna.

1. Mara na koakoa kena gogo, me teo sa tinoni ke

pajira;

Keana mara na jino ke heta na hehedia vagagna
na laion.

2. Eigna na paiuhagna na melelia ke sethe neneni

mara na thaba;

Keana itagna na tinoni ke ronovi vaugithatha me
ke adoagna, na monoagna keda talu kaputia
ke hau.

3. Na tinoni saasama ke pumi horura kena kuma.

Ke vagagna na ulia ^ulu, ma na vana ke teo.

4. Mara kena tavalilia na puhi kena veletokera mara

na koakoa;

Keana arahai kena palikutia na pulii kena veiju-
kagi itadia.


28. NA THEVUGNA. 73

5. Na komi tinoni dika kena bosi ronovi vaugithatha

na puhi fate jino;

Keana marea kena hiohiroa a Jihova, kena rowovi
vaugithatha na komi fata gougovu.

6. Na tinoni kuma ke taitaviti kori nigna na puhi

gnagura ke toke tuu vano

Imanea ke juloto kori hananagna, gi da pada rono.

7. Ahai ke palikutia na puhi, imanea a dathe ke

thaothadoga hina;

Keana imanea ke thanu haidu itadia kena oluolu
ke eia gi a tamagna ke nia maomamo.

8. Imanea ke vasethea nigna na fata ke tonogna

niagna na juajuka tomaga ma na jautovu,
Ke hathatanoa eigna imanea ke rarovira kena
kuma.

9. Imanea ke ero tavoga na kuligna tagna na rowo-

viagna na puhi,

Nigna na tarai gua na fata sisiriuana.

10. Ahai ke vajefea na tinoni kakai kori hanana dika,
Keda kutu nigna kori nigna na lodu tabiru;
Keana a hanu taudolu keda hati tamaga na toke.

11. Na tinoni pada rono ke thaothadoga kori ma-

tagna tabiru;

Keana na tinoni kuma ke adoagna ke hiro vuvuri-
jua eigna imanea gi e pada.

12. Tagna ke fasiisiri mara na jino na roworaga hutu

itagna;

Keana tagna ke bugae hadi mara na koakoa, da
hiro vuvurijua na tinoni, me pagana.

13. Ahai ke tautafua nigna na komi tano hahi keda

bosi jautovu nigna;

Keana ahai ke tuturi aua me ke gogo sania keda
tanoli pada na rarovi.

14. Puku ni toke na tinoni ke maimanihihi hahali:
Keana ahai ke vapatu^ama na hehegna keda kutu

horu kori jalakulu.

15. Ke vagagna na laion ke gaogarohu ma na bear ke

taitaviti kilili,

Ke a#ai gua na tinoni koakoa ke thaba punusira
na mavitu kena kuma,


74 NA HAGORE KOILIU.

16. Na mane tliaba ke koba na hehegna ke puini horu

puala;

Ahai ke kekebiliaginia na pulii ^eu^evuga keda
vasethea na magavugna.

17. Na tinoni ke oolioa na gaugabuagna sa hai

Keda gogo thaea na lodu; keda bosi lutia imanea
sa hanu.

18. Ahai ke taitaviti kakai, keda nia lubatia;

Keana imanēa ke juloto kori hananagna keda kutu
nigna thabuhagi.

19. Ahai ke gelia gagna na thepa keda sethe gagna

na vana

Keana ahai ke legura kena hai tinoni vavaha
kedana tanoli pada na mono kuma ke nabadia.

20. Na tinoni kakai keda nia jautovu na komi vato-

keagna;

Keana imanea ke saminia g\ e pada rono vaho
keda boi haliu soleana kori puhi va^ina.

21. Da hatia vamua na reireigna na tinoni ke boi

toke hina;

Me ke boi toke gua gi na tinoni keda tano hahi
eigna na vido i vana.

22. Imanea ke dika na matagna ke hiro saminia na

komi salage thaba i fata ke tonogna,

Me ke boi adoa na mono saasama keda pada
imanea i vugoi valiha.

23. Ahai ke huaria na tinoni keda tanoli pada na

hehetoke i legu tuu vano

Imanea ke nia hai hagore toke na thapigna.

24. Ahai ke bilau itagna a tamagna ba a idogna, me

ke velea gua, E teo na tano hahi,

Imanea ianeni hina a duagna a hanu ke vateoa.

25. Na hehegna ahai ke ha^a tanoli setliea na tunuva

ke geigesia na geogeno;

Keana ahai ke suato i popogna a Jihova keda
nia turugu oiobili.

26. Ahai ke suato tabiru popogna na hehegna, imanea

hina na mee,

Keana ahai ke taitaviti tagna na tliaotliadoga,
keda nia lubatia imanea.


29. NA THEVUGNA. 75

27. Aliai ke dotho vanira kena kuma kecla bosi hai

pagana sa fata.

Keana ahai ke aroga na matagna keda sethe na
faafaranaginiagna'popogna imanea.

28. Tagna ke bugae liadi mara na koakoa, da liiro

vuvurijua na tinoni, me pagana;

Keana tagna ke luvu mara na koakoa, ke vase-
thea mara na jino.

29. Na Thevugna.

1. Ke sethe puala na hiragna imanea ke vanasia na

luagna

Tliabuliagi keda vateoa, me ke teo sa haehathe
itagna.

2. Tagna ke hauhaluhadi mara na jino, kena lealea

na mavitu;

Keana tagna ahai ke koakoa ke thaba punusira,
kena maruahe vamua na mavitu.

3. Ahai ke dothovia na tbaotliadoga ke eia gi e lealea

a tamagna;

Keana imanea ke faidu itagna na komi kikirase
ke hai f/oi^onia na fata ke tonogna.

4. Na vunagi tagna na fate jino ke kaputia na

meleha;

Keana imanea ke mamago soniliatliavu ke soni
horua.

5. Na tinoni ke hai hagoretokea nigna na mono-

haidu

Ke valia na ria punusia na bithabagna.

G. Kori paiuhagna na tinoni dika itagna mua na
piti;

Keana a lianu jino ke sale me ke lealea.

7. Na tinoni jino ke ado toukakea eigna na monoa-

dia kena kuma;

Na tinoni koakoa ke bosi ronovi vaugithatha na
adoagna.

8. Ara hanu siisiriu kena totha na joto gi e beu-

betliua na ruru;


76

NA HAGORE KOILIU.

Keana mara na thaothadoga kena erohaginia na
naenate.

9. Gi na tinoni thaothadoga ma na tinoni mee koro
nia veihuhugugi sa hava.

Gi da dikatagna ba gi da kia keda bosi talu
bugoro.

10. Marea kena ha^a thauthahu kena kekebihaginia

imanea ke taudolu;

Mi eigna na. tinoni kakai, kena hiohiroa na
bavigna.

11. Na mee ke tuturi au udolua na tarunagna;

Keana na tinoni thaothadoga ke reiregi tabirua
me ke vabugoroa. •

12. Gi na tinoni thaba ke rooronovia na piapilau,
Nigna na tinoni tano
vamua.

13. Na tinoni kuma ma a hanu ke puini horua

romarea koro veipadagi;

A Jihova ke valaema na romatadia.

14. Na vunagi ke fate kakaira mara na kuma,
Keda talu kaputia nigna na matha i vunagi ke

hau me hau.

15. Na supa ma na huari koro hatia mai na thaotha-

doga;

Keana na ^ari ke hai talu mono gehegna ke eia na
hehegna a idogna gi e maomamo.

16. Tagna kena thaba mara na koakoa, ke vasethea

na komi tano dika;

Keana marh na jino kedana dorovia nidia na
kulu i vugoi valiha.

17. Da hira tinaraia a dathemu, mi manea keda lu-

batia vanigo gi o mamatho nimua;

Hii, keda lubatia na matha i lealea vania na
tarunamu.

18. Na reirei da teo ivei, na mavitu kena hamutaginia

na puhi luiluti;

Keana ahai ke palikutia na puhi, puku ni toke
imanea hina.

19. E boi tanomana da liira tinaraia na tinoni tano

tagna na hagore vamua;


29. NA THEVUGNA. 77

Eigna tano legua.

20. Ko regia, nige, na tinoni ke saminia na hagore-

gna na ?

Da rouronu tuni eigna na mee, gi e tanomana,
eigna imanea e teo.

21. Ahai ke tae^oa kori puku ni vana nigna na mane

tano kori ^arigna mai

I legu vahui keda vuhai a datbegna vania imanea.

22. Na tinoni dikatagna ke geigesia na gvogeno,

Ma na tinoni naenate ke vuraga nigna na komi
tano dika.

23. Na hehe talunago nigna na tinoni keda talu huju

horua imanea;

Keana imanea ke talulegu na tarunagna keda jufu
pada na roworaga.

24. Ahai ke thevu kamanegna na tinoni thavu

bilau ke kekebihagini tabirua na tarunagna;

Ke ronovia na hagore i faafaranagi eigna, me ke
boi talu tuturi aua sa hava.

25. Na puhi matagugna na tinoni ke hatia mai na piti;
Keana ahai ke suato i popogna a Jihova, keda

vasokaragini hadia imanea.

26. Mara ke sethe kena hiohiroa na hehetoke nigna

a hanu ke thaba;

Keana na puhi da nia fateagna na tinoni itagna a
Jihova mai.

27. Na tinoni boi jino a hanu sisiriuana vanira kena

jino;

Mi manea ke kakai kori hanana a hanu sisiriuana
vanira kena koakoa.

30. Na Thevugna.

1. Na komi hagore iraani na nigna a Agur a
dathegna a Jake; na bali ooho hiri.

Na tinoni hiri da velea nigna vania a Ithiei,
vanira a Ithiei romarea a Ukal, gi e gagua,


78 NA HAGORE KOILIU.

2. E tutuni, nige, inau na tinoni iuiu tuu vano soa-

sopa tinoni,

Ma na puhi i tinoni ke teo itayua gi kuda nia
ronovi vaugitliatlia.

3. Me ke bosi velepuhiugna mua na thaothadoga,
Gi kuda tanolia na adoagna a Hanu ke Tabu.

4. Ahai ke halu hadi popo i maaloa, me ke goi horu

mai na ?

Ä€hai ke liaidu hathatanoa mai na guri kori
limagna ke puupuku na ?

Ahai ke tari haidua na komi bea kori nigna na
pohe na ?

Ahai ke kaputia na komi uulu i maramagna na ?

Ahai na ahagna, ma ahai na ahagna a dathegna,
gi o adoa tuni na ?

5. Ke piipilia soasopa hagoregna a God:

Na reoreo hiri Imanea vanira arahai kena suato i
popogna.

6. Nige, ko sagoi tafurua nimua eigna na komi ha-

goregna,

Gua e mi^oi hira velepuliigo Imanea, me ke
regipadago ko piapilau.

7. Eigna e rua na fata ku kaego gohi;

Sagoi lutia vaniu tagna inau ku boi thehe mua;

8. Ko sulaki hauniugna, nige, na muamugnali ma na

komi piapilau;

Sagoi lubatia vaniu mai na mono kuma ba na
mono pada rono;

Ko heu ga^ua na vawa ke naba^u:

9. Gua u mi^oi mahu, mu ku havaginigo Igoe, mu
gagua, A Jihova ahai na ?

Gua u mi^oi mono kuma, mu ku bilau,

Mu ku velesausapua na aliagna na ni^ua a God.

10. Sagoi tahotha piapilaua na tinoni tano vania na
vunagigna,

Gua e mt/oi fafaranaginigo, me ke fate kathego g\
o nia kibo.


30. NA THE^JjGNA. 79

11. Itagna mua na pa^usu i tinoni kena fafarana-

ginira ara tamadia,

Mena bosi vatokera ara idodia.

12. Itagna mua na pa^usu i tinoni ke gnagura kori

matadia geliedia,

Keana ke bosi lumia mua na turu itadia.

13. Itagna mua na pa^usu i tinoni, Nao ! e hava rae

liadi, nige, kena bugaea na matadia !

Mena vatapurese liadia na vahu i matadia.

14. Itagna mua na par/usu i tinoni na keidia mathehu

na isi, ma na lalakadia na gau,

6ri da sonovira mara na kuma tagna na popo i
thepa, mi mara na saasama varihotagidia na
komi tinoni.

15. Na maumanu ianeni e rua ara dathegna na vaivine

itagna, ke kiokilo me gagua, Nia mai ge, nia
mai!

E tolu na fata hina keda bosi mahu i vugoi valiha,
Hii, e vati kena bosi velea, Toke hi!

16. Na Tuhiiagi; ma na kutu i vaivine na kara;

Na thepa ke bosi soropia na bea;

Ma na joto ke bosi velea, Toke hi.

17. Na matagna ahai ke theuthehua a tamagna,
Me ke hamutaginia na sasapiro nigna a idogna.
Na komi manu j ono kori logru da titiono aua ianeni,
Ma da gania ara dathe i manu liutu.

18. E tolu na fata eni liina ke viri puala vaniu,
Hii, e vati eni hina ku bosi adoa eigna;

19. Na hananagna na manu hutu kori maaloa;
Na hananagna na poli i popo i gahira;

Na hananagna na vaka kori gobu i horara;
Ma na liananagna na mane tagna na ^ari vaivine.

20. Ke a#ai na hananagna na vaivine goho;

Ke va?2a, ma gi e havula nigna na livogna,
Gi e gagua, Inau ku boi talu eia sa koakoa.

21. Eigna e tolu na fata ke auagnua na thepa,

Mi eigna e vati liina, keda boi talu sokara punusia.

22. Eigna na mane tano tagna ke vuhai vunagi;


80

NA HAGORÄ’ KOILIV.

Ma na mee tagna ke nia mahu na tamaji;

23. Eigna na soge i vaivine tagna ke taulagi gohi;

Mi eigna na vaivine tano ke varigna na vunagigna
na vaivine.

24. Itagna mua e vati na fata ke iso popo i thepa,
Keana ke thaothadoga haluhadi puala:

25. Na komi thotho na vike kena boi talu matliagai.
Keana kena hatha kalitia gadia na vana kori vi-

noga guguvu;

26. Na komi koni na boo ke tava^uluva,

Keana kena eia na vathedia kori komi gahira;

27. Itagna na komi eheehe e teo na vunagi,

Keana kena rugu au ^ou^ovu mena haidu mai na
boo ma na boo;

28. Na vava ke nia gagaru vamua na limagna,
Keana iia kori vathedia na koi vunagi.

29. Itagna mua e tolu na fata kena taviti kakai me

tanopara,

Hii, e vati hina kena kakai me tanopara vamua
kori tavitiadia:

30. Na laion hina, ke mathagai tuu vano itagna na

komi botho,

Me ke boi ero sania sikei kori nagogna na komi
botho;

31. Na aku ke tarago; na got mane gua;

Ma na vunagi, keda boi talu sokara punusia sa hai.

32. 6ri o nigo gaegahe ko nia legu puhi mee tuni,

Ba gi o gagana na dika tuni,

Na limamu, nige, punusiagna na livomu !

33. Eigna da talu jothavia na susuu i kau, me keda

goi vuha mai na bata,

Ma da pojia na ihu me keda sasalala mai na gauga-
bua;

Ke a^ai gua da geigesia na naenate me ke vula
mai na ^eo^eno.


31. NA THEWGNA.

81

31. Na Thevugna.

1. Na komi hagore eni hina na nigna a Lemuel na
vunagi; na bali ooho hiri ke velepuliiagna a
iclogna.

2. Na hava, nige, dathe#u ? ma na hava, nige, dathe

i kutu^ru ?

Ma na hava, nige, dathe na ni^ua na komi godo ?

3. Da sagoi lubatia vano, nige, nimua na mathagai

vanira na koi vaivine,

Ma sagoi na komi hananamu vanira kena vateora
na koi vunagi.

4. Ä’ bosi nidia na koi vunagi, nige, Lemuel, e bosi

nidia na vunagi gi ena kouvia na wain.

Me bosi nidia mara na thaba gi ena velea, Ivei
hina na pa^agna na ?

5. Gua ena rni^oi kouvia, mena toga sania na vetula,
Mena vajefea na puhi fate jino vanira na komi

dathe i jalakulu.

6. Da lubatia, nige, na pa^agna na gagna a hanu ke

ha#a luvu gohi;

Ma na wain na gagna ahai ke aha na tarunagna;

7. Da kouvia nigna, ma da toga sania nigna na

mono kuma,

Ma da sagoi gagana tabirua i vugoi valiha nigna na
mono raoravovi.

8. Da aa, nige, tugura mara kena mui,

Tugura maraira ^owyovu ke rote pisupa na he-
hedia.

9. Aa aua, nige, da fate jino,

Ma da kemulia na puhi jino vanira kena kuma
mena saasama.

10. Na vaivine puku ni toke hina, ahai ke tanomana

gi e regipada iia na ?

Na rono i vatheheagna ke sethe haluhadi tuu vano
na komi nago i gahira ke mela me ke siasilada.

11. Na hehegna a taugna ke suato vamua i popogna.


82

NA HAGORE KOILIU.

Me keda bosi liai pagana nigna na tunuva itagna.

12. Ke tano toke vania, ma na dika e teo

Legu magavugna ^ou^ovu.

13. Ke hiohiroa na sesehu i sij) ma na atlio eigna na

pohe.

Me ke ru^usi sasapiro nigna tagna na limagna.

14. Iia ke vagagna na komi vaka saisabiri;
Ke hati haua mai gagna na bred.

15. Ke sokara tagna ke talu boni puni mua,
Me ke hera gadia nigna na tamadathe,

Me ke kemulia nidia na tunuva vanira nigna na
komi vaivine tano.

16. Ke gagana vuvurijua eigna na agutu, me ke volia

nigna;

Tagna na sagaro i limagna iia ke joua gagna na
mathathe i vain.

17. Iia ke taria na hotagigna tagna na mathagai,
Me ke vaheta na limagna.

18. Ke regi vaugithatha gi nigna na komi fata saisa-

biri ke tafurua mai nigna na rono ke tonogna;

Me ke boni ke boi paa vathehea nigna na juta.

19. Ke nia tuhu aua na limagna eigna na bali hanu

i gatho,

Ma na bithaba i limagna ke nia rugusi na bololo
gatho.

20. Ke vurehea na limagna vanira kena kuma;

Hii, na limagna ke jutuvira kena saasama.

21. Ke bosi matagunia na uha pura popodia nigna na

tamadathe;

Eigna ke nia huharadiagna nigna na tamadatlie
^ou^ovu na pohe mela.

22. Iia ke tiitihigia nigna na komi matha ke susuki

me tuutugu;

Ke nia pokoagna na puku ni pohe pura ke manivi
ma na pohe sisi.

23. Ke ado tokea a taugna kori komi hagetha i peo,
Tagna ke soosopou varihotagidia na komi pau ni

mane kori meleha.

24. Iia ke susukia na komi poko i puku ni pohe pura

me ke vunugia,


31. NA THEVUGNA. 83

Me ke lubatia na komi vovogo vania na mane
saisabiri.

25. Ke nia huhagna na heta ma na gagana bohe;

Me ke kiakia eigna na komi vinoga keda jutu mai.

26. Ke nia aa na thaothadoga kori livogna;

Ma na puhi i hehetoke popo i thapigna.

27. Iia ke reiregi tokea na komi liananadia nigna na

tamadathe,

Me ke bosi gania na vana i mono toali.

28. Kena sokara ara dathegna mena kiloa gi e puku

ni toke;

A taugna gua hina, mi manea ke hagoretokea, me
gagua,

29. Ke sethe iira na dathe i tinoni kena tano toke

puala vamua,

Keana igoe hiri haluhadi popodia ^ou^ovu.

30. Ke muamugna na sonihathavu, me ke koba na

f uafuagna;

Keda veletokea hina na vaivine ke maimamhihia
a Jihova.

31. Da lubatia vania, nige, na komi sagaro i limagna;
Ma da hagoretokea iia na komi matha i limagna

kori komi hagetha i peo.


Printed in Great Britain

by

Billing and Sons, Limited, Guildford and Esher.


039 769 01